Անհատական էքսկուրսիա. Սբ. Հռիփսիմե, Սբ. Գայանե, Էջմիածնի Մայր Տաճար, Սարդարապատ, Զվարթնոցի տաճար
Սբ. Հռիփսիմե եկեղեցի, Սբ. Գայանե եկեղեցի, Էջմիածնի Մայր Տաճար, Սարդարապատի հուշահամալիր և թանգարան, Զվարթնոցի տաճար
1. Սբ. Հռիփսիմե եկեղեցի
20-30 րոպե
Հին Էջմիածնի դարպասների դիմաց՝ արևոտ բլրի վրա, բարձրանում է Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին՝ Աստծո հանդեպ սիրո քարե վկայություն, որ ուժով գերազանցում է թե՛ վախը, թե՛ մահը: Լեգենդները պատմում են հիասքանչ Հռիփսիմեի մասին, որի սիրտը պատկանում էր ոչ թե երկրային կիրքերին, այլ հավատքին։ Թագավոր Տրդատ Գ-ն, հմայված Հռիփսիմեի գեղեցկությամբ, նրան առաջարկեց իր ձեռքն ու գահը, սակայն Հռիփսիմեն մերժեց նրան՝ ընտրելով Քրիստոսին ծառայելու ուղին։ Սաստիկ զայրացած թագավորը հրամայեց նրան խոշտանգել և մահապատժի ենթարկել, և Հռիփսիմեի արյամբ սրբացած հողը դարձավ սրբավայր։
VII դարում այստեղ կառուցվեց տաճար՝ հավերժացնելու Հռիփսիմեյի հիշատակը և պահպանելու նրա հավերժ հանգիստը։ Եկեղեցու հզոր քարե պատերը արտացոլում են խաչաձև գմբեթավոր հայկական ճարտարապետության վեհությունը, իսկ նրա խստաշունչ ուրվագիծը հեռվից կանչում է ուխտավորին։ Եկեղեցու ներսում՝ խորանի տակ, ամփոփված են սուրբ Հռիփսիմեի մասունքները, և այստեղ յուրաքանչյուր հավատացյալ զգում է նրա հոգու զորությունը։
Ուխտավոր լինես թե պատահական ճամփորդ, այս վայրից հեռանում ես այլ մարդ՝ զգալով, թե դիպել ես հավերժությանը։ Այսօր, ընդգրկված լինելով ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային մշակութային ժառանգության ցուցակում, Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին շարունակում է մնալ հավատի լույս և անսասան նվիրվածության խորհրդանիշ։
VII դարում այստեղ կառուցվեց տաճար՝ հավերժացնելու Հռիփսիմեյի հիշատակը և պահպանելու նրա հավերժ հանգիստը։ Եկեղեցու հզոր քարե պատերը արտացոլում են խաչաձև գմբեթավոր հայկական ճարտարապետության վեհությունը, իսկ նրա խստաշունչ ուրվագիծը հեռվից կանչում է ուխտավորին։ Եկեղեցու ներսում՝ խորանի տակ, ամփոփված են սուրբ Հռիփսիմեի մասունքները, և այստեղ յուրաքանչյուր հավատացյալ զգում է նրա հոգու զորությունը։
Ուխտավոր լինես թե պատահական ճամփորդ, այս վայրից հեռանում ես այլ մարդ՝ զգալով, թե դիպել ես հավերժությանը։ Այսօր, ընդգրկված լինելով ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային մշակութային ժառանգության ցուցակում, Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին շարունակում է մնալ հավատի լույս և անսասան նվիրվածության խորհրդանիշ։
2. Սբ. Գայանե եկեղեցի
20-30 րոպե
Էջմիածնի հնագույն սրբավայրերից առանձնանում է Սուրբ Գայանե եկեղեցին, որը կարծես լինի առաջին քրիստոնյա նահատակների հիշատակի լուռ պահապանը։ Եկեղեցին կանգնած է մայր տաճարից հարավ՝ այն վայրում, որտեղ, ըստ ավանդության, իր հավատքի համար նահատակվել է Սուրբ Հռիփսիմեի դաստիարակ Գայանեն, և որտեղ նրա թափված արյունը սրբացրեց հողը:
630 թվականին Կաթողիկոս Եզրը հրամայեց կառուցել այս եկեղեցին՝ հավերժացնելու այն կնոջ սխրանքը, որի տոկունությունը դարձավ վաղ քրիստոնեության խորհրդանիշը Հայաստանում։ Եկեղեցու ճարտարապետությունը խիստ ու ներդաշնակ է. գմբեթավոր բազիլիկա, որը դարերի ընթացքում մնացել է անսասան։ 1652 թվականին եկեղեցին ենթարկվեց վերականգնման՝ պահելով իր վեհաշուք պարզությունը, իսկ ավելի ուշ արևմտյան ճակատին ավելացվեց բարձրաստիճան հոգևորականների համար դամբարանային սրահ, որտեղ ամեն մի քար պատմության վկա է։
Հարավային խորանում՝ սրբատան ապսիդի մոտ հանգչում են սուրբ Գայանեի մասունքները, իսկ տաճարի լռությունը կարծես պահպանում է նրա հավերժական հանգիստը։ Նեղ պատուհաններից ներս թափանցող արևի շողերը խաղում են հնագույն պատերի վրա, և թվում է՝ ժամանակը այստեղ կանգ է առել։
Սուրբ Գայանեն ոչ միայն հոգևոր խորհրդանիշ է, այլև համաշխարհային ժառանգության մաս: Տաճարը ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային մշակութային ժառանգության ցուցակում, և այստեղ յուրաքանչյուր այց դառնում է ուխտագնացություն դեպի հայ հավատքի արմատները։
630 թվականին Կաթողիկոս Եզրը հրամայեց կառուցել այս եկեղեցին՝ հավերժացնելու այն կնոջ սխրանքը, որի տոկունությունը դարձավ վաղ քրիստոնեության խորհրդանիշը Հայաստանում։ Եկեղեցու ճարտարապետությունը խիստ ու ներդաշնակ է. գմբեթավոր բազիլիկա, որը դարերի ընթացքում մնացել է անսասան։ 1652 թվականին եկեղեցին ենթարկվեց վերականգնման՝ պահելով իր վեհաշուք պարզությունը, իսկ ավելի ուշ արևմտյան ճակատին ավելացվեց բարձրաստիճան հոգևորականների համար դամբարանային սրահ, որտեղ ամեն մի քար պատմության վկա է։
Հարավային խորանում՝ սրբատան ապսիդի մոտ հանգչում են սուրբ Գայանեի մասունքները, իսկ տաճարի լռությունը կարծես պահպանում է նրա հավերժական հանգիստը։ Նեղ պատուհաններից ներս թափանցող արևի շողերը խաղում են հնագույն պատերի վրա, և թվում է՝ ժամանակը այստեղ կանգ է առել։
Սուրբ Գայանեն ոչ միայն հոգևոր խորհրդանիշ է, այլև համաշխարհային ժառանգության մաս: Տաճարը ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային մշակութային ժառանգության ցուցակում, և այստեղ յուրաքանչյուր այց դառնում է ուխտագնացություն դեպի հայ հավատքի արմատները։
3. Էջմիածնի Մայր Տաճար
50-60 րոպե
Հնագույն հարթավայրի լռության մեջ՝ լեռների անշարժ հայացքի տակ, վեր է խոյանում Էջմիածնի Մայր Տաճարը՝ սրբավայր, որտեղ, ըստ ավանդության, երկինքն անգամ դիպել է երկրին։ Ասվում է, որ տեսիլքում Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը տեսավ Քրիստոսին՝ ձեռքին ոսկե մուրճ, որով Նա խփեց հողին՝ ցույց տալով այն վայրը, որտեղ պիտի կանգնի տաճարը։ Այսպես ծնվեց Էջմիածինը՝ «Միածինն իջավ», որը դարձավ Հայաստանի հոգևոր սիրտը։
Տաճարը կառուցվեց IV դարում, այն ժամանակ, երբ Հայաստանը դարձավ առաջին երկիրը, որը պետական կրոն հռչակեց քրիստոնեությունը: Այդ օրվանից այն հավատի ու հավերժ հույսի խորհրդանիշ դարձավ։
