Անհատական էքսկուրսիա. Խոր Վիրապի վանք, Հին Արենի գինու գործարան, Նորավանք, Տաթևի վանք, ճոպանուղի
Խոր Վիրապի վանք, Հին Արենի գինու գործարան (էքսկուրսիա և համտես), Նորավանք, Տաթևի վանք, Տաթևեր ճոպանուղի
1. Խոր Վիրապի վանք
50-60 րոպե
Արարատյան դաշտի լայնաթև գրկում, որտեղ ձյունածածկ լեռան հսկայական հայացքի տակ դողում է օդը, վեր է խոյանում Խոր Վիրապը՝ սրբավայր, որտեղ Լեգենդը, հավատը և Հայաստանի սրտի զարկը դառնում են մեկ ամբողջություն։ Ասում են՝ այստեղ, խոր ու մութ փոսում, թագավոր Տրդատ Գ-ն ատելությամբ բանտարկեց Գրիգոր Լուսավորչին՝ իր ժողովրդին նոր լույս քարոզելու համար։ Տարիներ հոսեցին մթության մեջ, մինչև որ քարե պատերի ներսում տեղի ունեցավ հրաշք. Գրիգորի ձեռքերով բժշկվեց հենց այն թագավորը, ով հրամայել էր նրան շղթայել։ Գթասրտությամբ ցնցված Տրդատը բարձրացրեց քրիստոնեության դրոշը՝ դարձնելով Հայաստանը առաջին երկիրը, որն այն ընդունեց որպես պետական կրոն։
Այսօր այցելուները կարող են իջնել նույն նեղ խուցը՝ շնչելով այն զով օդը, որ առ այսօր կրում է անվերջ աղոթքների ծանրությունը։ Այս բլրից Արարատ լեռը այնքան մոտ է, որ թվում է՝ ձեռք մեկնես՝ կհպվես։ Առավոտյան նրա լանջերը ոսկու շողերի մեջ են լողում, իսկ երեկոյան ծածկվում են նրա կարմիր բոցերի մեջ։ Խոր Վիրապը մնում է այն վայրը, որտեղ ժամանակը կանգ է առնում, պատմության շշուկը հնչում է քամու մեջ, իսկ Արարատի տեսարանը հոգու խորքումարթնացնում է հավերժի զգացումը։
Մի զրույց կա, թե Մասիսի լանջին Նոյը տապանով վայրէջք կատարեց և այդտեղ խաղողի որթ տնկեց։ Օգոստոսին, երբ հալվում է Սիս լեռան ձյունը, խաղողն առաջին բերքն է տալիս՝ ի փառաբանում Հայկ նահապետի հաղթանակի, որով էլ սկսում է հայոց տոմարի Նոր Տարին, այժմ դա նշվում է որպես խաղողօրհնեք։ Հոկտեմբերին, երբ ձյունն իր սավանով ծածկում է Սիսի լանջերը, հայերը մաճառ են սարքում՝ ի նշանավորումն նրա, որ ժամանակն է գինի պատրաստել, այդպես էլ սկսում է գինու փառատոնը։
Այսօր այցելուները կարող են իջնել նույն նեղ խուցը՝ շնչելով այն զով օդը, որ առ այսօր կրում է անվերջ աղոթքների ծանրությունը։ Այս բլրից Արարատ լեռը այնքան մոտ է, որ թվում է՝ ձեռք մեկնես՝ կհպվես։ Առավոտյան նրա լանջերը ոսկու շողերի մեջ են լողում, իսկ երեկոյան ծածկվում են նրա կարմիր բոցերի մեջ։ Խոր Վիրապը մնում է այն վայրը, որտեղ ժամանակը կանգ է առնում, պատմության շշուկը հնչում է քամու մեջ, իսկ Արարատի տեսարանը հոգու խորքումարթնացնում է հավերժի զգացումը։
Մի զրույց կա, թե Մասիսի լանջին Նոյը տապանով վայրէջք կատարեց և այդտեղ խաղողի որթ տնկեց։ Օգոստոսին, երբ հալվում է Սիս լեռան ձյունը, խաղողն առաջին բերքն է տալիս՝ ի փառաբանում Հայկ նահապետի հաղթանակի, որով էլ սկսում է հայոց տոմարի Նոր Տարին, այժմ դա նշվում է որպես խաղողօրհնեք։ Հոկտեմբերին, երբ ձյունն իր սավանով ծածկում է Սիսի լանջերը, հայերը մաճառ են սարքում՝ ի նշանավորումն նրա, որ ժամանակն է գինի պատրաստել, այդպես էլ սկսում է գինու փառատոնը։
