Անհատական էքսկուրսիա. Նորավանք, Տաթևի վանք, ճոպանուղի, Քարահունջ աստղադիտարան
Նորավանք, Տաթևի վանք, Տաթևեր ճոպանուղի, Քարահունջ (Զորաց քարեր) աստղադիտարան
1. Նորավանք
50-60 րոպե
Վայոց Ձորի սրտում՝ կարմրավուն ժայռերի գրկում, որոնք կարծես բնությունն ինքը կանգնեցրել է որպես անառիկ պարիսպներ, թաքնված է Նորավանքը՝ հնագույն վանական համալիր, որ դարեր շարունակ եղել է Հայաստանի հոգևոր ու մշակութային կենտրոններից մեկը։ Նրա պատերը բարձրանում են Արփա գետի գեղատեսիլ կիրճի եզերքին, որտեղ լռությունը խախտում են միայն ուխտավորների քայլերի արձագանքն ու լեռներում թևածող արծիվների ճիչերը։ Վերջինս հայտնի է որպես Ամաղու գետի հովիտ, որը հանդիսանում է Հայաստանում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների թեկնածու՝ իբրև բնական հուշարձան։
Համալիրը ստեղծվել է XIII դարում, որի կենտրոնում կանգնած է իր քարերի մեջ դարերի շունչը պահող Սուրբ Կարապետ եկեղեցին (1216-1221)։ Հյուսիսում բարձրանում է Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին (1275), իսկ ամբողջ համալիրի գոհարը Սուրբ Աստվածածնի եկեղեցին է (1339)՝ իր նշանավոր արևմտյան ճակատով։ Երկրորդ հարկ տանող նեղ ու բուրգաձև աստիճանները դարձել են Նորավանքի խորհրդանիշը՝ ճարտարապետների հիացմունքի առարկան։ Դրանք, կարծես օդում կախված, միացնում են երկինքն ու երկիրը՝ յուրաքանչյուր քայլը դարձնելով հոգևոր բարձրացման ճանապարհ։
Դարերի ընթացքում վանքը դիմակայել է պատերազմների, երկրաշարժերի ու ամայացման, բայց միշտ վերածնվել է՝ ինչպես փունիկը մոխիրներից։ Այսօր Նորավանքը ոչ միայն ճարտարապետական գլուխգործոց է, այլև ուժի վայր, որտեղ բնության խստաշունչ գեղեցկությունն ու վարպետ ճարտարապետությունը միաձուլվել են հավերժական ներդաշնակության։
Համալիրը ստեղծվել է XIII դարում, որի կենտրոնում կանգնած է իր քարերի մեջ դարերի շունչը պահող Սուրբ Կարապետ եկեղեցին (1216-1221)։ Հյուսիսում բարձրանում է Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին (1275), իսկ ամբողջ համալիրի գոհարը Սուրբ Աստվածածնի եկեղեցին է (1339)՝ իր նշանավոր արևմտյան ճակատով։ Երկրորդ հարկ տանող նեղ ու բուրգաձև աստիճանները դարձել են Նորավանքի խորհրդանիշը՝ ճարտարապետների հիացմունքի առարկան։ Դրանք, կարծես օդում կախված, միացնում են երկինքն ու երկիրը՝ յուրաքանչյուր քայլը դարձնելով հոգևոր բարձրացման ճանապարհ։
Դարերի ընթացքում վանքը դիմակայել է պատերազմների, երկրաշարժերի ու ամայացման, բայց միշտ վերածնվել է՝ ինչպես փունիկը մոխիրներից։ Այսօր Նորավանքը ոչ միայն ճարտարապետական գլուխգործոց է, այլև ուժի վայր, որտեղ բնության խստաշունչ գեղեցկությունն ու վարպետ ճարտարապետությունը միաձուլվել են հավերժական ներդաշնակության։
2. Տաթևի վանք
50-60 րոպե
Զանգեզուրի ժառիվեր լեռնաշղթաների մեջ՝ խոր կիրճերի ու ոլորուն լեռնային ճանապարհների վերևում վեր է խոյանում Տաթևի վանական համալիրը՝ հայկական միջնադարյան ճարտարապետության անզուգական գլուխգործոցը։ Հին հեթանոսական սրբավայրի տեղում 9-րդ դարում հիմնադրված այս միաբանությունը դարձավ Սյունիքի իշխանության հոգևոր և քաղաքական կենտրոնը։ Վանական պարիսպները, կանգնած անդունդի եզրին, կարծես միաձուլվում են լեռների քարեղեն զանգվածին, իսկ դրանց շահավետ դիրքը գրեթե անառիկ էր դարձնում վանքը թշնամիների համար։