Էջմիածնի Մայր Տաճարի պատերը ականատես են եղել թագադրությունների և սգո արարողությունների, լսել են թագավորների ու խոնարհ ուխտավորների աղոթքները։ Այստեղ ամեն քար իր մեջ պահում է դարերի շունչը։
Տաճարին հարում են Սուրբ Հռիփսիմեի, Սուրբ Գայանեի և Սուրբ Շողակաթի եկեղեցիները՝ նվիրված այն կույս նահատակներին, որոնց արյունը սրբագործեց այս հողը։ Ներսում օդը լցված է խունկի բույրով, լամպերի մեղմ լույսով ու դարավոր աղոթքների շշուկով։ Այստեղ ժամանակը կորցնում է իր իշխանությունը, և յուրաքանչյուր այցելու զգում է, որ պատկանում է մեծ պատմության, որտեղ հավատը, զոհողությունը և սերը միահյուսված են։
Այսօր, ընդգրկված ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցուցակում, Էջմիածինը շարունակում է լուսավորել որպես հոգևոր փարոս՝ ուղղություն ցույց տալով միլիոնավոր սրտերի։
Տաճարը կառուցվեց IV դարում, այն ժամանակ, երբ Հայաստանը դարձավ առաջին երկիրը, որը պետական կրոն հռչակեց քրիստոնեությունը: Այդ օրվանից այն հավատի ու հավերժ հույսի խորհրդանիշ դարձավ։
Էջմիածնի Մայր Տաճարի պատերը ականատես են եղել թագադրությունների և սգո արարողությունների, լսել են թագավորների ու խոնարհ ուխտավորների աղոթքները։ Այստեղ ամեն քար իր մեջ պահում է դարերի շունչը։
Տաճարին հարում են Սուրբ Հռիփսիմեի, Սուրբ Գայանեի և Սուրբ Շողակաթի եկեղեցիները՝ նվիրված այն կույս նահատակներին, որոնց արյունը սրբագործեց այս հողը։ Ներսում օդը լցված է խունկի բույրով, լամպերի մեղմ լույսով ու դարավոր աղոթքների շշուկով։ Այստեղ ժամանակը կորցնում է իր իշխանությունը, և յուրաքանչյուր այցելու զգում է, որ պատկանում է մեծ պատմության, որտեղ հավատը, զոհողությունը և սերը միահյուսված են։
Այսօր, ընդգրկված ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցուցակում, Էջմիածինը շարունակում է լուսավորել որպես հոգևոր փարոս՝ ուղղություն ցույց տալով միլիոնավոր սրտերի։
4. Սարդարապատի հուշահամալիր և թանգարան
100-120 րոպե
1918 թվականի մայիսին Սարդարապատի դաշտերում մղվեց ճակատամարտ, որը վճռեց ողջ հայ ժողովրդի ճակատագիրը։ Այստեղ հայ զինվորներն ու կամավորները, հավաքելով վերջին ուժերը, փայլուն հաղթանակ տարան թուրքական բանակի նկատմամբ՝ կանխելով Հայաստանը աշխարհի քարտեզից ջնջվելու մեծ վտանգը։ Կես դար անց՝ 1968 թվականին այս հերոսների հիշատակին կանգնեցվեց Սարդարապատի մեծ հուշահամալիրը:
Այն գտնվում է Արմավիրի մերձակայքում՝ լայնատարած դաշտի վրա և ապշեցնում իր ճարտարապետական վեհությամբ, որտեղ մարմնավորված են ժողովրդի ուժն ու անկոտրում կամքը։ Հուշահամալիրի գլխավոր շեշտը հարթավայրից վեր խոյացող բարձր զանգակատունն է, որի ղողանջը խորհրդանշորեն միախառնվում է հաղթանակի արձագանքին։ Համալիրի երկու կողմերում կանգնած թևավոր ցլերը հիշողության պահապաններն են ու զորության խորհրդանիշները, մինչդեռ ազգագրական թանգարան տանող արծիվների ծառուղին կարծես մարմնավորում է ոգու անմահությունը։ Համալիրի յուրաքանչյուր մաս լի է խորհրդանշական իմաստով և հիշեցնում է նախնիների հերոսությունը։
