Արմավիրի հարթավայրում՝ հեռվում փառահեղ Մասիսի գագաթի ներքո, երբեմնի փառքով էր կանգնած Զվարթնոցը՝ 7-րդ դարի ճարտարապետական գլուխգործոց, որը վկայում էր հայ վարպետների հանճարեղ միտքն ու համարձակությունը։ Բարձրացված վիթխարի սյուների վրա այն զարմացնում էր իր բարդ կառուցվածքով ու շքեղությամբ: Թվում էր թե այն անհասանելի իր ժամանակի համար։ Զվարթնոցը կանգուն մնաց մինչև X դարը, երբ ուժգին երկրաշարժը ավերեց այն՝ թողնելով կորուսյալ հրաշքի առեղծված և լուռ ավերակներ։
Միայն 20-րդ դարի սկզբին հնագիտական պեղումների ընթացքում ճարտարապետ Թորոս Թորամանյանը, հավաքելով սփռված քարերն ու մնացորդները, վերակերտեց տաճարի պատկերը՝ առաջարկելով համարձակ վերականգնում։ Թեպետ շատ մասնագետներ այդ ժամանակ կասկածում էին, թե այդպիսի վեհաշուք կառույց կարող կառուցվել 7-րդ դարում, սակայն անակնկալ հաստատում եղավ Ֆրանսիայում հայտնաբերված գտածոն՝ փարիզյան Սեն-Շապել տաճարի բաս-ռելիեֆը, որտեղ պատկերված է Զվարթնոցը Նոյյան տապանի ֆոնին և որի պատկերը լիովին համապատասխանում էր Թորամանյանի մոդելին:
«Զվարթնոց» նշանակում է «զարթոնք պահող հրեշտակների տաճար», և այսօր էլ, նույնիսկ ավերակների մեջ, շարունակում է պահել իր դարաշրջանի վեհությունը։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկված Զվարթնոցը մնում է այն վայրը, որտեղ քարերն իրենք են պատմում, իսկ երևակայությունը նորից ու նորից վերակենդանացնում է կորուսյալ հրաշքը:
Բաց է՝
Երք - Ուրբ: 10:00 - 18:00
Շաբ - Կիր: 10:00 - 16:00