2. Հին Արենի գինու գործարան
30-40 րոպե
Վայոց Ձորը այն վայրն է, որտեղ արևն ու քարը դարեր շարունակ պահել են գինու գաղտնիքը, իսկ Արենի գյուղը դարձել է այդ հնագույն ավանդության բանալին։ Այստեղ՝ քարանձավների խորքում, հնագետները հայտնաբերեցին աշխարհի ամենահին գինեգործական համալիրը՝ վկայություն այն մասին, որ մարդն ու խաղողը միավորվել են այս հողի վրա հազարամյակներ առաջ։ Այդ օրվանից Արենիի յուրաքանչյուր վազ կարծես իր մեջ է կրում դարերի հիշողությունը՝ պարգևելով ողկույզներ, որոնք լեցուն են հնագույն Հայաստանի բույրով։
«Հին Արենի» գինու գործարանը շարունակությունն է այդ լեգենդի՝ վերածելով խաղողը անցյալի և ապագայի կենդանի պատգամի։ Այստեղ ավանդույթն ու նորարարությունը քայլում են կողք կողքի: Ժամանակակից սրահներում, որտեղ թևածում է թարմ գինու բույրը, պատմական խաղողի տեսակները ժամանակակից տեխնոլոգիաների շնորհիվ ստանում են նոր կյանք։ Եվ նույնիսկ ունենալով ավելի քան 250 տոննա վերամշակման կարողություն՝ յուրաքանչյուր բաժակում զգացվում է ոչ թե այս ծավալը, այլ հոգին։
Այս գինին պարզապես խմիչք չէ՝ այն Վայոց Ձորի արևահամ ու քամիներով լցված ձայնն է։ Յուրաքանչյուր կում հրավիրում է լսել հնագույն քարանձավների շշունջը, զգալ հավերժության շունչը և հասկանալ, թե ինչու է Արենին համարվում հայկական գինեգործության օրրան։
«Հին Արենի» գինու գործարանը շարունակությունն է այդ լեգենդի՝ վերածելով խաղողը անցյալի և ապագայի կենդանի պատգամի։ Այստեղ ավանդույթն ու նորարարությունը քայլում են կողք կողքի: Ժամանակակից սրահներում, որտեղ թևածում է թարմ գինու բույրը, պատմական խաղողի տեսակները ժամանակակից տեխնոլոգիաների շնորհիվ ստանում են նոր կյանք։ Եվ նույնիսկ ունենալով ավելի քան 250 տոննա վերամշակման կարողություն՝ յուրաքանչյուր բաժակում զգացվում է ոչ թե այս ծավալը, այլ հոգին։
Այս գինին պարզապես խմիչք չէ՝ այն Վայոց Ձորի արևահամ ու քամիներով լցված ձայնն է։ Յուրաքանչյուր կում հրավիրում է լսել հնագույն քարանձավների շշունջը, զգալ հավերժության շունչը և հասկանալ, թե ինչու է Արենին համարվում հայկական գինեգործության օրրան։
3. Նորավանք
50-60 րոպե
Վայոց Ձորի սրտում՝ կարմրավուն ժայռերի գրկում, որոնք կարծես բնությունն ինքը կանգնեցրել է որպես անառիկ պարիսպներ, թաքնված է Նորավանքը՝ հնագույն վանական համալիր, որ դարեր շարունակ եղել է Հայաստանի հոգևոր ու մշակութային կենտրոններից մեկը։ Նրա պատերը բարձրանում են Արփա գետի գեղատեսիլ կիրճի եզերքին, որտեղ լռությունը խախտում են միայն ուխտավորների քայլերի արձագանքն ու լեռներում թևածող արծիվների ճիչերը։ Վերջինս հայտնի է որպես Ամաղու գետի հովիտ, որը հանդիսանում է Հայաստանում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների թեկնածու՝ իբրև բնական հուշարձան։
