Անհատական էքսկուրսիա. Բացահայտեք Հայաստանի չքնաղ հյուսիսը 3 օրում
Ամենահայտնի վայրերը
Ծաղկաձոր, Կեչառիս վանք, Սևանա լիճ, Սևանավանք, Գոշավանք, Հաղարծնի վանք, Դիլիջան
1. Ծաղկաձոր
5-10 րոպե
Հայաստանի սրտում, ընդամենը 60 կմ հեռու Երևանից և ծովի մակարդակից 1845 մ բարձրության վրա, փռված է Ծաղկաձորը՝ ժամանակակից լեռնադահուկային հանգստավայր և երկրի ամենագեղատեսիլ անկյուններից մեկը։ Թվում է, թե բնությունը առատաձեռնորեն մարմնավորել է ծաղիկների պատկերը: Ամռանը այստեղ լեռները թաղված են կանաչի և ծաղիկների մեջ, իսկ ձմռանը վերածվում են շողշողացող ձյունաճերմակ հեքիաթի:
Ծաղկաձորը դիմավորում է հյուրերին ջերմությամբ և աշխույժ մթնոլորտով՝ առաջարկելով ակտիվ հանգստի համար անհրաժեշտ ամեն ինչ. նորագույն դահուկային սարքավորումների վարձույթ, փորձառու մարզիչների դասընթացներ, հյուրընկալ ռեստորաններ, հարմարավետ սրճարաններ ու ժամանցային կենտրոններ։ Դահուկային սեզոնը տևում է շուրջ հինգ ամիս՝ նոյեմբերի կեսից մինչև ապրիլի կեսը՝ հնարավորություն տալով լիարժեք վայելել Ծաղկաձորի ձյունածածկ լանջերը։
Լեռնային թարմ օդը լցնում է թոքերը, իսկ յուրաքանչյուր վայրէջք հիշեցնում է ազատ թռիչք։ Ամենաբարձր կետերից բացվող տեսարանը ուղղակի ապշեցնող է. անվերջանալի լեռնաշղթաներ, որոնք ձուլվում են հորիզոնին, և արեգակի շողեր, որ խաղում են ձյան բյուրեղների վրա՝ ինչպես սփռված ադամանդներ։
Ծաղկաձորը, սակայն, միայն ձմեռային սպորտային հանգստավայր չէ, այն նաև հանգստության ապաստարան է, որտեղ կարելի է զբոսնել սոճիների անտառում, վայելել տաք թեյ վառարանի կողքին և լսել քամու մեղմ շշունջը լեռնանցքներում։ Այստեղ տարվա յուրաքանչյուր եղանակ բացահայտում է մարդու և բնության ներդաշնակությունը՝ դառնալով մեղեդի, որ կրկին ու կրկին կանչում է վերադառնալ։
Ծաղկաձորը դիմավորում է հյուրերին ջերմությամբ և աշխույժ մթնոլորտով՝ առաջարկելով ակտիվ հանգստի համար անհրաժեշտ ամեն ինչ. նորագույն դահուկային սարքավորումների վարձույթ, փորձառու մարզիչների դասընթացներ, հյուրընկալ ռեստորաններ, հարմարավետ սրճարաններ ու ժամանցային կենտրոններ։ Դահուկային սեզոնը տևում է շուրջ հինգ ամիս՝ նոյեմբերի կեսից մինչև ապրիլի կեսը՝ հնարավորություն տալով լիարժեք վայելել Ծաղկաձորի ձյունածածկ լանջերը։
Լեռնային թարմ օդը լցնում է թոքերը, իսկ յուրաքանչյուր վայրէջք հիշեցնում է ազատ թռիչք։ Ամենաբարձր կետերից բացվող տեսարանը ուղղակի ապշեցնող է. անվերջանալի լեռնաշղթաներ, որոնք ձուլվում են հորիզոնին, և արեգակի շողեր, որ խաղում են ձյան բյուրեղների վրա՝ ինչպես սփռված ադամանդներ։
Ծաղկաձորը, սակայն, միայն ձմեռային սպորտային հանգստավայր չէ, այն նաև հանգստության ապաստարան է, որտեղ կարելի է զբոսնել սոճիների անտառում, վայելել տաք թեյ վառարանի կողքին և լսել քամու մեղմ շշունջը լեռնանցքներում։ Այստեղ տարվա յուրաքանչյուր եղանակ բացահայտում է մարդու և բնության ներդաշնակությունը՝ դառնալով մեղեդի, որ կրկին ու կրկին կանչում է վերադառնալ։
2. Կեչառիս վանք
20-30 րոպե
Ծաղկաձորի հյուսիսարևմտյան կողմում՝ լեռների գագաթների ու սաղարթախիտ անտառների գրկում, բարձրանում է Կեչառիսի վանքը՝ միջնադարյան Հայաստանի հոգևոր մարգարիտը։ Նրա պատմությունը ձգվում է մինչև XI-XIII դարեր, երբ այս վեհաշուք համալիրը կառուցվեց լեռների մեջ՝ դառնալով հավատքի ու լուսավորության կենտրոն: Համալիրը ներառում է չորս եկեղեցի և երկու գավիթ, որոնցից յուրաքանչյուրն իր վրա կրում է դարերի հետքն ու վարպետ շինարարների հմտության շունչը։ Գավիթներից մեկը դարձել է վանքի հիմնադիր և նշանավոր պետական գործիչ Մագիստրոս Գրիգոր Պահլավունու գերեզմանը, որի անունը հավերժ արձանագրված է հայոց պատմության էջերում։
Վանքի խստաշունչ քարե պատերը և գմբեթները ներդաշնակորեն ձուլված են բնությանը, իսկ բակի լռության մեջ լսվում են միայն քամու շշունջն ու զանգերի մեղմ ղողանջը։ Անցյալում այստեղ ծավալվում էր հարուստ հոգևոր կյանք, մասնավորապես՝ արտագրվում էին ձեռագրեր, ընթանում էին աստվածաբանական բանավեճեր,երկրի տարբեր կողմերից գալիս էին ուխտավորներ՝ գտնելու խաղաղություն ու սփոփանք։
Այսօր էլ, կանաչ լանջերով ու մաքուր լեռնային օդով շրջապատված, Կեչառիսը նույն անդորրով է դիմավորում իր այցելուներին, ինչպես հարյուրավոր տարիներ առաջ։ Նրա շեմը հատելիս զգում ես, թե ինչպես է ժամանակը դանդաղում՝ թողնելով հնարավորություն դիպչելու հավատքի հավերժական ակունքներին։
Վանքի խստաշունչ քարե պատերը և գմբեթները ներդաշնակորեն ձուլված են բնությանը, իսկ բակի լռության մեջ լսվում են միայն քամու շշունջն ու զանգերի մեղմ ղողանջը։ Անցյալում այստեղ ծավալվում էր հարուստ հոգևոր կյանք, մասնավորապես՝ արտագրվում էին ձեռագրեր, ընթանում էին աստվածաբանական բանավեճեր,երկրի տարբեր կողմերից գալիս էին ուխտավորներ՝ գտնելու խաղաղություն ու սփոփանք։
