Անհատական էքսկուրսիա. Հայաստանի հիասքանչ վեց մարզերը՝ 3-օրում
Ադմինի ընտրությունը
Հաղպատ վանք, Սանահինի վանք, Ախթալա ամրոց, Դիլիջան
1. Հաղպատի վանք
50-60 րոպե
Սանահինից հյուսիս-արևելք՝ Լոռու վեհաշուք լեռների գրկում, կանգնած է Հաղպատի վանքը՝ միջնադարյան հայկական ճարտարապետության գոհար, որտեղ քարը խոսում է դարերի լեզվով։ Վանքը հիմնադրվել է 10-րդ դարում՝ Բագրատունի Աշոտ Գ թագավորի օրոք, այն ժամանակ, երբ Հայաստանը ապրում էր մշակութային ու հոգևոր վերելք։ Հաղպատի հինավուրց պատերը պահպանում են ոսկեդարի արձագանքը՝ մնալով ժամանակի լուռ վկաներ:
Հաղպատի կառույցներից առանձնանում են Սուրբ Աստվածածնի եկեղեցին (1025), Սուրբ Նշան եկեղեցին, գրատունը և բազմաթիվ օժանդակ շինություններ, որոնք վանքին տալիս են փոքրիկ հոգևոր քաղաքի տեսք։ Այստեղ 18-րդ դարի վերջին ապրել ու ստեղծագործել է մեծն աշուղ Սայաթ-Նովան, որի երգերը դարձան ժողովրդի ձայնն ու Կովկասի հոգու մարմնավորումը։ Նրա ներկայությունը կարծես մինչ օրս հնչում է այս պատերի միջից՝ լարերի մեղեդիներով ու պոեզիայի շնչով։
Բացի աղոթատուն լինելուց Հաղպատը նաև գիտության ու մտքի կենտրոն էր, որտեղ արտագրվում էին ձեռագրեր, պահվում գրքեր ու ծավալվում քննարկումներ, որոնք սնուցում էին ազգի հոգևոր ու մշակութային զարգացումը։ Այսօր Հաղպատը ներառված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում և մնում է հայոց ոսկեդարի կենդանի վկայությունը։
Այս հնագույն պատերի առջև կանգնած՝ հեշտ է զգալ, թե ինչպես են անցյալն ու ներկան միահյուսվում, և վանքի լռության մեջ հնչում է հավերժական աղոթքի ու երգի մեղեդի։
Հաղպատի կառույցներից առանձնանում են Սուրբ Աստվածածնի եկեղեցին (1025), Սուրբ Նշան եկեղեցին, գրատունը և բազմաթիվ օժանդակ շինություններ, որոնք վանքին տալիս են փոքրիկ հոգևոր քաղաքի տեսք։ Այստեղ 18-րդ դարի վերջին ապրել ու ստեղծագործել է մեծն աշուղ Սայաթ-Նովան, որի երգերը դարձան ժողովրդի ձայնն ու Կովկասի հոգու մարմնավորումը։ Նրա ներկայությունը կարծես մինչ օրս հնչում է այս պատերի միջից՝ լարերի մեղեդիներով ու պոեզիայի շնչով։
Բացի աղոթատուն լինելուց Հաղպատը նաև գիտության ու մտքի կենտրոն էր, որտեղ արտագրվում էին ձեռագրեր, պահվում գրքեր ու ծավալվում քննարկումներ, որոնք սնուցում էին ազգի հոգևոր ու մշակութային զարգացումը։ Այսօր Հաղպատը ներառված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում և մնում է հայոց ոսկեդարի կենդանի վկայությունը։
Այս հնագույն պատերի առջև կանգնած՝ հեշտ է զգալ, թե ինչպես են անցյալն ու ներկան միահյուսվում, և վանքի լռության մեջ հնչում է հավերժական աղոթքի ու երգի մեղեդի։
2. Սանահինի վանք
40-50 րոպե
Հաղպատից ոչ հեռու՝ Լոռու սրտում, վեր է խոյանում Սանահինի վանքը՝ հայկական միջնադարյան ճարտարապետության ամենափառավոր կոթողներից մեկը։ Վանքի շինարարությունը սկսվել է 10-րդ դարի երկրորդ կեսին՝ Աշոտ Գ թագավորի օրոք, և հենց սկզբից վանքը ծառայել է որպես ոչ միայն հոգևոր, այլև կրթական կենտրոն։
Առաջին կառույցները եղել են Սուրբ Աստվածածնի և Ամենափրկիչ եկեղեցիները, որոնց շուրջ հետզհետե ավելացել են այլ շինություններ ու տնտեսական կառույցներ։ Երկու եկեղեցիների միջև առկա էր նեղ անցում, որը դիտավորյալ կերպով թողնվել էր դրանք կառուցած վարպետների կողմից: Սակայն շուտով պարզ դարձավ, որ այդ իսկ պատճառով երկրաշարժի դեպքում երկուսն էլ կարող էին փլվել։ Խնդիրը լուծելու համար մտածված լուծումը ոչ միայն գործնական էր, այլև հանճարեղ: Տաճարների միջև եղած բացը լրացվեց նոր կառույցով՝ Ակադեմիայով, որը և՛ ամրապնդեց համալիրի սեյսմակայունությունը, և՛ Սանահինը վերածեց գիտության ու կրթական կենտրոնի:
Այստեղ են աշխատել նշանավոր գիտնականներ, ստեղծվել ու արտագրվել ձեռագրեր, ձևավորվել հայ մտքի ավանդույթներ։ Քարե կամարներն ու խիստ ճարտարապետական գծերը մինչ օրս հմայում են իրենց ներդաշնակությամբ ու վեհությամբ՝ պահելով դարերի շունչը։
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկված Սանահինը այսօր ոչ միայն ճարտարապետական հուշարձան է, այլև կենդանի խորհրդանիշ՝ գիտության, հավատքի և արվեստի այն ուժի, որով առանձնանում էր միջնադարյան Հայաստանը։
Առաջին կառույցները եղել են Սուրբ Աստվածածնի և Ամենափրկիչ եկեղեցիները, որոնց շուրջ հետզհետե ավելացել են այլ շինություններ ու տնտեսական կառույցներ։ Երկու եկեղեցիների միջև առկա էր նեղ անցում, որը դիտավորյալ կերպով թողնվել էր դրանք կառուցած վարպետների կողմից: Սակայն շուտով պարզ դարձավ, որ այդ իսկ պատճառով երկրաշարժի դեպքում երկուսն էլ կարող էին փլվել։ Խնդիրը լուծելու համար մտածված լուծումը ոչ միայն գործնական էր, այլև հանճարեղ: Տաճարների միջև եղած բացը լրացվեց նոր կառույցով՝ Ակադեմիայով, որը և՛ ամրապնդեց համալիրի սեյսմակայունությունը, և՛ Սանահինը վերածեց գիտության ու կրթական կենտրոնի:
