Վայոց Ձորի սրտում՝ կարմրավուն ժայռերի գրկում, որոնք կարծես բնությունն ինքը կանգնեցրել է որպես անառիկ պարիսպներ, թաքնված է Նորավանքը՝ հնագույն վանական համալիր, որ դարեր շարունակ եղել է Հայաստանի հոգևոր ու մշակութային կենտրոններից մեկը։ Նրա պատերը բարձրանում են Արփա գետի գեղատեսիլ կիրճի եզերքին, որտեղ լռությունը խախտում են միայն ուխտավորների քայլերի արձագանքն ու լեռներում թևածող արծիվների ճիչերը։ Վերջինս հայտնի է որպես Ամաղու գետի հովիտ, որը հանդիսանում է Հայաստանում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների թեկնածու՝ իբրև բնական հուշարձան։
Համալիրը ստեղծվել է XIII դարում, որի կենտրոնում կանգնած է իր քարերի մեջ դարերի շունչը պահող Սուրբ Կարապետ եկեղեցին (1216-1221)։ Հյուսիսում բարձրանում է Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին (1275), իսկ ամբողջ համալիրի գոհարը Սուրբ Աստվածածնի եկեղեցին է (1339)՝ իր նշանավոր արևմտյան ճակատով։ Երկրորդ հարկ տանող նեղ ու բուրգաձև աստիճանները դարձել են Նորավանքի խորհրդանիշը՝ ճարտարապետների հիացմունքի առարկան։ Դրանք, կարծես օդում կախված, միացնում են երկինքն ու երկիրը՝ յուրաքանչյուր քայլը դարձնելով հոգևոր բարձրացման ճանապարհ։
Դարերի ընթացքում վանքը դիմակայել է պատերազմների, երկրաշարժերի ու ամայացման, բայց միշտ վերածնվել է՝ ինչպես փունիկը մոխիրներից։ Այսօր Նորավանքը ոչ միայն ճարտարապետական գլուխգործոց է, այլև ուժի վայր, որտեղ բնության խստաշունչ գեղեցկությունն ու վարպետ ճարտարապետությունը միաձուլվել են հավերժական ներդաշնակության։