Այսօր էլ, կանաչ լանջերով ու մաքուր լեռնային օդով շրջապատված, Կեչառիսը նույն անդորրով է դիմավորում իր այցելուներին, ինչպես հարյուրավոր տարիներ առաջ։ Նրա շեմը հատելիս զգում ես, թե ինչպես է ժամանակը դանդաղում՝ թողնելով հնարավորություն դիպչելու հավատքի հավերժական ակունքներին։
3. Սևանա լիճ
Բարձր լեռնաշղթաների գրկում փառքով փայլում է Սևանը՝ Հայաստանի կապույտ սիրտը, որի զարկերը ներդաշնակվում են քամիների ու արևի հետ։ Լեգենդը պատմում է, որ այստեղ երբեմնի կանաչ հովիտ էր, մինչև որ երկինքը թափեց իր արցունքները և լցրեց այն ջրով՝ մարդկանց պարգևելով անգին գանձ։
Այսօր, 1400 քառակուսի կիլոմետր տարածք ունեցող Սևանը իր խորքում պահում է դարերի լռությունը։ Նրա ջրերը սնվում են 28 գետերից և միայն Հրազդանն է տանում դրանք հեռուն՝ ասես հսկելով լճի հարստությունը։ Մինչև 3000 մետր բարձրացող լեռները կազմել են նրա լուռ շրջանակը, իսկ բյուրեղյա ջուրը փոխում է իր գույնը՝ երկնագույնից մինչև մուգ սափիր, արտացոլելով երկնքի տրամադրությունը։ Արշալույսին Սևանը ոսկեգույն է, մայրամուտին՝ կարմիր ու մանուշակագույն՝ դառնալով կենդանի հայելի երկնքի համար։
Հնագույն ժամանակներից լիճը սուրբ է համարվել: Նրա ափերին բարձրացվել են աղոթքներ, կատարվել են ծեսեր, և նրանից խնդրել են պաշտպանություն ու օրհնություն։ Սևանի մաքուր խորքում կարծես ապրում է Հայաստանի հոգին՝ հպարտ, մաքուր և հավերժական։ Բավական է ականջ դնել ալիքների մեղմ շառաչին, և թվում է՝ լսում ես հնագույն մի ձայն, որ պատմում է երկրի մասին, որտեղ ջուրն ու երկինքը հավերժ կապված են սիրով։
Այսօր, 1400 քառակուսի կիլոմետր տարածք ունեցող Սևանը իր խորքում պահում է դարերի լռությունը։ Նրա ջրերը սնվում են 28 գետերից և միայն Հրազդանն է տանում դրանք հեռուն՝ ասես հսկելով լճի հարստությունը։ Մինչև 3000 մետր բարձրացող լեռները կազմել են նրա լուռ շրջանակը, իսկ բյուրեղյա ջուրը փոխում է իր գույնը՝ երկնագույնից մինչև մուգ սափիր, արտացոլելով երկնքի տրամադրությունը։ Արշալույսին Սևանը ոսկեգույն է, մայրամուտին՝ կարմիր ու մանուշակագույն՝ դառնալով կենդանի հայելի երկնքի համար։
Հնագույն ժամանակներից լիճը սուրբ է համարվել: Նրա ափերին բարձրացվել են աղոթքներ, կատարվել են ծեսեր, և նրանից խնդրել են պաշտպանություն ու օրհնություն։ Սևանի մաքուր խորքում կարծես ապրում է Հայաստանի հոգին՝ հպարտ, մաքուր և հավերժական։ Բավական է ականջ դնել ալիքների մեղմ շառաչին, և թվում է՝ լսում ես հնագույն մի ձայն, որ պատմում է երկրի մասին, որտեղ ջուրն ու երկինքը հավերժ կապված են սիրով։
4. Սևանավանք
50-60 րոպե
Սևանի հյուսիս-արևմտյան ափից բացվում է ապշեցնող տեսարան՝ լճի հայելային մակերևույթից վեհորեն բարձրանում է հինավուրց տաճարներով պսակված թերակղզին: Այստեղ, 874 թվականին թագավոր Աշոտ Բագրատունու դստեր՝ թագուհի Մարիամի նախաձեռնությամբ, հիմնադրվեց Սևանավանքը՝ Հայաստանի կապույտ գոհարի հոգևոր պահապանը։
Անսահման կապույտ երկնքի և Սևանի փիրուզագույն ջրերի ֆոնին Սուրբ Առաքելոց և Սուրբ Աստվածածին եկեղեցիները կարծես կախված լինեն երկնքի ու երկրի միջև: Նրանց քարե պատերը հիշում են դարավոր աղոթքներ, քամիների շշունջ և շրերի վրայով տարաված զանգերի ղողանջ: Դարեր շարունակ վանքը եղել է ոչ միայն աղոթքի վայր, այլև բերդ, որը պաշտպանել է թերակղզին թշնամու հարձակումներից։ Լեգենդները պատմում են թանկարժեք ձեռագրերի և սրբությունների մասին, որոնք թաքցված են եղել վանքի պատերի մեջ ու փրկվել են նրան աղետներից։
Այսօր, կանգնելով թերակղզու գագաթին, կարելի է տեսնել, թե ինչպես է լույսը խաղում լճի ալիքների վրա, իսկ հեռավոր լեռները գրկում են այս վեհաշուք տեսարանը։ Սևանավանքը մնում է Հայաստանի ամենահայտնի խորհրդանիշներից մեկը՝ վայր, որտեղ բնության հմայքն ու հոգևոր ժառանգության վեհությունը միաձուլվում են մեկ ամբողջության մեջ։
Անսահման կապույտ երկնքի և Սևանի փիրուզագույն ջրերի ֆոնին Սուրբ Առաքելոց և Սուրբ Աստվածածին եկեղեցիները կարծես կախված լինեն երկնքի ու երկրի միջև: Նրանց քարե պատերը հիշում են դարավոր աղոթքներ, քամիների շշունջ և շրերի վրայով տարաված զանգերի ղողանջ: Դարեր շարունակ վանքը եղել է ոչ միայն աղոթքի վայր, այլև բերդ, որը պաշտպանել է թերակղզին թշնամու հարձակումներից։ Լեգենդները պատմում են թանկարժեք ձեռագրերի և սրբությունների մասին, որոնք թաքցված են եղել վանքի պատերի մեջ ու փրկվել են նրան աղետներից։
Այսօր, կանգնելով թերակղզու գագաթին, կարելի է տեսնել, թե ինչպես է լույսը խաղում լճի ալիքների վրա, իսկ հեռավոր լեռները գրկում են այս վեհաշուք տեսարանը։ Սևանավանքը մնում է Հայաստանի ամենահայտնի խորհրդանիշներից մեկը՝ վայր, որտեղ բնության հմայքն ու հոգևոր ժառանգության վեհությունը միաձուլվում են մեկ ամբողջության մեջ։