Այստեղ են աշխատել նշանավոր գիտնականներ, ստեղծվել ու արտագրվել ձեռագրեր, ձևավորվել հայ մտքի ավանդույթներ։ Քարե կամարներն ու խիստ ճարտարապետական գծերը մինչ օրս հմայում են իրենց ներդաշնակությամբ ու վեհությամբ՝ պահելով դարերի շունչը։
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկված Սանահինը այսօր ոչ միայն ճարտարապետական հուշարձան է, այլև կենդանի խորհրդանիշ՝ գիտության, հավատքի և արվեստի այն ուժի, որով առանձնանում էր միջնադարյան Հայաստանը։
3. Ախթալայի ամրոց
40-50 րոպե
Ախթալայի ամրոցը, ինչպես դարերի քարե պահապան, վեր է խոյանում Լոռու գեղատեսիլ լեռների մեջ՝ բարձրավանդակ թերակղզու վրա, որը երեք կողմից շրջապատված է խորը կիրճերով։ Դեռևս 10-րդ դարում շինարարները կարողացան միավորել բնության անսասան ուժն ու մարդու վարպետությունը. անառիկ ժայռերին միացան հզոր պարիսպներ, իսկ մուտքերը պահապանեցին եռահարկ աշտարակները։ Դարեր շարունակ այդ պարիսպները դիմագրավեցին թշնամական արշավանքներին՝ պահելով պատմության շունչը։
Ամրոցի ներսում գտնվում է Ախթալայի վանական համալիրը՝ երեք եկեղեցիներով, որոնցից յուրաքանչյուրն իր մեջ կրում է միջնադարյան հոգևոր ու մշակութային կյանքի արձագանքը։ Գլխավոր տաճարը զարմացնում է վառ գույներով փայլող որմնանկարներով ծածկված իր ներքին հարդարանքով , որոնք դարեր շարունակ պահպանել են իրենց վառ գույնն ու ուժը։ Այս որմնանկարները իսկական քարեղեն մատյան են, որտեղ յուրաքանչյուր վրձնահարում թաքցնում է միջնադարյան վարպետի գաղտնիքը։
Ախթալան ոչ միայն ամրոց ու վանք է, այլ կենդանի լեգենդ՝ քարով ու հավատքով հյուսված մի պատմություն տոկունության ու ներշնչանքի մասին։ Այսօր այն դիմավորում է ճանապարհորդներին հին պատերի լռությամբ ու կիրճերի հմայիչ տեսարաններով՝ հրավիրելով դիպչելու Հայաստանի մեծ ժառանգությանը։
Ամրոցի ներսում գտնվում է Ախթալայի վանական համալիրը՝ երեք եկեղեցիներով, որոնցից յուրաքանչյուրն իր մեջ կրում է միջնադարյան հոգևոր ու մշակութային կյանքի արձագանքը։ Գլխավոր տաճարը զարմացնում է վառ գույներով փայլող որմնանկարներով ծածկված իր ներքին հարդարանքով , որոնք դարեր շարունակ պահպանել են իրենց վառ գույնն ու ուժը։ Այս որմնանկարները իսկական քարեղեն մատյան են, որտեղ յուրաքանչյուր վրձնահարում թաքցնում է միջնադարյան վարպետի գաղտնիքը։
Ախթալան ոչ միայն ամրոց ու վանք է, այլ կենդանի լեգենդ՝ քարով ու հավատքով հյուսված մի պատմություն տոկունության ու ներշնչանքի մասին։ Այսօր այն դիմավորում է ճանապարհորդներին հին պատերի լռությամբ ու կիրճերի հմայիչ տեսարաններով՝ հրավիրելով դիպչելու Հայաստանի մեծ ժառանգությանը։
4. Դիլիջան
20-30 րոպե
Դիլիջանը Հայաստանի այն անկյունն է, որտեղ բնության և լռության ստեղծած ներդաշնակությունը հմայում է յուրաքանչյուր այցելուի։ Կանաչով պատված անտառների ու մեղմ բլուրների մեջ թաքնված այս քաղաքը ձգվում է Աղստև գետի գեղատեսիլ հովտով: Այստեղ օդը լցված է սոճու բույրով ու լեռնային աղբյուրների թարմությամբ։ Ազգային պարկի յուրահատուկ մարգարիտներն են անտառներում թաքնված զույգ գեղեցկուհիները՝ Պարզ և Գոշ լճերը, որոնց շուրջ գտնվող թփուտներն ու ծառերը վայրի կենդանիների մարմնավորմամբ բազմաթիվ ժողովրդական հեքիաթների ականատես են դարձել։
Քաղաքի հին փողոցներն ու փայտյա պատշգամբները վկայում են տեղացի վարպետների ձեռագործ ավանդույթների մասին, իսկ քաղաքի դանդաղ ու խաղաղ ընթացքը կարծես ետ է տանում ժամանակի գիրկը։ Դարեր շարունակ Դիլիջանը հայտնի է եղել որպես առողջարան: Իր մեղմ կլիման ու մաքուր օդը համարվել են բնության իսկական դեղամիջոց։
Տարածաշրջանն ունի նաև իր հոգևոր ժառանգությունը՝ Հաղարծինն ու Գոշավանքը, որոնք իրենց միջնադարյան քարե կամարներով, դարերի ընթացքում լսել են հազարավոր աղոթքների շշուկներ։ Հին խաչքարերը, համեստ մատուռները և անցյալի շինությունների մնացորդները շրջայցը վերածում են ժամանակի միջով ճամփորդության։
Ամռանը Դիլիջանը թաղվում է կանաչ ծածկույթի ու թռչունների երգի մեջ, իսկ աշնանը՝ վերածվում ոսկեգույն ու կարմիր երանգների գեղանկարային պալիտրայի։ Քաղաքը գրավում է նրանց, որոնք փնտրում են ոչ թե աղմկոտ ժամանց, այլ հանդարտություն, գեղեցկություն և այնպիսի ներշնչանք, որը կարող է տալ միայն կենդանի բնությունն ու պատմության շունչը։
Քաղաքի հին փողոցներն ու փայտյա պատշգամբները վկայում են տեղացի վարպետների ձեռագործ ավանդույթների մասին, իսկ քաղաքի դանդաղ ու խաղաղ ընթացքը կարծես ետ է տանում ժամանակի գիրկը։ Դարեր շարունակ Դիլիջանը հայտնի է եղել որպես առողջարան: Իր մեղմ կլիման ու մաքուր օդը համարվել են բնության իսկական դեղամիջոց։
