Հայաստանի գինու ճանապարհները. համտեսների և գինեգործարանների ուղեցույց

Հայաստանի գինու ճանապարհներով մեկ օրում կարող եք այցելել հնագույն հնձան, ապա գինի համտեսել խաղողի այգում բացված սեղանի շուրջ։ Արենիի մերձակայքում այգիները տարածվում են ժայռոտ ձորերի ու կարմրավուն լեռների հարևանությամբ։ Երևանին ավելի մոտ՝ Արագածոտնում, համտեսից առաջ կարելի է զբոսնել վազերի միջով, հետո մնալ ճաշի։ Իսկ դեպի հյուսիս՝ Տավուշում, գինեգործարանն անտառներով ու վանքերով անցնող ճանապարհի կանգառներից է։ Արենին ու Վայոց ձորը հարմար են գինեգործության պատմությանը և տեղական խաղողի սորտերին ծանոթանալու համար։ Արագածոտնն ընտրեք, եթե ուզում եք մնալ Երևանին մոտ։ Արմավիրի մարզում համտեսը կարող եք շարունակել խաղողի այգում ճաշելով, իսկ Արարատի մարզում՝ գինեգործարանի այցը համադրել Խոր Վիրապի հետ։ Տավուշում համտեսը հեշտ է ներառել Դիլիջանի ու Իջևանի ուղևորության ծրագրում։ Մեկ օրվա համար ընտրեք մեկ ուղղություն, որպեսզի ժամանակ մնա յուրաքանչյուր կանգառին։

Արենի և Վայոց ձոր. գինու պատմությունն ու լեռնային խաղողի այգիները

Արենի գյուղը Վայոց ձորում է՝ Երևանից մոտ երկու ժամվա ճանապարհին։ Հայկական գինիներին ծանոթանալու համար սա հարմար մեկնակետ է. մարզը հայտնի է Սև Արենի սորտով, իսկ Արփայի հովտում կան մի քանի գինեգործարաններ։ Երևանից ուղևորությանը հատկացրեք ամբողջ օրը։ Գիշերակաց նախատեսելու դեպքում կկարողանաք այցելել ավելի շատ գինեգործարաններ՝ առանց շտապելու։

Սկսեք Թռչունների քարանձավից՝ Արենի-1-ից։ Այստեղ հայտնաբերվել է մ.թ.ա. մոտ 4100 թվականով թվագրվող գինեգործական համալիր՝ խաղողի ճզմման հարթակով, խմորման ավազանով և գինու պահեստավորման անոթներով։ Սա աշխարհի ամենահին հայտնի ամբողջական գինեգործական համալիրն է։ Համտեսից առաջ այստեղ այցելելով՝ կտեսնեք, թե ինչ միջավայրում են գինի պատրաստել ավելի քան վեց հազար տարի առաջ։

Հնագիտական պեղումների տարածքը Արենի-1 քարանձավում

Հին Արենի. ծանոթություն տեղական խաղողի սորտերին

Հին Արենի գինու գործարանում համեմատեք Արենիից պատրաստված կարմիրն ու Ոսկեհատից պատրաստված սպիտակը՝ հայկական երկու սորտերին ծանոթանալու համար։ Քարանձավն ու գործարանը մոտ են իրար, ուստի դրանք հեշտ է ներառել մեկ օրվա ծրագրում։ Ամրագրելիս ճշտեք՝ առաջարկը միայն սրահում համտե՞ս է ներառում, թե՞ նաև շրջայց արտադրամասերում կամ մառաններում։

Մոմիկ, Տրինիտի և Օլդ Բրիջ. այգիներից մինչև մառաններ

«Մոմիկում» գինին կարող եք համտեսել հենց խաղողի այգում։ Ընտանեկան փոքր գինեգործարանի «ՎայնՔյուբ» համտեսի սրահը գտնվում է Արենիի մոտ՝ վազերի շրջապատում։ Աղավնաձորի «Տրինիտիում» կարող եք նախապես ամրագրել համտես ու մառանի շրջայց՝ գինեգործի ուղեկցությամբ։ Ցանկության դեպքում պայմանավորվեք նաև ճաշի համար։