5. Գոշավանք
40-50 րոպե
Տավուշի մեղմ բնության գրկում, որտեղ լռությունը խախտում են միայն քամու շշուկն ու թռչունների երգը, կանգնած է Գոշավանքը՝ սրբավայր, որտեղ միահյուսված են միջնադարյան Հայաստանի հոգևոր զորությունն ու մշակութային փառքը։ Վանքի հիմնադրումը անքակտելիորեն կապված է Մխիթար Գոշի՝ պետական գործչի, գիտնականի, Հայաստանի առաջին դատական օրենսգրքի հեղինակի, ինչպես նաև դարերի փորձությանը դիմացած առակների ու պատմվածքների ստեղծողի անվան հետ:
Վանական համալիրը ներառում է մի քանի եկեղեցի, որոնցից գլխավորն է Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը, ինչպես նաև մատենադարան և օժանդակ շինություններ։ Տաճարի մուտքի մոտ այցելուներին դիմավորում է հայ քանդակագործության լավագույն օրինակներից մեկը՝ 1291 թվականին վարպետ Պողոսի կողմից կերտած խաչքարը։ Խաչքարի նրբագեղ զարդաքանդակներն ու խորիմաստ խորհրդանշանները կարծես հավերժացրել են վարպետի աղոթքն ու հույսերը։
Մատենադարանի մոտ ժամանակին գործել է դպրոց, որի ավերակները դեռևս կանգուն են: Այստեղ ստեղծվել ու գրվել են անգին ձեռագրեր։ Գոշավանքը դարեր շարունակ եղել է ոչ միայն հոգևոր, այլև կրթական ու մշակութային կենտրոն, որտեղ հավատը և գիտությունը միահյուսված ծառայել են ստեղծագործությանը։
Այսօր նրա ամուր ու անսասան պատերը պահպանում են այն մթնոլորտը, որտեղ դարեր շարունակ ծաղկել է հայ միտքը, արվեստն ու հոգևորությունը։
Վանական համալիրը ներառում է մի քանի եկեղեցի, որոնցից գլխավորն է Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը, ինչպես նաև մատենադարան և օժանդակ շինություններ։ Տաճարի մուտքի մոտ այցելուներին դիմավորում է հայ քանդակագործության լավագույն օրինակներից մեկը՝ 1291 թվականին վարպետ Պողոսի կողմից կերտած խաչքարը։ Խաչքարի նրբագեղ զարդաքանդակներն ու խորիմաստ խորհրդանշանները կարծես հավերժացրել են վարպետի աղոթքն ու հույսերը։
Մատենադարանի մոտ ժամանակին գործել է դպրոց, որի ավերակները դեռևս կանգուն են: Այստեղ ստեղծվել ու գրվել են անգին ձեռագրեր։ Գոշավանքը դարեր շարունակ եղել է ոչ միայն հոգևոր, այլև կրթական ու մշակութային կենտրոն, որտեղ հավատը և գիտությունը միահյուսված ծառայել են ստեղծագործությանը։
Այսօր նրա ամուր ու անսասան պատերը պահպանում են այն մթնոլորտը, որտեղ դարեր շարունակ ծաղկել է հայ միտքը, արվեստն ու հոգևորությունը։
6. Հաղարծնի վանք
60-70 րոպե
Տավուշի սաղարթախիտ անտառների խորքում թաքնված է Հաղարծնի վանքը, որը կարծես դուրս է եկել հնագույն ձեռագրի էջերից, որտեղ քարե պատերն ու բնությունը միաձուլվել են ներդաշնակ ամբողջության մեջ։ X-XIII դարերում հիմնադրված այս վանքը դարեր շարունակ եղել է ոչ միայն հոգևոր հանգրվան, այլև մշակութային կենտրոն, որտեղ հավաքվել են վանականներ, ուխտավորներ ու վարպետներ։ Համալիրը ներառում է Սուրբ Գրիգոր, Սուրբ Աստվածածին և Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցիները, ինչպես նաև վանական խցեր ու օժանդակ շինություններ, որոնք նրբորեն ձուլված են լեռնային բնապատկերին:
Երկար ժամանակ վանքին հարակից կանգնած է եղել հսկայական մի կաղնի։ Նրա ճյուղերը հիշում էին զանգերի ղողանջներն ու աղոթքի շշուկները։ Այսօր պահպանվել է միայն այս կաղնու փչակը, որը դարձել է յուրահատուկ մի սրբավայր հավատացյալների համար։ Ըստ հին լեգենդի՝ եթե ցանկություն պահելով անցնեիր փչակի նեղ բացվածքով, ապա այն անպայման կկատարվի։ Այս ավանդույթը մինչ օրս կենդանի է, և այցելուները շարունակում են կատարել այդ խորհրդանշական գործողությունը՝ պահելով անցյալի ու ներկայի անտեսանելի կապը։
Հաղարծնի լուռ բակերում, որտեղ տարածվում են անտառների բույրն ու լեռների ստվերները, զգում ես, թե ինչպես է դարավոր պատմությունը ձուլվում կենդանի բնության հետ՝ ստեղծելով խաղաղության ու հմայքի մթնոլորտ։ Այստեղ կարծես ժամանակը դանդաղ հոսի՝ թողնելով յուրաքանչյուր այցելուի հպվել հինավուրց Հայաստանի խորհրդին ու գեղեցկությանը։
Երկար ժամանակ վանքին հարակից կանգնած է եղել հսկայական մի կաղնի։ Նրա ճյուղերը հիշում էին զանգերի ղողանջներն ու աղոթքի շշուկները։ Այսօր պահպանվել է միայն այս կաղնու փչակը, որը դարձել է յուրահատուկ մի սրբավայր հավատացյալների համար։ Ըստ հին լեգենդի՝ եթե ցանկություն պահելով անցնեիր փչակի նեղ բացվածքով, ապա այն անպայման կկատարվի։ Այս ավանդույթը մինչ օրս կենդանի է, և այցելուները շարունակում են կատարել այդ խորհրդանշական գործողությունը՝ պահելով անցյալի ու ներկայի անտեսանելի կապը։
Հաղարծնի լուռ բակերում, որտեղ տարածվում են անտառների բույրն ու լեռների ստվերները, զգում ես, թե ինչպես է դարավոր պատմությունը ձուլվում կենդանի բնության հետ՝ ստեղծելով խաղաղության ու հմայքի մթնոլորտ։ Այստեղ կարծես ժամանակը դանդաղ հոսի՝ թողնելով յուրաքանչյուր այցելուի հպվել հինավուրց Հայաստանի խորհրդին ու գեղեցկությանը։