Տարածաշրջանն ունի նաև իր հոգևոր ժառանգությունը՝ Հաղարծինն ու Գոշավանքը, որոնք իրենց միջնադարյան քարե կամարներով, դարերի ընթացքում լսել են հազարավոր աղոթքների շշուկներ։ Հին խաչքարերը, համեստ մատուռները և անցյալի շինությունների մնացորդները շրջայցը վերածում են ժամանակի միջով ճամփորդության։
Ամռանը Դիլիջանը թաղվում է կանաչ ծածկույթի ու թռչունների երգի մեջ, իսկ աշնանը՝ վերածվում ոսկեգույն ու կարմիր երանգների գեղանկարային պալիտրայի։ Քաղաքը գրավում է նրանց, որոնք փնտրում են ոչ թե աղմկոտ ժամանց, այլ հանդարտություն, գեղեցկություն և այնպիսի ներշնչանք, որը կարող է տալ միայն կենդանի բնությունն ու պատմության շունչը։
Հաղարծնի վանք, Գոշավանք, Սևանա լիճ, Սևանավանք, Ջերմուկ
1. Հաղարծնի վանք
60-70 րոպե
Տավուշի սաղարթախիտ անտառների խորքում թաքնված է Հաղարծնի վանքը, որը կարծես դուրս է եկել հնագույն ձեռագրի էջերից, որտեղ քարե պատերն ու բնությունը միաձուլվել են ներդաշնակ ամբողջության մեջ։ X-XIII դարերում հիմնադրված այս վանքը դարեր շարունակ եղել է ոչ միայն հոգևոր հանգրվան, այլև մշակութային կենտրոն, որտեղ հավաքվել են վանականներ, ուխտավորներ ու վարպետներ։ Համալիրը ներառում է Սուրբ Գրիգոր, Սուրբ Աստվածածին և Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցիները, ինչպես նաև վանական խցեր ու օժանդակ շինություններ, որոնք նրբորեն ձուլված են լեռնային բնապատկերին:
Երկար ժամանակ վանքին հարակից կանգնած է եղել հսկայական մի կաղնի։ Նրա ճյուղերը հիշում էին զանգերի ղողանջներն ու աղոթքի շշուկները։ Այսօր պահպանվել է միայն այս կաղնու փչակը, որը դարձել է յուրահատուկ մի սրբավայր հավատացյալների համար։ Ըստ հին լեգենդի՝ եթե ցանկություն պահելով անցնեիր փչակի նեղ բացվածքով, ապա այն անպայման կկատարվի։ Այս ավանդույթը մինչ օրս կենդանի է, և այցելուները շարունակում են կատարել այդ խորհրդանշական գործողությունը՝ պահելով անցյալի ու ներկայի անտեսանելի կապը։
Հաղարծնի լուռ բակերում, որտեղ տարածվում են անտառների բույրն ու լեռների ստվերները, զգում ես, թե ինչպես է դարավոր պատմությունը ձուլվում կենդանի բնության հետ՝ ստեղծելով խաղաղության ու հմայքի մթնոլորտ։ Այստեղ կարծես ժամանակը դանդաղ հոսի՝ թողնելով յուրաքանչյուր այցելուի հպվել հինավուրց Հայաստանի խորհրդին ու գեղեցկությանը։
Երկար ժամանակ վանքին հարակից կանգնած է եղել հսկայական մի կաղնի։ Նրա ճյուղերը հիշում էին զանգերի ղողանջներն ու աղոթքի շշուկները։ Այսօր պահպանվել է միայն այս կաղնու փչակը, որը դարձել է յուրահատուկ մի սրբավայր հավատացյալների համար։ Ըստ հին լեգենդի՝ եթե ցանկություն պահելով անցնեիր փչակի նեղ բացվածքով, ապա այն անպայման կկատարվի։ Այս ավանդույթը մինչ օրս կենդանի է, և այցելուները շարունակում են կատարել այդ խորհրդանշական գործողությունը՝ պահելով անցյալի ու ներկայի անտեսանելի կապը։
Հաղարծնի լուռ բակերում, որտեղ տարածվում են անտառների բույրն ու լեռների ստվերները, զգում ես, թե ինչպես է դարավոր պատմությունը ձուլվում կենդանի բնության հետ՝ ստեղծելով խաղաղության ու հմայքի մթնոլորտ։ Այստեղ կարծես ժամանակը դանդաղ հոսի՝ թողնելով յուրաքանչյուր այցելուի հպվել հինավուրց Հայաստանի խորհրդին ու գեղեցկությանը։
2. Գոշավանք
40-50 րոպե
Տավուշի մեղմ բնության գրկում, որտեղ լռությունը խախտում են միայն քամու շշուկն ու թռչունների երգը, կանգնած է Գոշավանքը՝ սրբավայր, որտեղ միահյուսված են միջնադարյան Հայաստանի հոգևոր զորությունն ու մշակութային փառքը։ Վանքի հիմնադրումը անքակտելիորեն կապված է Մխիթար Գոշի՝ պետական գործչի, գիտնականի, Հայաստանի առաջին դատական օրենսգրքի հեղինակի, ինչպես նաև դարերի փորձությանը դիմացած առակների ու պատմվածքների ստեղծողի անվան հետ:
Վանական համալիրը ներառում է մի քանի եկեղեցի, որոնցից գլխավորն է Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը, ինչպես նաև մատենադարան և օժանդակ շինություններ։ Տաճարի մուտքի մոտ այցելուներին դիմավորում է հայ քանդակագործության լավագույն օրինակներից մեկը՝ 1291 թվականին վարպետ Պողոսի կողմից կերտած խաչքարը։ Խաչքարի նրբագեղ զարդաքանդակներն ու խորիմաստ խորհրդանշանները կարծես հավերժացրել են վարպետի աղոթքն ու հույսերը։
Մատենադարանի մոտ ժամանակին գործել է դպրոց, որի ավերակները դեռևս կանգուն են: Այստեղ ստեղծվել ու գրվել են անգին ձեռագրեր։ Գոշավանքը դարեր շարունակ եղել է ոչ միայն հոգևոր, այլև կրթական ու մշակութային կենտրոն, որտեղ հավատը և գիտությունը միահյուսված ծառայել են ստեղծագործությանը։
Այսօր նրա ամուր ու անսասան պատերը պահպանում են այն մթնոլորտը, որտեղ դարեր շարունակ ծաղկել է հայ միտքը, արվեստն ու հոգևորությունը։