Եղեգնաձորի «Օլդ Բրիջ» ընտանեկան գինեգործարանին կից հյուրատուն կա։ Այստեղ կարող եք գիշերել և հաջորդ օրը շարունակել Վայոց ձորի բացահայտումը։ Մեկօրյա ուղևորության դեպքում այս երեք գինեգործարաններից ընտրեք մեկը կամ երկուսը։ Երեքն էլ հանգիստ այցելելու համար արժե ավելի երկար մնալ մարզում։

Արագածոտն. գինեգործարաններ Երևանին մոտ

Արագածոտնը Երևանից հյուսիս-արևմուտք է՝ Արագածի ստորոտին։ Մայրաքաղաքին մոտ լինելը թույլ է տալիս բավական ժամանակ տրամադրել գինեգործարաններին։ Սասունիկում, Ոսկեվազում և Նոր Եդեսիայի շրջակայքում կարող եք այցելել գինու պատմության թանգարան, շրջել ընտանեկան գինեգործարանում կամ ճաշել՝ այգիների տեսարանով։

Սասունիկ. Արմենիա Վայն և Վան Արդի

Սասունիկի Արմենիա Վայն գինու գործարանում կարող եք ծանոթանալ ժամանակակից արտադրությանը և գինիներ համտեսել։ Տարածքում է նաև Հայաստանի գինու պատմության թանգարանը։ Եթե ուզում եք տեսնել՝ ինչպես են այսօր գինի պատրաստում, և ավելին իմանալ հայկական գինու անցյալի մասին, այս երկուսն արժե համատեղել։

Մոտակայքում գտնվող «Վան Արդին» ընտանեկան գինեգործարան է։ Շրջայցը ներառում է խաղողի այգին, գինեգործարանն ու զանգակատունը։ Դասական ծրագրի դեպքում այն ավարտվում է գինու և պանրի համտեսով, իսկ ընդլայնված առաջարկները կարող են ներառել ռեզերվային գինիներ կամ ճաշ։ Արմենիա Վայնն ընտրեք թանգարանն ու խոշոր արտադրությունը տեսնելու, Վան Արդին՝ այգում զբոսանքը համտեսի կամ ճաշի հետ համատեղելու համար։

Խաղողի վազերի խնամք «Վան Արդի» գինեգործարանի այգում

Ոսկեվազ և ԱրմԱս. կավե կարասներ ու ճաշ՝ այգիների տեսարանով

1932 թվականին հիմնադրված Ոսկեվազ գինու գործարանը հայտնի է կավե կարասների կիրառմամբ։ Գինիների մի մասը պատրաստվում է 19-րդ դարի կարասներում։ Մյուսների համար օգտագործվում են ժամանակակից սարքավորումներ ու կաղնե տակառներ։ Այցի ընթացքում հետաքրքիր է տեսնել նաև ամրոց հիշեցնող շինություններն ու մառանները։

Ոսկեվազ գինու գործարանի՝ ամրոց հիշեցնող շինությունները

Քանդակազարդ դուռն ու կաղնե տակառները Ոսկեվազ գինու գործարանում

Նոր Եդեսիայի մոտ՝ ԱրմԱս գինու գործարանում, կան խաղողի այգիներ, արտադրական տարածքներ և պատշգամբով համտեսի սրահ։ Որոշ ծրագրերում ներառված է ճաշ կամ ընթրիք, ինչը հնարավորություն է տալիս գինիները փորձել նաև ուտեստների հետ։