7. Դիլիջան
20-30 րոպե
Դիլիջանը Հայաստանի այն անկյունն է, որտեղ բնության և լռության ստեղծած ներդաշնակությունը հմայում է յուրաքանչյուր այցելուի։ Կանաչով պատված անտառների ու մեղմ բլուրների մեջ թաքնված այս քաղաքը ձգվում է Աղստև գետի գեղատեսիլ հովտով: Այստեղ օդը լցված է սոճու բույրով ու լեռնային աղբյուրների թարմությամբ։ Ազգային պարկի յուրահատուկ մարգարիտներն են անտառներում թաքնված զույգ գեղեցկուհիները՝ Պարզ և Գոշ լճերը, որոնց շուրջ գտնվող թփուտներն ու ծառերը վայրի կենդանիների մարմնավորմամբ բազմաթիվ ժողովրդական հեքիաթների ականատես են դարձել։
Քաղաքի հին փողոցներն ու փայտյա պատշգամբները վկայում են տեղացի վարպետների ձեռագործ ավանդույթների մասին, իսկ քաղաքի դանդաղ ու խաղաղ ընթացքը կարծես ետ է տանում ժամանակի գիրկը։ Դարեր շարունակ Դիլիջանը հայտնի է եղել որպես առողջարան: Իր մեղմ կլիման ու մաքուր օդը համարվել են բնության իսկական դեղամիջոց։
Տարածաշրջանն ունի նաև իր հոգևոր ժառանգությունը՝ Հաղարծինն ու Գոշավանքը, որոնք իրենց միջնադարյան քարե կամարներով, դարերի ընթացքում լսել են հազարավոր աղոթքների շշուկներ։ Հին խաչքարերը, համեստ մատուռները և անցյալի շինությունների մնացորդները շրջայցը վերածում են ժամանակի միջով ճամփորդության։
Ամռանը Դիլիջանը թաղվում է կանաչ ծածկույթի ու թռչունների երգի մեջ, իսկ աշնանը՝ վերածվում ոսկեգույն ու կարմիր երանգների գեղանկարային պալիտրայի։ Քաղաքը գրավում է նրանց, որոնք փնտրում են ոչ թե աղմկոտ ժամանց, այլ հանդարտություն, գեղեցկություն և այնպիսի ներշնչանք, որը կարող է տալ միայն կենդանի բնությունն ու պատմության շունչը։
Քաղաքի հին փողոցներն ու փայտյա պատշգամբները վկայում են տեղացի վարպետների ձեռագործ ավանդույթների մասին, իսկ քաղաքի դանդաղ ու խաղաղ ընթացքը կարծես ետ է տանում ժամանակի գիրկը։ Դարեր շարունակ Դիլիջանը հայտնի է եղել որպես առողջարան: Իր մեղմ կլիման ու մաքուր օդը համարվել են բնության իսկական դեղամիջոց։
Տարածաշրջանն ունի նաև իր հոգևոր ժառանգությունը՝ Հաղարծինն ու Գոշավանքը, որոնք իրենց միջնադարյան քարե կամարներով, դարերի ընթացքում լսել են հազարավոր աղոթքների շշուկներ։ Հին խաչքարերը, համեստ մատուռները և անցյալի շինությունների մնացորդները շրջայցը վերածում են ժամանակի միջով ճամփորդության։
Ամռանը Դիլիջանը թաղվում է կանաչ ծածկույթի ու թռչունների երգի մեջ, իսկ աշնանը՝ վերածվում ոսկեգույն ու կարմիր երանգների գեղանկարային պալիտրայի։ Քաղաքը գրավում է նրանց, որոնք փնտրում են ոչ թե աղմկոտ ժամանց, այլ հանդարտություն, գեղեցկություն և այնպիսի ներշնչանք, որը կարող է տալ միայն կենդանի բնությունն ու պատմության շունչը։
Ախթալա ամրոց, Հաղպատ վանք, Սանահինի վանք, Քոբայրի վանք
1. Ախթալայի ամրոց
40-50 րոպե
Ախթալայի ամրոցը, ինչպես դարերի քարե պահապան, վեր է խոյանում Լոռու գեղատեսիլ լեռների մեջ՝ բարձրավանդակ թերակղզու վրա, որը երեք կողմից շրջապատված է խորը կիրճերով։ Դեռևս 10-րդ դարում շինարարները կարողացան միավորել բնության անսասան ուժն ու մարդու վարպետությունը. անառիկ ժայռերին միացան հզոր պարիսպներ, իսկ մուտքերը պահապանեցին եռահարկ աշտարակները։ Դարեր շարունակ այդ պարիսպները դիմագրավեցին թշնամական արշավանքներին՝ պահելով պատմության շունչը։
Ամրոցի ներսում գտնվում է Ախթալայի վանական համալիրը՝ երեք եկեղեցիներով, որոնցից յուրաքանչյուրն իր մեջ կրում է միջնադարյան հոգևոր ու մշակութային կյանքի արձագանքը։ Գլխավոր տաճարը զարմացնում է վառ գույներով փայլող որմնանկարներով ծածկված իր ներքին հարդարանքով , որոնք դարեր շարունակ պահպանել են իրենց վառ գույնն ու ուժը։ Այս որմնանկարները իսկական քարեղեն մատյան են, որտեղ յուրաքանչյուր վրձնահարում թաքցնում է միջնադարյան վարպետի գաղտնիքը։
Ախթալան ոչ միայն ամրոց ու վանք է, այլ կենդանի լեգենդ՝ քարով ու հավատքով հյուսված մի պատմություն տոկունության ու ներշնչանքի մասին։ Այսօր այն դիմավորում է ճանապարհորդներին հին պատերի լռությամբ ու կիրճերի հմայիչ տեսարաններով՝ հրավիրելով դիպչելու Հայաստանի մեծ ժառանգությանը։
Ամրոցի ներսում գտնվում է Ախթալայի վանական համալիրը՝ երեք եկեղեցիներով, որոնցից յուրաքանչյուրն իր մեջ կրում է միջնադարյան հոգևոր ու մշակութային կյանքի արձագանքը։ Գլխավոր տաճարը զարմացնում է վառ գույներով փայլող որմնանկարներով ծածկված իր ներքին հարդարանքով , որոնք դարեր շարունակ պահպանել են իրենց վառ գույնն ու ուժը։ Այս որմնանկարները իսկական քարեղեն մատյան են, որտեղ յուրաքանչյուր վրձնահարում թաքցնում է միջնադարյան վարպետի գաղտնիքը։
Ախթալան ոչ միայն ամրոց ու վանք է, այլ կենդանի լեգենդ՝ քարով ու հավատքով հյուսված մի պատմություն տոկունության ու ներշնչանքի մասին։ Այսօր այն դիմավորում է ճանապարհորդներին հին պատերի լռությամբ ու կիրճերի հմայիչ տեսարաններով՝ հրավիրելով դիպչելու Հայաստանի մեծ ժառանգությանը։