Վանական համալիրը ներառում է մի քանի եկեղեցի, որոնցից գլխավորն է Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը, ինչպես նաև մատենադարան և օժանդակ շինություններ։ Տաճարի մուտքի մոտ այցելուներին դիմավորում է հայ քանդակագործության լավագույն օրինակներից մեկը՝ 1291 թվականին վարպետ Պողոսի կողմից կերտած խաչքարը։ Խաչքարի նրբագեղ զարդաքանդակներն ու խորիմաստ խորհրդանշանները կարծես հավերժացրել են վարպետի աղոթքն ու հույսերը։
Մատենադարանի մոտ ժամանակին գործել է դպրոց, որի ավերակները դեռևս կանգուն են: Այստեղ ստեղծվել ու գրվել են անգին ձեռագրեր։ Գոշավանքը դարեր շարունակ եղել է ոչ միայն հոգևոր, այլև կրթական ու մշակութային կենտրոն, որտեղ հավատը և գիտությունը միահյուսված ծառայել են ստեղծագործությանը։
Այսօր նրա ամուր ու անսասան պատերը պահպանում են այն մթնոլորտը, որտեղ դարեր շարունակ ծաղկել է հայ միտքը, արվեստն ու հոգևորությունը։
3. Սևանա լիճ
Բարձր լեռնաշղթաների գրկում փառքով փայլում է Սևանը՝ Հայաստանի կապույտ սիրտը, որի զարկերը ներդաշնակվում են քամիների ու արևի հետ։ Լեգենդը պատմում է, որ այստեղ երբեմնի կանաչ հովիտ էր, մինչև որ երկինքը թափեց իր արցունքները և լցրեց այն ջրով՝ մարդկանց պարգևելով անգին գանձ։
Այսօր, 1400 քառակուսի կիլոմետր տարածք ունեցող Սևանը իր խորքում պահում է դարերի լռությունը։ Նրա ջրերը սնվում են 28 գետերից և միայն Հրազդանն է տանում դրանք հեռուն՝ ասես հսկելով լճի հարստությունը։ Մինչև 3000 մետր բարձրացող լեռները կազմել են նրա լուռ շրջանակը, իսկ բյուրեղյա ջուրը փոխում է իր գույնը՝ երկնագույնից մինչև մուգ սափիր, արտացոլելով երկնքի տրամադրությունը։ Արշալույսին Սևանը ոսկեգույն է, մայրամուտին՝ կարմիր ու մանուշակագույն՝ դառնալով կենդանի հայելի երկնքի համար։
Հնագույն ժամանակներից լիճը սուրբ է համարվել: Նրա ափերին բարձրացվել են աղոթքներ, կատարվել են ծեսեր, և նրանից խնդրել են պաշտպանություն ու օրհնություն։ Սևանի մաքուր խորքում կարծես ապրում է Հայաստանի հոգին՝ հպարտ, մաքուր և հավերժական։ Բավական է ականջ դնել ալիքների մեղմ շառաչին, և թվում է՝ լսում ես հնագույն մի ձայն, որ պատմում է երկրի մասին, որտեղ ջուրն ու երկինքը հավերժ կապված են սիրով։
Այսօր, 1400 քառակուսի կիլոմետր տարածք ունեցող Սևանը իր խորքում պահում է դարերի լռությունը։ Նրա ջրերը սնվում են 28 գետերից և միայն Հրազդանն է տանում դրանք հեռուն՝ ասես հսկելով լճի հարստությունը։ Մինչև 3000 մետր բարձրացող լեռները կազմել են նրա լուռ շրջանակը, իսկ բյուրեղյա ջուրը փոխում է իր գույնը՝ երկնագույնից մինչև մուգ սափիր, արտացոլելով երկնքի տրամադրությունը։ Արշալույսին Սևանը ոսկեգույն է, մայրամուտին՝ կարմիր ու մանուշակագույն՝ դառնալով կենդանի հայելի երկնքի համար։
Հնագույն ժամանակներից լիճը սուրբ է համարվել: Նրա ափերին բարձրացվել են աղոթքներ, կատարվել են ծեսեր, և նրանից խնդրել են պաշտպանություն ու օրհնություն։ Սևանի մաքուր խորքում կարծես ապրում է Հայաստանի հոգին՝ հպարտ, մաքուր և հավերժական։ Բավական է ականջ դնել ալիքների մեղմ շառաչին, և թվում է՝ լսում ես հնագույն մի ձայն, որ պատմում է երկրի մասին, որտեղ ջուրն ու երկինքը հավերժ կապված են սիրով։
4. Սևանավանք
50-60 րոպե
Սևանի հյուսիս-արևմտյան ափից բացվում է ապշեցնող տեսարան՝ լճի հայելային մակերևույթից վեհորեն բարձրանում է հինավուրց տաճարներով պսակված թերակղզին: Այստեղ, 874 թվականին թագավոր Աշոտ Բագրատունու դստեր՝ թագուհի Մարիամի նախաձեռնությամբ, հիմնադրվեց Սևանավանքը՝ Հայաստանի կապույտ գոհարի հոգևոր պահապանը։
Անսահման կապույտ երկնքի և Սևանի փիրուզագույն ջրերի ֆոնին Սուրբ Առաքելոց և Սուրբ Աստվածածին եկեղեցիները կարծես կախված լինեն երկնքի ու երկրի միջև: Նրանց քարե պատերը հիշում են դարավոր աղոթքներ, քամիների շշունջ և շրերի վրայով տարաված զանգերի ղողանջ: Դարեր շարունակ վանքը եղել է ոչ միայն աղոթքի վայր, այլև բերդ, որը պաշտպանել է թերակղզին թշնամու հարձակումներից։ Լեգենդները պատմում են թանկարժեք ձեռագրերի և սրբությունների մասին, որոնք թաքցված են եղել վանքի պատերի մեջ ու փրկվել են նրան աղետներից։
Այսօր, կանգնելով թերակղզու գագաթին, կարելի է տեսնել, թե ինչպես է լույսը խաղում լճի ալիքների վրա, իսկ հեռավոր լեռները գրկում են այս վեհաշուք տեսարանը։ Սևանավանքը մնում է Հայաստանի ամենահայտնի խորհրդանիշներից մեկը՝ վայր, որտեղ բնության հմայքն ու հոգևոր ժառանգության վեհությունը միաձուլվում են մեկ ամբողջության մեջ։
Անսահման կապույտ երկնքի և Սևանի փիրուզագույն ջրերի ֆոնին Սուրբ Առաքելոց և Սուրբ Աստվածածին եկեղեցիները կարծես կախված լինեն երկնքի ու երկրի միջև: Նրանց քարե պատերը հիշում են դարավոր աղոթքներ, քամիների շշունջ և շրերի վրայով տարաված զանգերի ղողանջ: Դարեր շարունակ վանքը եղել է ոչ միայն աղոթքի վայր, այլև բերդ, որը պաշտպանել է թերակղզին թշնամու հարձակումներից։ Լեգենդները պատմում են թանկարժեք ձեռագրերի և սրբությունների մասին, որոնք թաքցված են եղել վանքի պատերի մեջ ու փրկվել են նրան աղետներից։