Ամբողջ օրվա ծրագիր. Երևանից ուղևորվեք Սաղմոսավանք և Հայոց այբուբենի հուշարձան, ապա այցելեք Արմենիա Վայն ու ԱրմԱս և վերադարձեք մայրաքաղաք։ Այս երթուղին տևում է մոտ 8-9 ժամ։ Եթե ազատ է միայն օրվա երկրորդ կեսը, այն կարող եք անցկացնել Սասունիկի գինեգործարաններից մեկում՝ շրջայցով ու համտեսով։

Արմավիր և Արարատ. գինու երկու երթուղի Արարատյան դաշտում

Արարատյան դաշտը տարածվում է և՛ Արմավիրի, և՛ Արարատի մարզերում։ Երևանից դեպի արևմուտք ճանապարհը տանում է Էջմիածին ու Սարդարապատ, իսկ դեպի հարավ՝ Խոր Վիրապ։ Սրանք երկու առանձին երթուղիներ են. մեկ օրվա համար ընտրեք դրանցից մեկը, որպեսզի ժամանակ մնա գինեգործարանում հանգիստ համտեսելու և ճաշելու համար։

Դեպի Արմավիր. Ոսկենի կամ Կարաս

Սարդարապատի մոտ՝ Արաքս գյուղում, «Ոսկենիում» կարող եք զբոսնել խաղողի այգիներով և գինի համտեսել։ Ռեստորանում ճաշը մատուցվում է վազերի մեջ. տեղական սորտերից պատրաստված գինիներին ընկերակցում են հայկական պանիրներն ու սեզոնային ուտեստները։ Սարդարապատի այցից հետո այստեղ հարմար է կանգ առնել համտեսի ու ճաշի համար։

Ոսկենիի գինիներն ու պանիրը՝ խաղողի այգու մոտ բացված սեղանին

Ոսկենիի գինու շշերն ու մուգ խաղողի ողկույզները

Արևադաշտի մոտ գտնվող «Կարասն» ունի ընդարձակ այգիներ՝ հայկական ու միջազգային խաղողի սորտերով։ Գինեգործարանն իր անունը ստացել է ավանդական կավե կարասից։ Այս տարբերակն ընտրեք, եթե ձեզ հետաքրքրում են մեծ այգիներն ու արտադրության ծավալները։ Նախքան երթուղին կազմելը ճշտեք՝ արդյոք կարող եք այցելել և ինչ է ներառում ծրագիրը։

Դեպի Արարատ. Տուշպա և Խոր Վիրապ

«Տուշպա» գինու մառանը Արարատի մարզի Տափերական գյուղում է՝ Երևանից մոտ 35 կմ հեռավորության վրա։ Մանասերյանների ընտանեկան գինեգործարանում համտեսի ընթացքում ներկայացնում են գինիները և մատուցում լավաշ ու պանիր։ Նախնական ամրագրմամբ կարելի է նաև ճաշել։ Ավելի կարճ ուղևորության համար համատեղեք Խոր Վիրապն ու Տուշպան, ապա վերադարձեք Երևան։ Եթե նաև ճաշելու եք, այցելությանը լրացուցիչ ժամանակ հատկացրեք։

Տավուշ. գինու կանգառ՝ անտառների ու վանքերի ճանապարհին

Եթե ձեր ճանապարհն արդեն անցնում է Դիլիջանով, Իջևանով կամ Ենոքավանով, Տավուշի գինեգործարաններից մեկը հեշտ է ներառել ծրագրում։ Համտեսը կարող եք համադրել անտառային զբոսանքի կամ վանք այցելելու հետ։ Գիշերակացի դեպքում ավելի շատ ժամանակ կմնա նաև շրջակայքը բացահայտելու համար։

Իջևանի գինու-կոնյակի գործարանի տեսականու մեջ կան խաղողի գինիներ, կոնյակներ և մրգային գինիներ, այդ թվում՝ մոշի ու սերկևիլի։ Եթե ձեզ հատկապես հետաքրքրում են խաղողի գինիները, ամրագրելիս ճշտեք՝ դրանցից որոնք են առաջարկվելու համտեսի ընթացքում։