Բարդ ժամանակներում Տաթևը վերածվում էր ամրոցի, որի հզոր պատերի ներսում ծաղկում էր ոչ միայն վանական կյանքը, այլև պահվում էին երկրի գանձերն ու սրբությունները։ Գաղտնի պահեստներն ու ստորգետնյա անցումները, որոնք կապում էին վանքը արտաքին աշխարհի հետ, հնարավորություն էին տալիս վանքին կանգուն մնալ պաշարման օրերին: Լեգենդը պատմում է, որ հենց դրանց շնորհիվ էին պահպանվում սրբավայրի մասունքներն ու ձեռագրերը։
Տաթևը դարեր շարունակ եղել է այն վայրը, որտեղ ճառագող հավատը միաձուլվում էր իմաստության ու քաղաքական զորության հետ, իսկ նրա պատերը լսել են և՛ աղոթքներ, և՛ ճակատագրական խոսքեր, որոնք որոշել են Սյունիքի ապագան:
Վանական համալիրի տարածքից դուրս, սակայն Որոտանի ժայռակոփ կիրճում գտնվում են այլ վանքեր, որոնք ավերվել են 1931 թվականի Զանգեզուրի երկրաշարժի ժամանակ։ Այս ամենին յուրահատուկ հմայլք են հաղորդում ձորի խորքում գտնվող Սատանի անձեռակերտ կամուրջը և Սյունյաց մեծ անապատը։ Վերջինս ավելի քան կես կիլոմետր երկարությամբ գետնուղով կապված էր Տաթևի վանքին, որը ևս վնասվել է երկրաշարժի պատճառով և փակվել քարերով։
Բարդ ժամանակներում Տաթևը վերածվում էր ամրոցի, որի հզոր պատերի ներսում ծաղկում էր ոչ միայն վանական կյանքը, այլև պահվում էին երկրի գանձերն ու սրբությունները։ Գաղտնի պահեստներն ու ստորգետնյա անցումները, որոնք կապում էին վանքը արտաքին աշխարհի հետ, հնարավորություն էին տալիս վանքին կանգուն մնալ պաշարման օրերին: Լեգենդը պատմում է, որ հենց դրանց շնորհիվ էին պահպանվում սրբավայրի մասունքներն ու ձեռագրերը։
Տաթևը դարեր շարունակ եղել է այն վայրը, որտեղ ճառագող հավատը միաձուլվում էր իմաստության ու քաղաքական զորության հետ, իսկ նրա պատերը լսել են և՛ աղոթքներ, և՛ ճակատագրական խոսքեր, որոնք որոշել են Սյունիքի ապագան:
Վանական համալիրի տարածքից դուրս, սակայն Որոտանի ժայռակոփ կիրճում գտնվում են այլ վանքեր, որոնք ավերվել են 1931 թվականի Զանգեզուրի երկրաշարժի ժամանակ։ Այս ամենին յուրահատուկ հմայլք են հաղորդում ձորի խորքում գտնվող Սատանի անձեռակերտ կամուրջը և Սյունյաց մեծ անապատը։ Վերջինս ավելի քան կես կիլոմետր երկարությամբ գետնուղով կապված էր Տաթևի վանքին, որը ևս վնասվել է երկրաշարժի պատճառով և փակվել քարերով։
3. Տաթևեր ճոպանուղի
10-15 րոպե
2010 թվականի հոկտեմբերի 16-ին Տաթևի հովտում հնչած տոնական զանգերը ազդարարեցին ոչ միայն միջնադարյան վանքի վերածնունդը, այլև ինժեներական բացառիկ հրաշքի՝ «Տաթևի թևեր» ճոպանուղու բացումը։ 5.7 կմ երկարությամբ այս օդային ուղին կապում է Հալիձոր գյուղն ու Տաթևի վանքը՝ ընդգրկվելով Գինեսի ռեկորդների գրքում որպես աշխարհի ամենաերկար հետադարձելի ճոպանուղի։
Կառուցված լինելով ընդամենը 11 ամսում՝ այն զարմացրեց անգամ ամենափորձառու ճանապարհորդներին։ Վագոնները սահում են Որոտանի գետի խոր կիրճի վրայով՝ անցնելով դեպի հորիզոն ձգվող բլուրների ու անտառների վերևով։ Երեք հզոր աշտարակներ՝ ինչպես քարե պահապաններ, պահում են մալուխները, որոնց վրայով երկու վագոնները շարժվում են միմյանց հակառակ ուղղություններով։