Համալիրը ստեղծվել է XIII դարում, որի կենտրոնում կանգնած է իր քարերի մեջ դարերի շունչը պահող Սուրբ Կարապետ եկեղեցին (1216-1221)։ Հյուսիսում բարձրանում է Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին (1275), իսկ ամբողջ համալիրի գոհարը Սուրբ Աստվածածնի եկեղեցին է (1339)՝ իր նշանավոր արևմտյան ճակատով։ Երկրորդ հարկ տանող նեղ ու բուրգաձև աստիճանները դարձել են Նորավանքի խորհրդանիշը՝ ճարտարապետների հիացմունքի առարկան։ Դրանք, կարծես օդում կախված, միացնում են երկինքն ու երկիրը՝ յուրաքանչյուր քայլը դարձնելով հոգևոր բարձրացման ճանապարհ։
Դարերի ընթացքում վանքը դիմակայել է պատերազմների, երկրաշարժերի ու ամայացման, բայց միշտ վերածնվել է՝ ինչպես փունիկը մոխիրներից։ Այսօր Նորավանքը ոչ միայն ճարտարապետական գլուխգործոց է, այլև ուժի վայր, որտեղ բնության խստաշունչ գեղեցկությունն ու վարպետ ճարտարապետությունը միաձուլվել են հավերժական ներդաշնակության։
Համալիրը ստեղծվել է XIII դարում, որի կենտրոնում կանգնած է իր քարերի մեջ դարերի շունչը պահող Սուրբ Կարապետ եկեղեցին (1216-1221)։ Հյուսիսում բարձրանում է Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին (1275), իսկ ամբողջ համալիրի գոհարը Սուրբ Աստվածածնի եկեղեցին է (1339)՝ իր նշանավոր արևմտյան ճակատով։ Երկրորդ հարկ տանող նեղ ու բուրգաձև աստիճանները դարձել են Նորավանքի խորհրդանիշը՝ ճարտարապետների հիացմունքի առարկան։ Դրանք, կարծես օդում կախված, միացնում են երկինքն ու երկիրը՝ յուրաքանչյուր քայլը դարձնելով հոգևոր բարձրացման ճանապարհ։
Դարերի ընթացքում վանքը դիմակայել է պատերազմների, երկրաշարժերի ու ամայացման, բայց միշտ վերածնվել է՝ ինչպես փունիկը մոխիրներից։ Այսօր Նորավանքը ոչ միայն ճարտարապետական գլուխգործոց է, այլև ուժի վայր, որտեղ բնության խստաշունչ գեղեցկությունն ու վարպետ ճարտարապետությունը միաձուլվել են հավերժական ներդաշնակության։
4. Տաթևի վանք
50-60 րոպե
Զանգեզուրի ժառիվեր լեռնաշղթաների մեջ՝ խոր կիրճերի ու ոլորուն լեռնային ճանապարհների վերևում վեր է խոյանում Տաթևի վանական համալիրը՝ հայկական միջնադարյան ճարտարապետության անզուգական գլուխգործոցը։ Հին հեթանոսական սրբավայրի տեղում 9-րդ դարում հիմնադրված այս միաբանությունը դարձավ Սյունիքի իշխանության հոգևոր և քաղաքական կենտրոնը։ Վանական պարիսպները, կանգնած անդունդի եզրին, կարծես միաձուլվում են լեռների քարեղեն զանգվածին, իսկ դրանց շահավետ դիրքը գրեթե անառիկ էր դարձնում վանքը թշնամիների համար։
Բարդ ժամանակներում Տաթևը վերածվում էր ամրոցի, որի հզոր պատերի ներսում ծաղկում էր ոչ միայն վանական կյանքը, այլև պահվում էին երկրի գանձերն ու սրբությունները։ Գաղտնի պահեստներն ու ստորգետնյա անցումները, որոնք կապում էին վանքը արտաքին աշխարհի հետ, հնարավորություն էին տալիս վանքին կանգուն մնալ պաշարման օրերին: Լեգենդը պատմում է, որ հենց դրանց շնորհիվ էին պահպանվում սրբավայրի մասունքներն ու ձեռագրերը։
Տաթևը դարեր շարունակ եղել է այն վայրը, որտեղ ճառագող հավատը միաձուլվում էր իմաստության ու քաղաքական զորության հետ, իսկ նրա պատերը լսել են և՛ աղոթքներ, և՛ ճակատագրական խոսքեր, որոնք որոշել են Սյունիքի ապագան:
Վանական համալիրի տարածքից դուրս, սակայն Որոտանի ժայռակոփ կիրճում գտնվում են այլ վանքեր, որոնք ավերվել են 1931 թվականի Զանգեզուրի երկրաշարժի ժամանակ։ Այս ամենին յուրահատուկ հմայլք են հաղորդում ձորի խորքում գտնվող Սատանի անձեռակերտ կամուրջը և Սյունյաց մեծ անապատը։ Վերջինս ավելի քան կես կիլոմետր երկարությամբ գետնուղով կապված էր Տաթևի վանքին, որը ևս վնասվել է երկրաշարժի պատճառով և փակվել քարերով։
Բարդ ժամանակներում Տաթևը վերածվում էր ամրոցի, որի հզոր պատերի ներսում ծաղկում էր ոչ միայն վանական կյանքը, այլև պահվում էին երկրի գանձերն ու սրբությունները։ Գաղտնի պահեստներն ու ստորգետնյա անցումները, որոնք կապում էին վանքը արտաքին աշխարհի հետ, հնարավորություն էին տալիս վանքին կանգուն մնալ պաշարման օրերին: Լեգենդը պատմում է, որ հենց դրանց շնորհիվ էին պահպանվում սրբավայրի մասունքներն ու ձեռագրերը։
Տաթևը դարեր շարունակ եղել է այն վայրը, որտեղ ճառագող հավատը միաձուլվում էր իմաստության ու քաղաքական զորության հետ, իսկ նրա պատերը լսել են և՛ աղոթքներ, և՛ ճակատագրական խոսքեր, որոնք որոշել են Սյունիքի ապագան:
Վանական համալիրի տարածքից դուրս, սակայն Որոտանի ժայռակոփ կիրճում գտնվում են այլ վանքեր, որոնք ավերվել են 1931 թվականի Զանգեզուրի երկրաշարժի ժամանակ։ Այս ամենին յուրահատուկ հմայլք են հաղորդում ձորի խորքում գտնվող Սատանի անձեռակերտ կամուրջը և Սյունյաց մեծ անապատը։ Վերջինս ավելի քան կես կիլոմետր երկարությամբ գետնուղով կապված էր Տաթևի վանքին, որը ևս վնասվել է երկրաշարժի պատճառով և փակվել քարերով։
5. Տաթևեր ճոպանուղի
10-15 րոպե
2010 թվականի հոկտեմբերի 16-ին Տաթևի հովտում հնչած տոնական զանգերը ազդարարեցին ոչ միայն միջնադարյան վանքի վերածնունդը, այլև ինժեներական բացառիկ հրաշքի՝ «Տաթևի թևեր» ճոպանուղու բացումը։ 5.7 կմ երկարությամբ այս օդային ուղին կապում է Հալիձոր գյուղն ու Տաթևի վանքը՝ ընդգրկվելով Գինեսի ռեկորդների գրքում որպես աշխարհի ամենաերկար հետադարձելի ճոպանուղի։
Կառուցված լինելով ընդամենը 11 ամսում՝ այն զարմացրեց անգամ ամենափորձառու ճանապարհորդներին։ Վագոնները սահում են Որոտանի գետի խոր կիրճի վրայով՝ անցնելով դեպի հորիզոն ձգվող բլուրների ու անտառների վերևով։ Երեք հզոր աշտարակներ՝ ինչպես քարե պահապաններ, պահում են մալուխները, որոնց վրայով երկու վագոնները շարժվում են միմյանց հակառակ ուղղություններով։
Ավելի քան 300 մետր բարձրության վրա 11 րոպե տևող այս ճանապարհորդության ընթացքում ուղևորները ոչ միայն հասնում են Տաթևի վանք, այլև ականատես լինում անպշեցնող տեսարանների։ Յուրաքանչյուր վագոն կարող է տեղափոխել մինչև 30 ուղևոր, իսկ վեց հզոր մալուխները ապահովում են հարթ և անվտանգ ճանապարհորդությունը:
«Տաթևի թևեր»-ը պարզապես փոխադրման միջոց չէ՝ այլ դարպաս դեպի անցյալ, երբ, մոտենալով վանքին, զգում ես, թե ինչպես ժամանակն ու տարածությունը միահյուսվում են մեկ ամբողջական պատկերում։ Այստեղ հենց թռիչքն է վերածվում լեգենդի, որ իր թևերով տանում է դեպի Սյունիքի սիրտը:
Կառուցված լինելով ընդամենը 11 ամսում՝ այն զարմացրեց անգամ ամենափորձառու ճանապարհորդներին։ Վագոնները սահում են Որոտանի գետի խոր կիրճի վրայով՝ անցնելով դեպի հորիզոն ձգվող բլուրների ու անտառների վերևով։ Երեք հզոր աշտարակներ՝ ինչպես քարե պահապաններ, պահում են մալուխները, որոնց վրայով երկու վագոնները շարժվում են միմյանց հակառակ ուղղություններով։
Ավելի քան 300 մետր բարձրության վրա 11 րոպե տևող այս ճանապարհորդության ընթացքում ուղևորները ոչ միայն հասնում են Տաթևի վանք, այլև ականատես լինում անպշեցնող տեսարանների։ Յուրաքանչյուր վագոն կարող է տեղափոխել մինչև 30 ուղևոր, իսկ վեց հզոր մալուխները ապահովում են հարթ և անվտանգ ճանապարհորդությունը:
«Տաթևի թևեր»-ը պարզապես փոխադրման միջոց չէ՝ այլ դարպաս դեպի անցյալ, երբ, մոտենալով վանքին, զգում ես, թե ինչպես ժամանակն ու տարածությունը միահյուսվում են մեկ ամբողջական պատկերում։ Այստեղ հենց թռիչքն է վերածվում լեգենդի, որ իր թևերով տանում է դեպի Սյունիքի սիրտը:
Ներառված է
-
Փորձառու վարորդներ
-
Օդորակիչով մեքենաներ
-
Շշալցված ջուր
-
Մեկնարկը (ավարտը) Երևանում ցանկացած վայրից
-
Տրանսպորտային միջոցի և ուղևորների ապահովագրություն
-
Լրացուցիչ կանգառներ երթուղում
Ներառված չէ
-
Զգալի շեղումներ երթուղուց
-
Ալկոհոլային խմիչքներ՝ ճաշով տարբերակն ընտրելու դեպքում
-
Աուդիոգիդեր
-
Wi-Fi տրանսպորտում
Առանձնահատկություններ
- Բացահայտեք հայկական գինու անկրկնելի համը
- Հիացեք Բիբլիական Արարատ լեռան հիանալի տեսարաններով
- Տեսեք յուրահատուկ երկհարկանի վանք
- Նստեք Գինեսի ռեկորդների գրքում գրանցված աշխարհի ամենաերկար ճոպանուղին
Ամրագրման պայմաններ
Չեղարկում և փոփոխում
Ծանոթացեք մեր էքսկուրսավարների հետ
Գայանե Մովսիսյան
HY
EN
Բարև Ձեզ։ Ես Գայանե Մովսիսյանն եմ, աշխատում եմ որպես զբոսավար 2017թ.-ից։ Աշխատում եմ մեծ խանդավառությամբ՝ նպատակ ունենալով լավագույն ձևով ներկայացնել իմ երկիրը և մեր հյուրերի համար ստեղծել անմոռանալի պահեր։
Իննա Հովհաննիսյան
RU
Անունս Իննա է։ Ուրախ կլինեմ մեր ծանոթությանը։ Եկե՛ք Հայաստան՝ ծանոթանալու ինձ հետ և բացահայտելու իմ հայրենիքը՝ իմ ուղեկցությամբ:
Ռուզաննա Հովհաննիսյան
RU
HY
Հայաստանում գտնվելիս Ձեր բոլոր զգայարանները գործի կդրվեն՝ վայրի բնություն և ձեռագործ հրաշքներ, անկրկնելի լեռնային օդ, ազգային ուտեստների անզուգական համ, դուդուկի մեղմ հնչյուններ։ Այս ամենը զգալու համար պարզապես պետք է այցելել Հայաստան։ Համեցե՛ք։
Նարինե Վարդանյան
HY
EN
Բարև։ Անունս Նարինե է, 2017թ.-ից աշխատում եմ որպես զբոսավար Հայաստանում։ Իմ ամենամեծ սերը և կիրքը հայրենիքս է՝ Հայաստանը։ Այստեղ եմ՝ յուրաքանչյուրի համար ստեղծելու հիասքանչ հիշողություններ։ Ես, անկեղծ, կարծում եմ, որ իմ աշխատանքն աշխարհում լավագույնն է․ այն հնարավորություն է տալիս հանդիպել նոր մարդկանց, օգնել նրանց սիրահարվել նոր վայրերին և ստեղծել անմոռանալի հուշեր։ Ահա, թե ինչն եմ ես սիրում։ :) Անհամբեր եմ՝ Ձեզ ցույց տալու իմ գեղեցիկ Հայաստանը:
Ձեզ կարող է հետաքրքրել նաև՝