Գինու շշերի շարքերը Իջևանի գինու-կոնյակի գործարանի մառանում

Ենոքավանի «Բերկրի» գաստրո բակն ու հյուրատունը ընտանեկան միջավայրում հանգստի հնարավորություն են տալիս։ Այստեղ կարող եք համտեսել սեփական արտադրության գինի, ճաշել և այցելել գինեգործարան։ Իսկ հյուրատանը գիշերելով՝ ավելի շատ ժամանակ կունենաք Իջևանն ու Ենոքավանի շրջակայքը բացահայտելու համար։

Մեկօրյա երթուղի դեպի Տավուշ. Երևան, Դիլիջան, Պարզ լիճ, Իջևանի գինու-կոնյակի գործարան, Մակարավանք և վերադարձ Երևան։ Հատկացրեք մոտ 10-11 ժամ։ Եթե նախատեսում եք գիշերել Բերկրիում, Ենոքավանի համար առանձին ժամանակ թողեք։

Հայկական խաղողի սորտեր. ինչ համտեսել

Համտեսը սկսեք տեղական սորտերից։ Նույն սորտից պատրաստված երկու գինի համեմատելը կօգնի նկատել պատրաստման եղանակի կամ այգու ազդեցությունը։ Փորձեք, օրինակ, երիտասարդ և կաղնե տակառում հնեցված Արենի կամ տարբեր այգիների Ոսկեհատներ։ Առաջարկվող գինիների ցանկում փնտրեք այս անունները.

• Սև Արենի (Արենի Նուար). Վայոց ձորին բնորոշ սորտ է, որի կարմիր գինիներում հաճախ զգացվում են բալի, ծաղիկների ու համեմունքների երանգներ՝ արտահայտված թթվայնությամբ։ Դրանից պատրաստում են թե՛ թեթև երիտասարդ գինիներ, թե՛ հնեցված՝ ավելի ընդգծված կառուցվածքով տարբերակներ։
• Ոսկեհատ. Հայկական սպիտակ սորտ է, որի գինիներում կարելի է զգալ ծաղկային, տանձի կամ կորիզավոր մրգերի երանգներ։ Նույն սորտի գինիները կարող են զգալիորեն տարբերվել՝ կախված այգուց ու պատրաստման եղանակից։
• Կանգուն. Սպիտակ սորտ է, որից պատրաստում են թե՛ ոչ փրփրուն, թե՛ փրփրուն գինիներ։ Այն կարող է լինել գինու միակ սորտը կամ համադրվել այլ սորտերի հետ։

Նոր հավաքված մուգ խաղողը գինեգործարանի մոտ

«Զորա Կարասի»-ն պատրաստվում է Վայոց ձորում աճեցված Արենիից։ Խմորումն ընթանում է բետոնե տարաներում, իսկ հնեցումը՝ տեղական կարասներում։ Այն կարող եք համեմատել կաղնե տակառում հնեցված Արենիի հետ՝ տեսնելու, թե պատրաստման այս երկու եղանակներն ինչպես են արտահայտվում գինու մեջ։

Խնդողնին, որը հայտնի է նաև Սիրենի անունով, կարմիր սորտ է և Արցախի գինեգործական ժառանգության մաս։ Այդ ավանդույթին կարող եք ծանոթանալ, օրինակ, Ավետիսյան ընտանիքի «Կատարո» գինիների միջոցով։

Երբ մեկնել Հայաստանի գինու ճանապարհներով

Գարնան վերջն ու ամառը հարմար են այգիներով զբոսնելու և բացօթյա ճաշելու համար։ Շոգ ամիսներին զբոսանքը թողեք օրվա առաջին կեսին, իսկ կեսօրից հետո այցելեք մառան կամ մասնակցեք սրահում անցկացվող համտեսի։