2. Հաղպատի վանք
50-60 րոպե
Սանահինից հյուսիս-արևելք՝ Լոռու վեհաշուք լեռների գրկում, կանգնած է Հաղպատի վանքը՝ միջնադարյան հայկական ճարտարապետության գոհար, որտեղ քարը խոսում է դարերի լեզվով։ Վանքը հիմնադրվել է 10-րդ դարում՝ Բագրատունի Աշոտ Գ թագավորի օրոք, այն ժամանակ, երբ Հայաստանը ապրում էր մշակութային ու հոգևոր վերելք։ Հաղպատի հինավուրց պատերը պահպանում են ոսկեդարի արձագանքը՝ մնալով ժամանակի լուռ վկաներ:
Հաղպատի կառույցներից առանձնանում են Սուրբ Աստվածածնի եկեղեցին (1025), Սուրբ Նշան եկեղեցին, գրատունը և բազմաթիվ օժանդակ շինություններ, որոնք վանքին տալիս են փոքրիկ հոգևոր քաղաքի տեսք։ Այստեղ 18-րդ դարի վերջին ապրել ու ստեղծագործել է մեծն աշուղ Սայաթ-Նովան, որի երգերը դարձան ժողովրդի ձայնն ու Կովկասի հոգու մարմնավորումը։ Նրա ներկայությունը կարծես մինչ օրս հնչում է այս պատերի միջից՝ լարերի մեղեդիներով ու պոեզիայի շնչով։
Բացի աղոթատուն լինելուց Հաղպատը նաև գիտության ու մտքի կենտրոն էր, որտեղ արտագրվում էին ձեռագրեր, պահվում գրքեր ու ծավալվում քննարկումներ, որոնք սնուցում էին ազգի հոգևոր ու մշակութային զարգացումը։ Այսօր Հաղպատը ներառված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում և մնում է հայոց ոսկեդարի կենդանի վկայությունը։
Այս հնագույն պատերի առջև կանգնած՝ հեշտ է զգալ, թե ինչպես են անցյալն ու ներկան միահյուսվում, և վանքի լռության մեջ հնչում է հավերժական աղոթքի ու երգի մեղեդի։
Հաղպատի կառույցներից առանձնանում են Սուրբ Աստվածածնի եկեղեցին (1025), Սուրբ Նշան եկեղեցին, գրատունը և բազմաթիվ օժանդակ շինություններ, որոնք վանքին տալիս են փոքրիկ հոգևոր քաղաքի տեսք։ Այստեղ 18-րդ դարի վերջին ապրել ու ստեղծագործել է մեծն աշուղ Սայաթ-Նովան, որի երգերը դարձան ժողովրդի ձայնն ու Կովկասի հոգու մարմնավորումը։ Նրա ներկայությունը կարծես մինչ օրս հնչում է այս պատերի միջից՝ լարերի մեղեդիներով ու պոեզիայի շնչով։
Բացի աղոթատուն լինելուց Հաղպատը նաև գիտության ու մտքի կենտրոն էր, որտեղ արտագրվում էին ձեռագրեր, պահվում գրքեր ու ծավալվում քննարկումներ, որոնք սնուցում էին ազգի հոգևոր ու մշակութային զարգացումը։ Այսօր Հաղպատը ներառված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում և մնում է հայոց ոսկեդարի կենդանի վկայությունը։
Այս հնագույն պատերի առջև կանգնած՝ հեշտ է զգալ, թե ինչպես են անցյալն ու ներկան միահյուսվում, և վանքի լռության մեջ հնչում է հավերժական աղոթքի ու երգի մեղեդի։
3. Սանահինի վանք
40-50 րոպե
Հաղպատից ոչ հեռու՝ Լոռու սրտում, վեր է խոյանում Սանահինի վանքը՝ հայկական միջնադարյան ճարտարապետության ամենափառավոր կոթողներից մեկը։ Վանքի շինարարությունը սկսվել է 10-րդ դարի երկրորդ կեսին՝ Աշոտ Գ թագավորի օրոք, և հենց սկզբից վանքը ծառայել է որպես ոչ միայն հոգևոր, այլև կրթական կենտրոն։
Առաջին կառույցները եղել են Սուրբ Աստվածածնի և Ամենափրկիչ եկեղեցիները, որոնց շուրջ հետզհետե ավելացել են այլ շինություններ ու տնտեսական կառույցներ։ Երկու եկեղեցիների միջև առկա էր նեղ անցում, որը դիտավորյալ կերպով թողնվել էր դրանք կառուցած վարպետների կողմից: Սակայն շուտով պարզ դարձավ, որ այդ իսկ պատճառով երկրաշարժի դեպքում երկուսն էլ կարող էին փլվել։ Խնդիրը լուծելու համար մտածված լուծումը ոչ միայն գործնական էր, այլև հանճարեղ: Տաճարների միջև եղած բացը լրացվեց նոր կառույցով՝ Ակադեմիայով, որը և՛ ամրապնդեց համալիրի սեյսմակայունությունը, և՛ Սանահինը վերածեց գիտության ու կրթական կենտրոնի:
Այստեղ են աշխատել նշանավոր գիտնականներ, ստեղծվել ու արտագրվել ձեռագրեր, ձևավորվել հայ մտքի ավանդույթներ։ Քարե կամարներն ու խիստ ճարտարապետական գծերը մինչ օրս հմայում են իրենց ներդաշնակությամբ ու վեհությամբ՝ պահելով դարերի շունչը։
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկված Սանահինը այսօր ոչ միայն ճարտարապետական հուշարձան է, այլև կենդանի խորհրդանիշ՝ գիտության, հավատքի և արվեստի այն ուժի, որով առանձնանում էր միջնադարյան Հայաստանը։
Առաջին կառույցները եղել են Սուրբ Աստվածածնի և Ամենափրկիչ եկեղեցիները, որոնց շուրջ հետզհետե ավելացել են այլ շինություններ ու տնտեսական կառույցներ։ Երկու եկեղեցիների միջև առկա էր նեղ անցում, որը դիտավորյալ կերպով թողնվել էր դրանք կառուցած վարպետների կողմից: Սակայն շուտով պարզ դարձավ, որ այդ իսկ պատճառով երկրաշարժի դեպքում երկուսն էլ կարող էին փլվել։ Խնդիրը լուծելու համար մտածված լուծումը ոչ միայն գործնական էր, այլև հանճարեղ: Տաճարների միջև եղած բացը լրացվեց նոր կառույցով՝ Ակադեմիայով, որը և՛ ամրապնդեց համալիրի սեյսմակայունությունը, և՛ Սանահինը վերածեց գիտության ու կրթական կենտրոնի:
Այստեղ են աշխատել նշանավոր գիտնականներ, ստեղծվել ու արտագրվել ձեռագրեր, ձևավորվել հայ մտքի ավանդույթներ։ Քարե կամարներն ու խիստ ճարտարապետական գծերը մինչ օրս հմայում են իրենց ներդաշնակությամբ ու վեհությամբ՝ պահելով դարերի շունչը։
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկված Սանահինը այսօր ոչ միայն ճարտարապետական հուշարձան է, այլև կենդանի խորհրդանիշ՝ գիտության, հավատքի և արվեստի այն ուժի, որով առանձնանում էր միջնադարյան Հայաստանը։
4. Քոբայրի վանք
50-60 րոպե
12-րդ դարում հայկական ճարտարապետությունը սկսեց վերելքի նոր ուղի, իսկ այդ աննախադեպ բարձունքների առաջին կենդանի վկայությունն է Քոբայրի վանքը։ Լոռու լեռների կտրուկ ժայռերին հենված այս վանքը կարծես հենց բնությունից է ծնվել: Նրա եկեղեցիներն ու պատերը ձուլվել են ժայռերին, իսկ քարանձավները լրացրել են պատկերը՝ ստեղծելով եզակի հոգևոր միջավայր։
Վանական համալիրը ներառում է երեք եկեղեցի, մի քանի մատուռ և ճաշարան, որոնցից յուրաքանչյուրն իր մեջ պահում է դարերի աղոթքի արձագանքը։ Ժայռի մեջ կերտված Քոբայրը միավորում է երկիրն ու երկինքը՝ դառնալով միաժամանակ թե՛ բնության, թե՛ սրբության մարմնավորում։ Նրա պատերը կարծես ինքնին լեռան միջից են դուրս եկել, իսկ գմբեթները՝ երկնքի բնական շարունակությունն են։
Կիրճի լռության մեջ այստեղ ամեն մի զանգի ղողանջ կենդանացնում է անցյալի վեհությունը, իսկ ժայռերի ճեղքերում կարծես դեռ պահվում է վանական աղոթքի շունչը։ Քոբայրը ոչ միայն սրբավայր է, այլև խորհրդանիշ այն ներդաշնակության, որում միահյուսվում են բնությունը, մարդը և հավերժությունը։
Այսօր էլ այն ապշեցնում է այցելուներին իր դիրքով ու ներդաշնակությամբ: Նայելով Քոբայրին հասկանում ես, որ մարդու ձեռքի գործը և բնության հզորությունը կարող են համախմբվել մեկ ամբողջության մեջ։ Այստեղ ժամանակը մարում է, իսկ հավերժությունը շշնջում է յուրաքանչյուր քարի մեջ։
Վանական համալիրը ներառում է երեք եկեղեցի, մի քանի մատուռ և ճաշարան, որոնցից յուրաքանչյուրն իր մեջ պահում է դարերի աղոթքի արձագանքը։ Ժայռի մեջ կերտված Քոբայրը միավորում է երկիրն ու երկինքը՝ դառնալով միաժամանակ թե՛ բնության, թե՛ սրբության մարմնավորում։ Նրա պատերը կարծես ինքնին լեռան միջից են դուրս եկել, իսկ գմբեթները՝ երկնքի բնական շարունակությունն են։
Կիրճի լռության մեջ այստեղ ամեն մի զանգի ղողանջ կենդանացնում է անցյալի վեհությունը, իսկ ժայռերի ճեղքերում կարծես դեռ պահվում է վանական աղոթքի շունչը։ Քոբայրը ոչ միայն սրբավայր է, այլև խորհրդանիշ այն ներդաշնակության, որում միահյուսվում են բնությունը, մարդը և հավերժությունը։
Այսօր էլ այն ապշեցնում է այցելուներին իր դիրքով ու ներդաշնակությամբ: Նայելով Քոբայրին հասկանում ես, որ մարդու ձեռքի գործը և բնության հզորությունը կարող են համախմբվել մեկ ամբողջության մեջ։ Այստեղ ժամանակը մարում է, իսկ հավերժությունը շշնջում է յուրաքանչյուր քարի մեջ։
Գյումրի, Հառիճավանք, Դաշտադեմ բերդ, Առուճ եկեղեցի, Երևան
1. Գյումրի
90-110 րոպե
Շիրակի դաշտի սրտում, որտեղ սառը քամին բերում է լեռների թարմ օդը, տեղակայված է Գյումրի քաղաքը: Այստեղ անցյալն ու ներկան շնչում են միևնույն ռիթմով։ Քաղաքի հին փողոցները հիշեցնում են հին գրքի էջեր: Յուրաքանչյուր դուռ, քար ու պատշգամբ պահում է սերնդեսերունդ փոխանցված պատմություններ։
Այստեղ քայլելիս թվում է՝ կարող ես լսել դարբնի մուրճի զարկերը կամ տեսնել հին սայլ, որի կառապանը ժպտալով հրավիրում է շրջել վարպետների ու բանաստեղծների այս քաղաքում։
Գյումրու տները, կառուցված գունավոր տուֆից ու զարդարված փայտափոր պատշգամբներով, դիմացել են երկրաշարժերին ու փոթորիկներին, բայց պահպանել են իրենց հպարտ կեցվածքը և այն ջերմությունը, որ թողել են դրանք կառուցած վարպետների ձեռքերը։ Թարմ հացի բույրի ու փողոցային ջութակի մեղմ հնչյունների մեջ թևածում է յուրահատուկ ոգի՝ հին արհեստների, անկեղծ հյուրընկալության և գյումրեցու ինքնատիպ հումորի միաձուլում։
Դարեր շարունակ Գյումրին եղել է Հայաստանի մշակութային կենտրոններից մեկը։ Այստեղ է առաջին անգամ բեմադրվել Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ» օպերան՝ հավերժ գրելով քաղաքի անունը արվեստի պատմության մեջ։ Այցելուները հաճախ հեռանում են՝ զգալով, թե այստեղ գտել են իրենց երկրորդ տունը։ Գուցե գաղտնիքն այն է, որ Գյումրին պարզապես քարտեզի կետ չէ, այլ կենդանի պատմիչ, որն իր Լեգենդներն շշնջում է յուրաքանչյուր պատրաստակամ լսողին։
Այստեղ քայլելիս թվում է՝ կարող ես լսել դարբնի մուրճի զարկերը կամ տեսնել հին սայլ, որի կառապանը ժպտալով հրավիրում է շրջել վարպետների ու բանաստեղծների այս քաղաքում։