Ավելի քան 300 մետր բարձրության վրա 11 րոպե տևող այս ճանապարհորդության ընթացքում ուղևորները ոչ միայն հասնում են Տաթևի վանք, այլև ականատես լինում անպշեցնող տեսարանների։ Յուրաքանչյուր վագոն կարող է տեղափոխել մինչև 30 ուղևոր, իսկ վեց հզոր մալուխները ապահովում են հարթ և անվտանգ ճանապարհորդությունը:
«Տաթևի թևեր»-ը պարզապես փոխադրման միջոց չէ՝ այլ դարպաս դեպի անցյալ, երբ, մոտենալով վանքին, զգում ես, թե ինչպես ժամանակն ու տարածությունը միահյուսվում են մեկ ամբողջական պատկերում։ Այստեղ հենց թռիչքն է վերածվում լեգենդի, որ իր թևերով տանում է դեպի Սյունիքի սիրտը:
Կառուցված լինելով ընդամենը 11 ամսում՝ այն զարմացրեց անգամ ամենափորձառու ճանապարհորդներին։ Վագոնները սահում են Որոտանի գետի խոր կիրճի վրայով՝ անցնելով դեպի հորիզոն ձգվող բլուրների ու անտառների վերևով։ Երեք հզոր աշտարակներ՝ ինչպես քարե պահապաններ, պահում են մալուխները, որոնց վրայով երկու վագոնները շարժվում են միմյանց հակառակ ուղղություններով։
Ավելի քան 300 մետր բարձրության վրա 11 րոպե տևող այս ճանապարհորդության ընթացքում ուղևորները ոչ միայն հասնում են Տաթևի վանք, այլև ականատես լինում անպշեցնող տեսարանների։ Յուրաքանչյուր վագոն կարող է տեղափոխել մինչև 30 ուղևոր, իսկ վեց հզոր մալուխները ապահովում են հարթ և անվտանգ ճանապարհորդությունը:
«Տաթևի թևեր»-ը պարզապես փոխադրման միջոց չէ՝ այլ դարպաս դեպի անցյալ, երբ, մոտենալով վանքին, զգում ես, թե ինչպես ժամանակն ու տարածությունը միահյուսվում են մեկ ամբողջական պատկերում։ Այստեղ հենց թռիչքն է վերածվում լեգենդի, որ իր թևերով տանում է դեպի Սյունիքի սիրտը:
4. Քարահունջ (Զորաց քարեր) աստղադիտարան
20-30 րոպե
Սյունիքի քամաշունչ տարածքներում, որտեղ բլուրները աննկատ ձուլվում են ընդարձակ տափաստաններին, գտնվում է խորհրդավոր Քարահունջը. վայր որտեղ երկինքն ու երկիրը դարեր շարունակ կարծես զրուցում են լռության մեջ։ Այս նախապատմական շրջանի պատմամշակութային արգելոցը հայտնի է նաև որպես «Զորաց քարեր»։ Հնագետները այս հնագույն կառույցը թվագրում են մ.թ.ա. VI-V հազարամյակներին, և թեև 2004 թվականին Հայաստանի կառավարությունն այս մեգալիթյան կառույցը ճանաչել է որպես աստղադիտարան, այլ հետազոտողներ պնդում են, որ այն դամբարանադաշտ է։
Հսկայական քարե բեկորները, զարմանալի ճշգրտությամբ դասավորված շրջանով, ունեն կլորացված անցքեր, որոնց միջով, հավանաբար, հին քրմերն ու աստղագետները հետևում էին աստղերին, նշում եղանակները և գուցե ստեղծում առաջին երկնային քարտեզները։ Մոտակայքում հայտնաբերված ժայռապատկերները վկայում են, որ այս տարածաշրջանի բնակիչները դեռ գրի հայտնվելուց առաջ տիրապետում էին տիեզերքի մասին զարմանալի ճշգրիտ գիտելիքների։
Երբ երեկոյան արևը թաքնվում է լեռների հետևում, իսկ Քարահունջի վերևի երկինքը ծաղկում է հազարավոր աստղերով, թվում է, թե քամու շշնջյունում դեռ կենդանի են նրանք, ովքեր պատասխաններ որոնելոց երբևէ նայել են երկինք։
Տեղական ավանդազրույցները պատմում են, թե այս քարերը պահպանում են Տիեզերքի ուժը և բացահայտում են այն միայն մաքուր մտքերով այցելուներին։ Այսօր Քարահունջը ոչ միայն հնագիտական հուշարձան է, այլև մի վայր, որտեղ անցյալն ու անսահման երկինքը միաձուլվում են մեկ մեծ գաղտնիքի մեջ։