Վարդագույն գինին ու ուտեստները բացօթյա սեղանին

Սեպտեմբերն ու հոկտեմբերը խաղողաքաղի ամիսներն են, բայց ժամկետները տարբեր են՝ կախված սորտից, այգուց ու եղանակից։ Արենիի գինու փառատոնը սովորաբար անցկացվում է հոկտեմբերի սկզբին. այստեղ գինիների կողքին կան տեղական ուտեստներ ու տոնական միջոցառումներ։ Նախապես ճշտեք տվյալ տարվա ամսաթիվը։ Իսկ եթե ուզում եք հանգիստ համտեսել ու զրուցել գինեգործի հետ, առանձին այցելություն ամրագրեք գինեգործարանում։

Աշնանային խաղողաքաղը Հայաստանի խաղողի այգիներից մեկում

Ձմռանը կարող եք այցելել մառաններ և մասնակցել փակ սրահներում անցկացվող համտեսների։ Նախապես պայմանավորվեք, հատկապես փոքր գինեգործարանների հետ. ցուրտ ամիսներին հյուրերի ընդունելության կարգը կարող է տարբեր լինել։

Ինչպես պլանավորել գինեգործարանների այցելությունները

Գինուն նվիրված մեկ օրվա համար ընտրեք մեկ կամ երկու գինեգործարան՝ նույն տարածքում։ Այդպես ժամանակ կունենաք շրջայցի, համտեսի և ճաշի համար։ Եթե նախատեսում եք այցելել նաև վանքեր ու այլ տեսարժան վայրեր, մեկ գինեգործարանը կարող է բավարար լինել։ Սկզբում հաստատեք այցելությունների ժամերը, հետո հաշվարկեք կանգառների միջև տեղափոխվելու ժամանակը։

Ո՞ր գինեգործարանն ընտրել

Ընտրությունը կապեք այն բանի հետ, թե ինչ եք ուզում տեսնել։ Գինու պատմության համար հարմար է Արմենիա Վայնի թանգարանը, հին կարասները տեսնելու համար՝ Ոսկեվազը։ Վան Արդիում կարող եք շրջել այգով ու գինեգործարանով, իսկ Ոսկենիում՝ ճաշել վազերի մեջ։ Հաշվի առեք նաև՝ տվյալ կանգառը որքան հարմար է ձեր երթուղուն։

Հայաստանում գինու գործարաններ ընտրելիս համեմատեք նաև այցելության ծրագրերը։ Սրահում համտեսը, այգում զբոսանքը, արտադրամասի շրջայցն ու ճաշը՝ ընտրված գինիների հետ, տարբեր առաջարկներ են։ Օրինակ՝ Տրինիտիում գինեգործի ուղեկցությամբ համտեսն ու մառանի շրջայցը տևում են մոտ 1-1.5 ժամ, իսկ ճաշի համար լրացուցիչ ժամանակ է պետք։ Խաղողաքաղին մասնակցելու մասին պետք է առանձին պայմանավորվել։

Գինու երթուղի՝ ձեր ճամփորդության ծրագրին համապատասխան

Հայկական գինիներին առաջին անգամ ծանոթանալու համար մեկ օր հատկացրեք Վայոց ձորին կամ Արագածոտնին։ Իսկ եթե արդեն ծրագրել եք լինել Արմավիրի, Արարատի կամ Տավուշի մարզերում, գինեգործարան ընտրեք նախատեսված կանգառների մոտ։ Մի քանի լավ ընտրված այցից հետո ժամանակ կմնա նաև գինիները հանգիստ համտեսելու և գինեգործների հետ զրուցելու համար։

Ուղղությունն ընտրելուց հետո ծանոթացեք Հյուր Սերվիսի՝ գինու գործարաններով անհատական տուրերին։ Դրանցում գինեգործարանների այցերը համադրված են մոտակա տեսարժան վայրերի հետ։ Համտեսից հետո մի փոքր ազատ ժամանակ էլ թողեք՝ այգում կրկին զբոսնելու, տուն տանելու գինի ընտրելու կամ պարզապես սեղանի շուրջ մի քիչ երկար մնալու համար։