Գյումրու տները, կառուցված գունավոր տուֆից ու զարդարված փայտափոր պատշգամբներով, դիմացել են երկրաշարժերին ու փոթորիկներին, բայց պահպանել են իրենց հպարտ կեցվածքը և այն ջերմությունը, որ թողել են դրանք կառուցած վարպետների ձեռքերը։ Թարմ հացի բույրի ու փողոցային ջութակի մեղմ հնչյունների մեջ թևածում է յուրահատուկ ոգի՝ հին արհեստների, անկեղծ հյուրընկալության և գյումրեցու ինքնատիպ հումորի միաձուլում։
Դարեր շարունակ Գյումրին եղել է Հայաստանի մշակութային կենտրոններից մեկը։ Այստեղ է առաջին անգամ բեմադրվել Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ» օպերան՝ հավերժ գրելով քաղաքի անունը արվեստի պատմության մեջ։ Այցելուները հաճախ հեռանում են՝ զգալով, թե այստեղ գտել են իրենց երկրորդ տունը։ Գուցե գաղտնիքն այն է, որ Գյումրին պարզապես քարտեզի կետ չէ, այլ կենդանի պատմիչ, որն իր Լեգենդներն շշնջում է յուրաքանչյուր պատրաստակամ լսողին։
2. Հառիճավանք
20-30 րոպե
Հզոր Արագած լեռան արևմտյան լանջերին, քամիների շշունջի ու ժայռերի խստության մեջ, թաքնված է հնագույն սրբավայր՝ Հառիճավանքը, որն իր քարերի մեջ պահում է դարերի շունչը։ Մասնագետների կարծիքով, այն հիմնադրվել է 7-րդ դարում, երբ համալիրի առաջին պատերը վեր խոյացան դեպի երկինք՝ մարմնավորելով հավատն ու հոգևոր ուժը։ 13-րդ դարում վանքը հարստացավ եկեղեցով ու գավիթով՝ դառնալով կարևոր հոգևոր կենտրոն, իսկ 19-րդ դարում ծառայեց հայ կաթողիկոսների ամառային նստավայր՝ առավել ընդգծելով իր նշանակությունը։
Վանքի առանձնահատուկ գոհարն է մոտակայքում գտնվող փոքրիկ մատուռը, որը բախտի կամոք ստացավ արտասովոր ճակատագիր։ Երկրաշարժի ժամանակ ժայռի մի մասը պոկվել ու սահել էր ներքև՝ իր հետ տանելով նաև մատուռը։ Սակայն այն ոչ թե փլվել էր, այլ պահպանվել՝ թեքված դիրքով, կարծես կանգնած լինելով երկնքի և երկրի միջև։ Այս եզակի հուշարձանը մինչև օրս դիմադրում է ժամանակին ու բնության ուժերին։
Այսօր Հառիճավանքը գրավում է ոչ միայն իր ճարտարապետությամբ ու պատմությամբ, այլև մարդու ու բնության ներդաշնակությամբ։ Ամեն քար պահպանում է դարավոր աղոթքների արձագանքը, իսկ թեքված մատուռը դարձել է տոկունության խորհրդանիշ՝ հիշեցնելով, որ ճշմարիտ հավատը կարող է հաղթահարել անգամ ամենաքայքայիչ ուժերը։
Վանքի առանձնահատուկ գոհարն է մոտակայքում գտնվող փոքրիկ մատուռը, որը բախտի կամոք ստացավ արտասովոր ճակատագիր։ Երկրաշարժի ժամանակ ժայռի մի մասը պոկվել ու սահել էր ներքև՝ իր հետ տանելով նաև մատուռը։ Սակայն այն ոչ թե փլվել էր, այլ պահպանվել՝ թեքված դիրքով, կարծես կանգնած լինելով երկնքի և երկրի միջև։ Այս եզակի հուշարձանը մինչև օրս դիմադրում է ժամանակին ու բնության ուժերին։
Այսօր Հառիճավանքը գրավում է ոչ միայն իր ճարտարապետությամբ ու պատմությամբ, այլև մարդու ու բնության ներդաշնակությամբ։ Ամեն քար պահպանում է դարավոր աղոթքների արձագանքը, իսկ թեքված մատուռը դարձել է տոկունության խորհրդանիշ՝ հիշեցնելով, որ ճշմարիտ հավատը կարող է հաղթահարել անգամ ամենաքայքայիչ ուժերը։
3. Դաշտադեմի բերդ
20-30 րոպե
Թալին քաղաքի հարևանությամբ՝ նույնանուն գյուղի վրա վեր է խոյանում Դաշտադեմի հզոր բերդը՝ ինչպես դարերի քարե պահապան։ Այս ամրոցը միջնադարյան Հայաստանի ամենախոշոր կառույցներից է, որի առաքելությունն էր պաշտպանել պտղաբեր Արարատյան դաշտը թշնամական արշավանքներից։ Նրա հիմքները հասնում են մինչև ուրարտական դարաշրջան, իսկ առաջին ամրոցը կառուցել են հզոր Կամսարականները, որոնց շինարարական գործունեությունը խոր հետք է թողել այս տարածաշրջանում։
Դաշտադեմի պատմությունը նշանավորվում է կառավարիչների ու դարաշրջանների փոփոխությամբ։ Բագրատունիների անկումից հետո Հայաստանն անցավ սելջուկների տիրապետության տակ, և 12-րդ դարի վերջում Անիի վերջին տիրակալ Սուլթան իբն Մահմուդը այստեղ ավելացրեց բազմանկյուն ու կիսաշրջանաձև բաստիոններ՝ դրանցից մեկի վրա թողնելով արաբերեն արձանագրություն։ Շուտով Զաքարյան իշխանները ամրացրին բերդը նոր պարիսպներով ու կիսաշրջանաձև աշտարակներով, իսկ հյուսիսային պատերի մոտ կանգնեցրին հսկայական եկեղեցի՝ ընդգծելով վայրի հոգևոր նշանակությունը։
Նոր փուլ բացվեց 19-րդ դարում, երբ Երևանի կառավարիչ Հուսեյն Խանը կառուցեց բազալտե հսկայական պարիսպներ՝ ութ անկյունային աշտարակներով։ Այդ ժամանակ Դաշտադեմը վերածվեց Հայաստանի ամենամեծ ամրոցի՝ ժողովրդի տոկունության ու վեհության խորհրդանիշի։
Այսօր Դաշտադեմի բերդը կանգնած է որպես կենդանի վկայություն բազմադարյա պայքարի, մշակութային ժառանգության և ճարտարապետական վարպետության։ Նրա պատերը, կրելով ուրարտական, հայկական, արաբական և պարսկական ձեռագրերի հետքեր, պատմում են այն պատմությունը, թե ինչպես Հայաստանը դարերով պաշտպանում էր իր հողն ու հավատը։