Հսկայական քարե բեկորները, զարմանալի ճշգրտությամբ դասավորված շրջանով, ունեն կլորացված անցքեր, որոնց միջով, հավանաբար, հին քրմերն ու աստղագետները հետևում էին աստղերին, նշում եղանակները և գուցե ստեղծում առաջին երկնային քարտեզները։ Մոտակայքում հայտնաբերված ժայռապատկերները վկայում են, որ այս տարածաշրջանի բնակիչները դեռ գրի հայտնվելուց առաջ տիրապետում էին տիեզերքի մասին զարմանալի ճշգրիտ գիտելիքների։
Երբ երեկոյան արևը թաքնվում է լեռների հետևում, իսկ Քարահունջի վերևի երկինքը ծաղկում է հազարավոր աստղերով, թվում է, թե քամու շշնջյունում դեռ կենդանի են նրանք, ովքեր պատասխաններ որոնելոց երբևէ նայել են երկինք։
Տեղական ավանդազրույցները պատմում են, թե այս քարերը պահպանում են Տիեզերքի ուժը և բացահայտում են այն միայն մաքուր մտքերով այցելուներին։ Այսօր Քարահունջը ոչ միայն հնագիտական հուշարձան է, այլև մի վայր, որտեղ անցյալն ու անսահման երկինքը միաձուլվում են մեկ մեծ գաղտնիքի մեջ։
Ներառված է
-
Փորձառու վարորդներ
-
Օդորակիչով մեքենաներ
-
Շշալցված ջուր
-
Մեկնարկը (ավարտը) Երևանում ցանկացած վայրից
-
Տրանսպորտային միջոցի և ուղևորների ապահովագրություն
-
Լրացուցիչ կանգառներ երթուղում
Ներառված չէ
-
Զգալի շեղումներ երթուղուց
-
Ալկոհոլային խմիչքներ՝ ճաշով տարբերակն ընտրելու դեպքում
-
Աուդիոգիդեր
-
Wi-Fi տրանսպորտում
Առանձնահատկություններ
- Տեսեք յուրահատուկ երկհարկանի վանք
- Այցելեք հոգևոր կենտրոն, որը ժամանակին ունեցել է գիտական և քաղաքական կարևորություն
- Նստեք Գինեսի ռեկորդների գրքում գրանցված աշխարհի ամենաերկար ճոպանուղին
- Բացահայտեք աշխարհի հնագույն աստղադիտարաններից մեկի գաղտնիքները
Ամրագրման պայմաններ
Չեղարկում և փոփոխում
Ծանոթացեք մեր էքսկուրսավարների հետ
Գայանե Մկրտչյան
RU
HY
EN
Ես Գայանեն եմ՝ մի մասնիկը Հայաստանի։ Ուզո՞ւմ ես առնել բույրը այս երկրի, զգալ դարերով եկած մեր ուտեստների համը, լսել անհուն գետերի շառաչը և բարձրաբերձ լեռների շշունջը, իսկ ինչո՞ւ ոչ՝ ականջ դնել քարակոփ կոթողների պատմությանը։ Ե՛կ միասին բացահայտենք այս հնամենի երկիրը։
Անուշ Մալյանց
FR
FA
Ես Անուշ Մալյանցն եմ։ 2008թ.-ից աշխատում եմ «Հյուր սերվիս» ընկերությունում որպես զբոսավար՝ ֆրանսերեն և պարսկերեն լեզուներով։ Սիրով կսպասեմ Ձեզ Հայաստանում և կօգնեմ բացահայտել այս հրաշք երկիրը։ Նաև կպատմեմ, թե ինչու եմ 2001թ.-ից ընտանիքիս հետ այստեղ բնակվում։
Հիլդա Մանսուրյան
HY
AR
Անունս՝ Հիլտա Մանսուրեան: Ծննդավայրս՝ Հալեպ: 2000 թուականեն մինչև այսօր կամավոր կաշխատեմ ՀՕՄ-ի (Հայ օգնութեան միություն) մէջ: Կաշխատւմ հայկական ասեղնագործ և սբօսավ: Ինչո՞ւ ընտրել ինձ: Կուզեմ՝ խումբս տպավորված վերադառնա հայրենիքիս պատմութեան գեղեցկութեան եւ մանավանդ ժպտերէս հիւրընկալուեան համար:
Ռաֆֆի Հալաջյան
HY
EN
AR
Ես Ռաֆֆին եմ, ուրախ կլինեմ հանդիպել Ձեզ ու դառնալ Ձեր ընկերը՝ Հայաստանով շրջագայության ընթացքում։ Ազգությամբ հայ եմ, ապրել եմ Սիրիայում: Զբոսավարի աշխատանքս առանձնահատուկ նշանակություն ունի իմ հյուրերի համար։ Ես կիսվում եմ արտերկրում ապրող հայերի փորձով և պատմում, թե ինչպես է նրանց հաջողվել պահպանել իրենց մշակութային ժառանգությունը։
Ձեզ կարող է հետաքրքրել նաև՝