Այսօր, կանգնելով թերակղզու գագաթին, կարելի է տեսնել, թե ինչպես է լույսը խաղում լճի ալիքների վրա, իսկ հեռավոր լեռները գրկում են այս վեհաշուք տեսարանը։ Սևանավանքը մնում է Հայաստանի ամենահայտնի խորհրդանիշներից մեկը՝ վայր, որտեղ բնության հմայքն ու հոգևոր ժառանգության վեհությունը միաձուլվում են մեկ ամբողջության մեջ։
5. Ջերմուկ
Վայոց Ձորի հյուսիսարևելքում՝ լեռնաշղթաների ու խիտ անտառների գրկում է գտնվում Ջերմուկը՝ առողջության և խաղաղության խորհրդանիշ դարձած առողջարանային քաղաքը։ Այստեղ, լեռների լռության ու թարմության մեջ, բխում են աղբյուրներ, որոնցից յուրաքանչյուրը ունի իր համն ու բնույթը՝ սկսած բյուրեղյա մաքուր քաղցրահամ ջրերից մինչև հանքանյութերով հարուստ հոսքեր, որոնք դարեր շարունակ ծառայել են բուժման և ուժերի վերականգնման համար։
Ջերմուկը հյուրերին դիմավորում է մեղմ կլիմայով, զով ու արևաշատ ամառներով, պայծառ ու մաքուր օրերով, ձյունաշատ, բայց խաղաղ ու անքամի ձմեռներով։ Լեռնային օդը, լցված սոսիների ու դաշտային ծաղիկների բույրով, կարծես ինքնին լինի բուժիչ էլիքսիր։ Քաղաքի առողջարանները, շրջապատված գեղատեսիլ բնանկարով, առաջարկում են ոչ միայն հանգիստ, այլև լիարժեք վերածնունդ, որտեղ մարմինն ու հոգին գտնում են իրենց ներդաշնակությունը։
Լեգենդը պատմում է, որ Ջերմուկի բուժիչ ջրերը առաջինը հայտնաբերել են հովիվները՝ նկատելով թե ինչպես է այդ ջուրը բուժում իրենց կենդանիների վերքերը։ Այդ ժամանակներից ի վեր՝ թե հասարակ մարդիկ, թե ազնվականներ եկել են այստեղ՝ ուժ ու ներշնչանք ստանալու։
Այսօր Ջերմուկը ոչ միայն առողջարանային կենտրոն է, այլև վայր, որտեղ լեռները, ջուրը և մարդը ապրում են հազվագյուտ ներդաշնակությամբ՝ յուրաքանչյուր այցելուի պարգևելով ներքին խաղաղություն և վերածնման զգացում։
Ջերմուկը հյուրերին դիմավորում է մեղմ կլիմայով, զով ու արևաշատ ամառներով, պայծառ ու մաքուր օրերով, ձյունաշատ, բայց խաղաղ ու անքամի ձմեռներով։ Լեռնային օդը, լցված սոսիների ու դաշտային ծաղիկների բույրով, կարծես ինքնին լինի բուժիչ էլիքսիր։ Քաղաքի առողջարանները, շրջապատված գեղատեսիլ բնանկարով, առաջարկում են ոչ միայն հանգիստ, այլև լիարժեք վերածնունդ, որտեղ մարմինն ու հոգին գտնում են իրենց ներդաշնակությունը։
Լեգենդը պատմում է, որ Ջերմուկի բուժիչ ջրերը առաջինը հայտնաբերել են հովիվները՝ նկատելով թե ինչպես է այդ ջուրը բուժում իրենց կենդանիների վերքերը։ Այդ ժամանակներից ի վեր՝ թե հասարակ մարդիկ, թե ազնվականներ եկել են այստեղ՝ ուժ ու ներշնչանք ստանալու։
Այսօր Ջերմուկը ոչ միայն առողջարանային կենտրոն է, այլև վայր, որտեղ լեռները, ջուրը և մարդը ապրում են հազվագյուտ ներդաշնակությամբ՝ յուրաքանչյուր այցելուի պարգևելով ներքին խաղաղություն և վերածնման զգացում։
Ջերմուկ, Ջերմուկի ջրվեժ, «Տաթևեր» ճոպանուղի, Տաթևի վանք, Նորավանք, Երևան
1. Ջերմուկ
50-60 րոպե
Վայոց Ձորի հյուսիսարևելքում՝ լեռնաշղթաների ու խիտ անտառների գրկում է գտնվում Ջերմուկը՝ առողջության և խաղաղության խորհրդանիշ դարձած առողջարանային քաղաքը։ Այստեղ, լեռների լռության ու թարմության մեջ, բխում են աղբյուրներ, որոնցից յուրաքանչյուրը ունի իր համն ու բնույթը՝ սկսած բյուրեղյա մաքուր քաղցրահամ ջրերից մինչև հանքանյութերով հարուստ հոսքեր, որոնք դարեր շարունակ ծառայել են բուժման և ուժերի վերականգնման համար։
Ջերմուկը հյուրերին դիմավորում է մեղմ կլիմայով, զով ու արևաշատ ամառներով, պայծառ ու մաքուր օրերով, ձյունաշատ, բայց խաղաղ ու անքամի ձմեռներով։ Լեռնային օդը, լցված սոսիների ու դաշտային ծաղիկների բույրով, կարծես ինքնին լինի բուժիչ էլիքսիր։ Քաղաքի առողջարանները, շրջապատված գեղատեսիլ բնանկարով, առաջարկում են ոչ միայն հանգիստ, այլև լիարժեք վերածնունդ, որտեղ մարմինն ու հոգին գտնում են իրենց ներդաշնակությունը։
Լեգենդը պատմում է, որ Ջերմուկի բուժիչ ջրերը առաջինը հայտնաբերել են հովիվները՝ նկատելով թե ինչպես է այդ ջուրը բուժում իրենց կենդանիների վերքերը։ Այդ ժամանակներից ի վեր՝ թե հասարակ մարդիկ, թե ազնվականներ եկել են այստեղ՝ ուժ ու ներշնչանք ստանալու։
Այսօր Ջերմուկը ոչ միայն առողջարանային կենտրոն է, այլև վայր, որտեղ լեռները, ջուրը և մարդը ապրում են հազվագյուտ ներդաշնակությամբ՝ յուրաքանչյուր այցելուի պարգևելով ներքին խաղաղություն և վերածնման զգացում։
Ջերմուկը հյուրերին դիմավորում է մեղմ կլիմայով, զով ու արևաշատ ամառներով, պայծառ ու մաքուր օրերով, ձյունաշատ, բայց խաղաղ ու անքամի ձմեռներով։ Լեռնային օդը, լցված սոսիների ու դաշտային ծաղիկների բույրով, կարծես ինքնին լինի բուժիչ էլիքսիր։ Քաղաքի առողջարանները, շրջապատված գեղատեսիլ բնանկարով, առաջարկում են ոչ միայն հանգիստ, այլև լիարժեք վերածնունդ, որտեղ մարմինն ու հոգին գտնում են իրենց ներդաշնակությունը։