Այսօր Սարդարապատը ոչ միայն պատմական հուշարձան է, այլև ազգային հպարտության սրբավայր, ուր մարդիկ գալիս են՝ հարգանքի տուրք մատուցելու նահատակների հիշատակին և ոգեշնչվելու նրանց քաջությամբ։ Հուշահամալիրը իրավամբ համարվում է ժամանակակից հայ ճարտարապետության լավագույն ստեղծագործություններից մեկը և մեր պետականության վերածննդի հոգևոր խորհրդանիշ։
Այն գտնվում է Արմավիրի մերձակայքում՝ լայնատարած դաշտի վրա և ապշեցնում իր ճարտարապետական վեհությամբ, որտեղ մարմնավորված են ժողովրդի ուժն ու անկոտրում կամքը։ Հուշահամալիրի գլխավոր շեշտը հարթավայրից վեր խոյացող բարձր զանգակատունն է, որի ղողանջը խորհրդանշորեն միախառնվում է հաղթանակի արձագանքին։ Համալիրի երկու կողմերում կանգնած թևավոր ցլերը հիշողության պահապաններն են ու զորության խորհրդանիշները, մինչդեռ ազգագրական թանգարան տանող արծիվների ծառուղին կարծես մարմնավորում է ոգու անմահությունը։ Համալիրի յուրաքանչյուր մաս լի է խորհրդանշական իմաստով և հիշեցնում է նախնիների հերոսությունը։
Այսօր Սարդարապատը ոչ միայն պատմական հուշարձան է, այլև ազգային հպարտության սրբավայր, ուր մարդիկ գալիս են՝ հարգանքի տուրք մատուցելու նահատակների հիշատակին և ոգեշնչվելու նրանց քաջությամբ։ Հուշահամալիրը իրավամբ համարվում է ժամանակակից հայ ճարտարապետության լավագույն ստեղծագործություններից մեկը և մեր պետականության վերածննդի հոգևոր խորհրդանիշ։
5. Զվարթնոցի տաճար
30-40 րոպե
Արմավիրի հարթավայրում՝ հեռվում փառահեղ Մասիսի գագաթի ներքո, երբեմնի փառքով էր կանգնած Զվարթնոցը՝ 7-րդ դարի ճարտարապետական գլուխգործոց, որը վկայում էր հայ վարպետների հանճարեղ միտքն ու համարձակությունը։ Բարձրացված վիթխարի սյուների վրա այն զարմացնում էր իր բարդ կառուցվածքով ու շքեղությամբ: Թվում էր թե այն անհասանելի իր ժամանակի համար։ Զվարթնոցը կանգուն մնաց մինչև X դարը, երբ ուժգին երկրաշարժը ավերեց այն՝ թողնելով կորուսյալ հրաշքի առեղծված և լուռ ավերակներ։
Միայն 20-րդ դարի սկզբին հնագիտական պեղումների ընթացքում ճարտարապետ Թորոս Թորամանյանը, հավաքելով սփռված քարերն ու մնացորդները, վերակերտեց տաճարի պատկերը՝ առաջարկելով համարձակ վերականգնում։ Թեպետ շատ մասնագետներ այդ ժամանակ կասկածում էին, թե այդպիսի վեհաշուք կառույց կարող կառուցվել 7-րդ դարում, սակայն անակնկալ հաստատում եղավ Ֆրանսիայում հայտնաբերված գտածոն՝ փարիզյան Սեն-Շապել տաճարի բաս-ռելիեֆը, որտեղ պատկերված է Զվարթնոցը Նոյյան տապանի ֆոնին և որի պատկերը լիովին համապատասխանում էր Թորամանյանի մոդելին:
«Զվարթնոց» նշանակում է «զարթոնք պահող հրեշտակների տաճար», և այսօր էլ, նույնիսկ ավերակների մեջ, շարունակում է պահել իր դարաշրջանի վեհությունը։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկված Զվարթնոցը մնում է այն վայրը, որտեղ քարերն իրենք են պատմում, իսկ երևակայությունը նորից ու նորից վերակենդանացնում է կորուսյալ հրաշքը:
Միայն 20-րդ դարի սկզբին հնագիտական պեղումների ընթացքում ճարտարապետ Թորոս Թորամանյանը, հավաքելով սփռված քարերն ու մնացորդները, վերակերտեց տաճարի պատկերը՝ առաջարկելով համարձակ վերականգնում։ Թեպետ շատ մասնագետներ այդ ժամանակ կասկածում էին, թե այդպիսի վեհաշուք կառույց կարող կառուցվել 7-րդ դարում, սակայն անակնկալ հաստատում եղավ Ֆրանսիայում հայտնաբերված գտածոն՝ փարիզյան Սեն-Շապել տաճարի բաս-ռելիեֆը, որտեղ պատկերված է Զվարթնոցը Նոյյան տապանի ֆոնին և որի պատկերը լիովին համապատասխանում էր Թորամանյանի մոդելին:
«Զվարթնոց» նշանակում է «զարթոնք պահող հրեշտակների տաճար», և այսօր էլ, նույնիսկ ավերակների մեջ, շարունակում է պահել իր դարաշրջանի վեհությունը։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկված Զվարթնոցը մնում է այն վայրը, որտեղ քարերն իրենք են պատմում, իսկ երևակայությունը նորից ու նորից վերակենդանացնում է կորուսյալ հրաշքը:
Ներառված է
-
Փորձառու վարորդներ
-
Օդորակիչով մեքենաներ
-
Շշալցված ջուր
-
Մեկնարկը (ավարտը) Երևանում ցանկացած վայրից
-
Տրանսպորտային միջոցի և ուղևորների ապահովագրություն
-
Լրացուցիչ կանգառներ երթուղում
Ներառված չէ
-
Զգալի շեղումներ երթուղուց
-
Ալկոհոլային խմիչքներ՝ ճաշով տարբերակն ընտրելու դեպքում
-
Աուդիոգիդեր
-
Wi-Fi տրանսպորտում
Առանձնահատկություններ
- Ուսումնասիրեք ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային մշակութային ժառանգության անկրկնելի տեսարժան վայրերը
- Այցելեք աշխարհում առաջին քրիստոնեական տաճարը
- Բացահայտեք նշանավոր հաղթանակի պատմությունը
Ամրագրման պայմաններ
Չեղարկում և փոփոխում
Ծանոթացեք մեր էքսկուրսավարների հետ
Աննա Մարտիրոսյան
HY
EN
Բարև բոլորին։ Ես Աննան եմ։ 2013թ.-ից աշխատում եմ որպես զբոսավար։ Եթե պատրաստ եք բացահայտել Հայաստանը, ես այդ ճանապարհորդությունը կդարձնեմ հետաքրքիր և անմոռանալի։ Ինձ հետ էքսկուրսիաները լի են հայկական մշակույթով, պատմությունով, կրոնով և ավանդույթներով։ Շրջագայության ավարտին Դուք կսիրահարվեք Հայաստանին և անպայման ցանկություն կունենաք կրկին վերադառնալ։
Գառնիկ Միրզոյան
RU
Ես Գառնիկն եմ։ 2016թ.-ից աշխատում եմ որպես զբոսավար Հայաստանում։ Եթե հոգնել եք ստանդարտ պատմություններից և լավ հումորի զգացում ունեք, ապա մենք վստահաբար կընկերանանք։ Բացահայտե՛ք Հայաստանի ամենագողտրիկ անկյունները՝ հյուրընկալ մթնոլորտում։
Գայանե Մովսիսյան
HY
EN
Բարև Ձեզ։ Ես Գայանե Մովսիսյանն եմ, աշխատում եմ որպես զբոսավար 2017թ.-ից։ Աշխատում եմ մեծ խանդավառությամբ՝ նպատակ ունենալով լավագույն ձևով ներկայացնել իմ երկիրը և մեր հյուրերի համար ստեղծել անմոռանալի պահեր։
Իննա Հովհաննիսյան
RU
Անունս Իննա է։ Ուրախ կլինեմ մեր ծանոթությանը։ Եկե՛ք Հայաստան՝ ծանոթանալու ինձ հետ և բացահայտելու իմ հայրենիքը՝ իմ ուղեկցությամբ:
Ձեզ կարող է հետաքրքրել նաև՝