Լեգենդը պատմում է, որ Ջերմուկի բուժիչ ջրերը առաջինը հայտնաբերել են հովիվները՝ նկատելով թե ինչպես է այդ ջուրը բուժում իրենց կենդանիների վերքերը։ Այդ ժամանակներից ի վեր՝ թե հասարակ մարդիկ, թե ազնվականներ եկել են այստեղ՝ ուժ ու ներշնչանք ստանալու։
Այսօր Ջերմուկը ոչ միայն առողջարանային կենտրոն է, այլև վայր, որտեղ լեռները, ջուրը և մարդը ապրում են հազվագյուտ ներդաշնակությամբ՝ յուրաքանչյուր այցելուի պարգևելով ներքին խաղաղություն և վերածնման զգացում։
2. Ջերմուկի ջրվեժ
20-30 րոպե
Ջերմուկ առողջարանային քաղաքում, Վայոց Ձորի գեղատեսիլ հովտում, գտնվում է Հայաստանի ամենագեղեցիկ ջրվեժներից մեկը, որի բյուրեղափայլ ջրերը թափվում են կիրճի անդունդը։ 68 մետր բարձրությունից այն սահում է փրփրուն սպիտակությամբ՝ օդը լցնելով զովությամբ ու հնչեղ աղմուկով՝ շրջապատը վերածելով ջրի, քարի և լույսի կենդանի սիմֆոնիայի։
Սակայն այս վայրի իսկական ոգին թաքնված է հնագույն մի լեգենդում։ Շատ վաղ ժամանակներում այստեղ ապրել է մի իշխան, որի դուստրը հայտնի էր իր գեղեցկությամբ։ Բազմաթիվ փեսացուներ խնդրում էին նրա ձեռքը, բայց աղջկա սիրտը պատկանում էր հովվի համեստ որդուն։ Գիշերների մթնշաղին նա թաքուն պարան էր իջեցնում կիրճի խորքը, որպեսզի իր սիրեցյալը կարողանար բարձրանալ իր մոտ: Երբ հայրը բացահայտում է աղջկա գաղտնիքը, սարսափելի բարկանում է և անիծում դստերը՝ ասելով, որ եթե կրկին հանդիպի սիրեցյալին, կվերածվի ջրահարսի և հավերժ կմնա կապված կիրճի ջրերին։ Երբ ճակատագրական գիշերը վրա է հասնում, աղջիկը պարանի փոխարեն բաց է թողնում իր երկար վարսերը: Անեծքը իրականություն է դառնում, և նրա վարսերը դառնում են արծաթափայլ ջրային հոսքեր, որոնք մինչ օրս սահում են ժայռերից։ Այդ ժամանակից ջրվեժը կոչվում է «Ջրահարսի վարսեր»՝ սիրո խորհրդանիշ, որը հաղթահարում է արգելքները և նույնիսկ ճակատագիրը։
Ջերմուկի ջրվեժը ոչ միայն բնության հրաշք է, այլև հավերժական պատմություն՝ հյուսված լեռների շնչում:
👉 Ջրվեժ այցելելու առավել բարենպաստ սեզոնը մարտ ամսվա վերջից մինչև հունիս ամիսն է, քանի որ հենց այդ ժամանակահատվածում է, երբ ջրի հոսքի ուժը գտնվում է ամենաբարձր մակարդակի վրա:
Սակայն այս վայրի իսկական ոգին թաքնված է հնագույն մի լեգենդում։ Շատ վաղ ժամանակներում այստեղ ապրել է մի իշխան, որի դուստրը հայտնի էր իր գեղեցկությամբ։ Բազմաթիվ փեսացուներ խնդրում էին նրա ձեռքը, բայց աղջկա սիրտը պատկանում էր հովվի համեստ որդուն։ Գիշերների մթնշաղին նա թաքուն պարան էր իջեցնում կիրճի խորքը, որպեսզի իր սիրեցյալը կարողանար բարձրանալ իր մոտ: Երբ հայրը բացահայտում է աղջկա գաղտնիքը, սարսափելի բարկանում է և անիծում դստերը՝ ասելով, որ եթե կրկին հանդիպի սիրեցյալին, կվերածվի ջրահարսի և հավերժ կմնա կապված կիրճի ջրերին։ Երբ ճակատագրական գիշերը վրա է հասնում, աղջիկը պարանի փոխարեն բաց է թողնում իր երկար վարսերը: Անեծքը իրականություն է դառնում, և նրա վարսերը դառնում են արծաթափայլ ջրային հոսքեր, որոնք մինչ օրս սահում են ժայռերից։ Այդ ժամանակից ջրվեժը կոչվում է «Ջրահարսի վարսեր»՝ սիրո խորհրդանիշ, որը հաղթահարում է արգելքները և նույնիսկ ճակատագիրը։
Ջերմուկի ջրվեժը ոչ միայն բնության հրաշք է, այլև հավերժական պատմություն՝ հյուսված լեռների շնչում:
👉 Ջրվեժ այցելելու առավել բարենպաստ սեզոնը մարտ ամսվա վերջից մինչև հունիս ամիսն է, քանի որ հենց այդ ժամանակահատվածում է, երբ ջրի հոսքի ուժը գտնվում է ամենաբարձր մակարդակի վրա:
3. Տաթևեր ճոպանուղի
10-15 րոպե
2010 թվականի հոկտեմբերի 16-ին Տաթևի հովտում հնչած տոնական զանգերը ազդարարեցին ոչ միայն միջնադարյան վանքի վերածնունդը, այլև ինժեներական բացառիկ հրաշքի՝ «Տաթևի թևեր» ճոպանուղու բացումը։ 5.7 կմ երկարությամբ այս օդային ուղին կապում է Հալիձոր գյուղն ու Տաթևի վանքը՝ ընդգրկվելով Գինեսի ռեկորդների գրքում որպես աշխարհի ամենաերկար հետադարձելի ճոպանուղի։
Կառուցված լինելով ընդամենը 11 ամսում՝ այն զարմացրեց անգամ ամենափորձառու ճանապարհորդներին։ Վագոնները սահում են Որոտանի գետի խոր կիրճի վրայով՝ անցնելով դեպի հորիզոն ձգվող բլուրների ու անտառների վերևով։ Երեք հզոր աշտարակներ՝ ինչպես քարե պահապաններ, պահում են մալուխները, որոնց վրայով երկու վագոնները շարժվում են միմյանց հակառակ ուղղություններով։
Ավելի քան 300 մետր բարձրության վրա 11 րոպե տևող այս ճանապարհորդության ընթացքում ուղևորները ոչ միայն հասնում են Տաթևի վանք, այլև ականատես լինում անպշեցնող տեսարանների։ Յուրաքանչյուր վագոն կարող է տեղափոխել մինչև 30 ուղևոր, իսկ վեց հզոր մալուխները ապահովում են հարթ և անվտանգ ճանապարհորդությունը:
«Տաթևի թևեր»-ը պարզապես փոխադրման միջոց չէ՝ այլ դարպաս դեպի անցյալ, երբ, մոտենալով վանքին, զգում ես, թե ինչպես ժամանակն ու տարածությունը միահյուսվում են մեկ ամբողջական պատկերում։ Այստեղ հենց թռիչքն է վերածվում լեգենդի, որ իր թևերով տանում է դեպի Սյունիքի սիրտը:
Կառուցված լինելով ընդամենը 11 ամսում՝ այն զարմացրեց անգամ ամենափորձառու ճանապարհորդներին։ Վագոնները սահում են Որոտանի գետի խոր կիրճի վրայով՝ անցնելով դեպի հորիզոն ձգվող բլուրների ու անտառների վերևով։ Երեք հզոր աշտարակներ՝ ինչպես քարե պահապաններ, պահում են մալուխները, որոնց վրայով երկու վագոնները շարժվում են միմյանց հակառակ ուղղություններով։
Ավելի քան 300 մետր բարձրության վրա 11 րոպե տևող այս ճանապարհորդության ընթացքում ուղևորները ոչ միայն հասնում են Տաթևի վանք, այլև ականատես լինում անպշեցնող տեսարանների։ Յուրաքանչյուր վագոն կարող է տեղափոխել մինչև 30 ուղևոր, իսկ վեց հզոր մալուխները ապահովում են հարթ և անվտանգ ճանապարհորդությունը:
«Տաթևի թևեր»-ը պարզապես փոխադրման միջոց չէ՝ այլ դարպաս դեպի անցյալ, երբ, մոտենալով վանքին, զգում ես, թե ինչպես ժամանակն ու տարածությունը միահյուսվում են մեկ ամբողջական պատկերում։ Այստեղ հենց թռիչքն է վերածվում լեգենդի, որ իր թևերով տանում է դեպի Սյունիքի սիրտը:
4. Տաթևի վանք
50-60 րոպե
Զանգեզուրի ժառիվեր լեռնաշղթաների մեջ՝ խոր կիրճերի ու ոլորուն լեռնային ճանապարհների վերևում վեր է խոյանում Տաթևի վանական համալիրը՝ հայկական միջնադարյան ճարտարապետության անզուգական գլուխգործոցը։ Հին հեթանոսական սրբավայրի տեղում 9-րդ դարում հիմնադրված այս միաբանությունը դարձավ Սյունիքի իշխանության հոգևոր և քաղաքական կենտրոնը։ Վանական պարիսպները, կանգնած անդունդի եզրին, կարծես միաձուլվում են լեռների քարեղեն զանգվածին, իսկ դրանց շահավետ դիրքը գրեթե անառիկ էր դարձնում վանքը թշնամիների համար։
Բարդ ժամանակներում Տաթևը վերածվում էր ամրոցի, որի հզոր պատերի ներսում ծաղկում էր ոչ միայն վանական կյանքը, այլև պահվում էին երկրի գանձերն ու սրբությունները։ Գաղտնի պահեստներն ու ստորգետնյա անցումները, որոնք կապում էին վանքը արտաքին աշխարհի հետ, հնարավորություն էին տալիս վանքին կանգուն մնալ պաշարման օրերին: Լեգենդը պատմում է, որ հենց դրանց շնորհիվ էին պահպանվում սրբավայրի մասունքներն ու ձեռագրերը։
Տաթևը դարեր շարունակ եղել է այն վայրը, որտեղ ճառագող հավատը միաձուլվում էր իմաստության ու քաղաքական զորության հետ, իսկ նրա պատերը լսել են և՛ աղոթքներ, և՛ ճակատագրական խոսքեր, որոնք որոշել են Սյունիքի ապագան:
Վանական համալիրի տարածքից դուրս, սակայն Որոտանի ժայռակոփ կիրճում գտնվում են այլ վանքեր, որոնք ավերվել են 1931 թվականի Զանգեզուրի երկրաշարժի ժամանակ։ Այս ամենին յուրահատուկ հմայլք են հաղորդում ձորի խորքում գտնվող Սատանի անձեռակերտ կամուրջը և Սյունյաց մեծ անապատը։ Վերջինս ավելի քան կես կիլոմետր երկարությամբ գետնուղով կապված էր Տաթևի վանքին, որը ևս վնասվել է երկրաշարժի պատճառով և փակվել քարերով։
Բարդ ժամանակներում Տաթևը վերածվում էր ամրոցի, որի հզոր պատերի ներսում ծաղկում էր ոչ միայն վանական կյանքը, այլև պահվում էին երկրի գանձերն ու սրբությունները։ Գաղտնի պահեստներն ու ստորգետնյա անցումները, որոնք կապում էին վանքը արտաքին աշխարհի հետ, հնարավորություն էին տալիս վանքին կանգուն մնալ պաշարման օրերին: Լեգենդը պատմում է, որ հենց դրանց շնորհիվ էին պահպանվում սրբավայրի մասունքներն ու ձեռագրերը։
Տաթևը դարեր շարունակ եղել է այն վայրը, որտեղ ճառագող հավատը միաձուլվում էր իմաստության ու քաղաքական զորության հետ, իսկ նրա պատերը լսել են և՛ աղոթքներ, և՛ ճակատագրական խոսքեր, որոնք որոշել են Սյունիքի ապագան:
Վանական համալիրի տարածքից դուրս, սակայն Որոտանի ժայռակոփ կիրճում գտնվում են այլ վանքեր, որոնք ավերվել են 1931 թվականի Զանգեզուրի երկրաշարժի ժամանակ։ Այս ամենին յուրահատուկ հմայլք են հաղորդում ձորի խորքում գտնվող Սատանի անձեռակերտ կամուրջը և Սյունյաց մեծ անապատը։ Վերջինս ավելի քան կես կիլոմետր երկարությամբ գետնուղով կապված էր Տաթևի վանքին, որը ևս վնասվել է երկրաշարժի պատճառով և փակվել քարերով։
5. Նորավանք
50-60 րոպե
Վայոց Ձորի սրտում՝ կարմրավուն ժայռերի գրկում, որոնք կարծես բնությունն ինքը կանգնեցրել է որպես անառիկ պարիսպներ, թաքնված է Նորավանքը՝ հնագույն վանական համալիր, որ դարեր շարունակ եղել է Հայաստանի հոգևոր ու մշակութային կենտրոններից մեկը։ Նրա պատերը բարձրանում են Արփա գետի գեղատեսիլ կիրճի եզերքին, որտեղ լռությունը խախտում են միայն ուխտավորների քայլերի արձագանքն ու լեռներում թևածող արծիվների ճիչերը։ Վերջինս հայտնի է որպես Ամաղու գետի հովիտ, որը հանդիսանում է Հայաստանում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների թեկնածու՝ իբրև բնական հուշարձան։
Համալիրը ստեղծվել է XIII դարում, որի կենտրոնում կանգնած է իր քարերի մեջ դարերի շունչը պահող Սուրբ Կարապետ եկեղեցին (1216-1221)։ Հյուսիսում բարձրանում է Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին (1275), իսկ ամբողջ համալիրի գոհարը Սուրբ Աստվածածնի եկեղեցին է (1339)՝ իր նշանավոր արևմտյան ճակատով։ Երկրորդ հարկ տանող նեղ ու բուրգաձև աստիճանները դարձել են Նորավանքի խորհրդանիշը՝ ճարտարապետների հիացմունքի առարկան։ Դրանք, կարծես օդում կախված, միացնում են երկինքն ու երկիրը՝ յուրաքանչյուր քայլը դարձնելով հոգևոր բարձրացման ճանապարհ։
Դարերի ընթացքում վանքը դիմակայել է պատերազմների, երկրաշարժերի ու ամայացման, բայց միշտ վերածնվել է՝ ինչպես փունիկը մոխիրներից։ Այսօր Նորավանքը ոչ միայն ճարտարապետական գլուխգործոց է, այլև ուժի վայր, որտեղ բնության խստաշունչ գեղեցկությունն ու վարպետ ճարտարապետությունը միաձուլվել են հավերժական ներդաշնակության։
Համալիրը ստեղծվել է XIII դարում, որի կենտրոնում կանգնած է իր քարերի մեջ դարերի շունչը պահող Սուրբ Կարապետ եկեղեցին (1216-1221)։ Հյուսիսում բարձրանում է Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին (1275), իսկ ամբողջ համալիրի գոհարը Սուրբ Աստվածածնի եկեղեցին է (1339)՝ իր նշանավոր արևմտյան ճակատով։ Երկրորդ հարկ տանող նեղ ու բուրգաձև աստիճանները դարձել են Նորավանքի խորհրդանիշը՝ ճարտարապետների հիացմունքի առարկան։ Դրանք, կարծես օդում կախված, միացնում են երկինքն ու երկիրը՝ յուրաքանչյուր քայլը դարձնելով հոգևոր բարձրացման ճանապարհ։
Դարերի ընթացքում վանքը դիմակայել է պատերազմների, երկրաշարժերի ու ամայացման, բայց միշտ վերածնվել է՝ ինչպես փունիկը մոխիրներից։ Այսօր Նորավանքը ոչ միայն ճարտարապետական գլուխգործոց է, այլև ուժի վայր, որտեղ բնության խստաշունչ գեղեցկությունն ու վարպետ ճարտարապետությունը միաձուլվել են հավերժական ներդաշնակության։
Ներառված է
-
Փորձառու վարորդներ
-
Օդորակիչով մեքենաներ
-
Շշալցված ջուր
-
Մեկնարկը (ավարտը) Երևանում ցանկացած վայրից
-
Տրանսպորտային միջոցի և ուղևորների ապահովագրություն
-
Լրացուցիչ կանգառներ երթուղում
-
Վարորդի/էքսկուրսավարի գիշերակացը և սնունդը
Ներառված չէ
-
Գիշերակաց հյուրանոցում
-
Զգալի շեղումներ երթուղուց
-
Ալկոհոլային խմիչքներ՝ ճաշով տարբերակն ընտրելու դեպքում
-
Աուդիոգիդեր
-
Wi-Fi տրանսպորտում
Առանձնահատկություններ
- Բացահայտեք ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային մշակութային ժառանգության անկրկնելի տեսարժան վայրերը
- Ուսումնասիրեք «Հայկական Շվեյցարիա»-ի անտառները
- Հիացեք Եվրասիայի ամենախոշոր բարձրլեռնային քաղցրահամ լճերից մեկով
- Վայելեք ջրվեժի նուրբ և պարզ մեղեդին
- Նստեք Գինեսի ռեկորդների գրքում գրանցված աշխարհի ամենաերկար ճոպանուղին
*Հարկ կլինի բարձրանալ 200 աստիճան՝ Սևանավանք հասնելու համար
*Հարկ կլինի բարձրանալ 600 մ ոտքով՝ Հաղարծին հասնելու համար
*Բարձր ճնշման հետ խնդիրներ ունեցող մարդկանց խորհուրդ չի տրվում մասնակցել այս էքսկուրսիային
Ամրագրման պայմաններ
Չեղարկում և փոփոխում
Ծանոթացեք մեր էքսկուրսավարների հետ
Սյուզաննա Պողոսյան
RU
HY
Անունս Սյուզաննա է, 2016թ.-ից սկսած մեծ սիրով ներկայացնում եմ հյուրերիս հրաշքներով լի Հայաստանը։ Ինձ համար յուրաքանչյուր էքսկուրսիա երկրի մասին պարզապես պատմություն չէ, այլ հնարավորություն՝ ցույց տալու նրա ոգին, օգնելու Ձեզ բացահայտել Հայաստանի պատմությունը, մշակույթը և հյուրընկալությունը։ Ես անկեղծ ուրախանում եմ, երբ տեսնում եմ, թե ինչպես է իմ երկիրը գրավում մարդկանց սրտերը, և անում եմ ամեն ինչ, որպեսզի հյուրերի ճանապարհորդությունը լինի ջերմ, հագեցած և անմոռանալի։
Վարդուհի Գասպարյան
RU
HY
Ողջույն, ես Վարդուհին եմ, աշխատում եմ որպես զբոսավար Հայաստանում՝ 2022թ.-ից։ Զբոսաշրջության ոլորտում այսքան տարիների փորձի շնորհիվ ես հստակ գաղափար ունեմ, թե ինչպես յուրաքանչյուր էքսկուրսիա դարձնել ոչ միայն տեղեկություններով հագեցած, այլև իսկապես հետաքրքրաշարժ։ Ինձ հետ Դուք կայցելեք իմ գեղեցիկ Հայաստանի տեսարժան վայրերը և կծանոթանաք նրա պատմությանը, ոգուն, ավանդույթներին ու մթնոլորտին։
Մելինե Սահակյան
HY
EN
ZH
Բարև բոլորին։ Ես Մելինեն եմ՝ սերտիֆիկացված զբոսավար։ Եթե ցանկանում եք շրջել մեր գեղեցիկ Հայաստանով ու բացահայտել նրա ողջ հմայքը՝ գիտակ և շփվող զբոսավարի հետ, ինձ համար մեծ պատիվ կլինի լինել Ձեր գիդը։ Բարի գալուստ Հայաստան։
Աննա Հարությունյան
RU
HY
EN
Ես Աննան եմ։ 2010թ.-ից զբոսաշրջիկներին օգնում եմ ոչ միայն բացահայտել Հայաստանի զարմանալի ինքնատիպությունը, պատմության խորությունը և գոյության ֆենոմենը, այլև նրանց օգնում բացահայտել մեր հայրենիքում ներդաշնակ ու խաղաղ ապրելու գաղտնիքները։
Ձեզ կարող է հետաքրքրել նաև՝