Դաշտադեմի պատմությունը նշանավորվում է կառավարիչների ու դարաշրջանների փոփոխությամբ։ Բագրատունիների անկումից հետո Հայաստանն անցավ սելջուկների տիրապետության տակ, և 12-րդ դարի վերջում Անիի վերջին տիրակալ Սուլթան իբն Մահմուդը այստեղ ավելացրեց բազմանկյուն ու կիսաշրջանաձև բաստիոններ՝ դրանցից մեկի վրա թողնելով արաբերեն արձանագրություն։ Շուտով Զաքարյան իշխանները ամրացրին բերդը նոր պարիսպներով ու կիսաշրջանաձև աշտարակներով, իսկ հյուսիսային պատերի մոտ կանգնեցրին հսկայական եկեղեցի՝ ընդգծելով վայրի հոգևոր նշանակությունը։
Նոր փուլ բացվեց 19-րդ դարում, երբ Երևանի կառավարիչ Հուսեյն Խանը կառուցեց բազալտե հսկայական պարիսպներ՝ ութ անկյունային աշտարակներով։ Այդ ժամանակ Դաշտադեմը վերածվեց Հայաստանի ամենամեծ ամրոցի՝ ժողովրդի տոկունության ու վեհության խորհրդանիշի։
Այսօր Դաշտադեմի բերդը կանգնած է որպես կենդանի վկայություն բազմադարյա պայքարի, մշակութային ժառանգության և ճարտարապետական վարպետության։ Նրա պատերը, կրելով ուրարտական, հայկական, արաբական և պարսկական ձեռագրերի հետքեր, պատմում են այն պատմությունը, թե ինչպես Հայաստանը դարերով պաշտպանում էր իր հողն ու հավատը։
4. Արուճի եկեղեցի
20-30 րոպե
Երևանից ընդամենը 50 կիլոմետր հեռու՝ հանդարտ Արուճ գյուղում, վեր է խոյանում միջնադարյան Հայաստանի ամենամեծ տաճարներից մեկը՝ Սուրբ Գրիգորի տաճարը։ Կառուցված 7-րդ դարում՝ այն մինչև այսօր էլ պահպանում է այն դարաշրջանի վեհությունը, երբ հայկական ճարտարապետությունը հասնում էր նոր բարձունքների։ Տաճարը ժամանակին ծածկված էր հսկայական գմբեթով, սակայն ճակատագրի կամքով այսօր այն բաց է երկնքին, և հենց երկինքն է դարձել նրա նոր գմբեթը՝ բնական շարունակությունը այն որմնանկարների, որոնք դեռ փայլում են հնագույն պատերին։
Տաճարի յուրաքանչյուր քար կարծես լցված է աղոթքների շնչով ու հին շարականների մեղմ արձագանքով։ Տաճարի հարևանությամբ հնագետները բացահայտել են 7-րդ դարի պալատի ավերակները՝ երբեմնի իշխանական նստավայր, որը ավելի մեծ վեհության է հաղորդում այս վայրին։ Գյուղի արվարձաններում պահպանվել են նաև 13-14-րդ դարերի ամրոցի և քարավանատան հետքերը՝ վկայելով, որ Արուճը մի ժամանակ առևտրական ճանապարհներում եղել է կարևոր հանգրվան։
Արուճի Սուրբ Գրիգորի տաճարը ոչ միայն ճարտարապետական շքեղ կոթող է, այլև հոգևոր ժառանգության խորհրդանիշ։ Նրա պատերի ներսում՝ գմբեթի փոխարեն բաց երկնքի ներքո, զգում ես, թե ինչպես այս վայրը մինչ օրս միավորում է երկիրը և երկինքը։
Տաճարի յուրաքանչյուր քար կարծես լցված է աղոթքների շնչով ու հին շարականների մեղմ արձագանքով։ Տաճարի հարևանությամբ հնագետները բացահայտել են 7-րդ դարի պալատի ավերակները՝ երբեմնի իշխանական նստավայր, որը ավելի մեծ վեհության է հաղորդում այս վայրին։ Գյուղի արվարձաններում պահպանվել են նաև 13-14-րդ դարերի ամրոցի և քարավանատան հետքերը՝ վկայելով, որ Արուճը մի ժամանակ առևտրական ճանապարհներում եղել է կարևոր հանգրվան։
Արուճի Սուրբ Գրիգորի տաճարը ոչ միայն ճարտարապետական շքեղ կոթող է, այլև հոգևոր ժառանգության խորհրդանիշ։ Նրա պատերի ներսում՝ գմբեթի փոխարեն բաց երկնքի ներքո, զգում ես, թե ինչպես այս վայրը մինչ օրս միավորում է երկիրը և երկինքը։
Ներառված է
-
Փորձառու վարորդներ
-
Օդորակիչով մեքենաներ
-
Շշալցված ջուր
-
Մեկնարկը (ավարտը) Երևանում ցանկացած վայրից
-
Տրանսպորտային միջոցի և ուղևորների ապահովագրություն
-
Լրացուցիչ կանգառներ երթուղում
-
Վարորդի/էքսկուրսավարի գիշերակացը և սնունդը
Ներառված չէ
-
Գիշերակաց հյուրանոցում
-
Զգալի շեղումներ երթուղուց
-
Ալկոհոլային խմիչքներ՝ ճաշով տարբերակն ընտրելու դեպքում
-
Աուդիոգիդեր
-
Wi-Fi տրանսպորտում
Առանձնահատկություններ
- Բացահայտեք հայկական հովիտների գեղեցկությունը
- Այցելեք Եվրասիայի ամենախոշոր բարձրլեռնային քաղցրահամ լճերից մեկը
- Ուսումնասիրեք «Հայկական Շվեյցարիա»-ի անտառները
- Բացահայտեք ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային մշակութային ժառանգության անկրկնելի տեսարժան վայրերը
- Հիացեք գեղատեսիլ լեռնաշղթաներով
- Զբոսնեք «արհեստների և արվեստի քաղաք»-ով
*Հարկ կլինի բարձրանալ 200 աստիճան՝ Սևանավանք հասնելու համար
*Հարկ կլինի բարձրանալ 600 մ ոտքով՝ Հաղարծին հասնելու համար
*Բարձր ճնշման հետ խնդիրներ ունեցող մարդկանց խորհուրդ չի տրվում մասնակցել այս էքսկուրսիային
Ամրագրման պայմաններ
Չեղարկում և փոփոխում
Ծանոթացեք մեր էքսկուրսավարների հետ
Մարինա Միրումյան
RU
HY
EN
Բարև Ձեզ։ Ես Մարինա Միրումյանն եմ՝ «Հյուր սերվիս» ընկերության զբոսավարներից։ Դեռ չե՞ք այցելել Հայաստանը։ Այդ դեպքում անպայման նախատեսե՛ք մոտակա այց և դարձե՛ք մեր հյուրը։ Միացե՛ք «Հյուր սերվիս»-ի իմ կողմից անցկացվող էքսկուրսիաներին՝ բացահայտելու մեր ժողովրդի անսահման հյուրընկալությունը, մեր լեռնային երկրի ապշեցուցիչ տեսարանները, հին մշակույթն ու ավանդույթները, համեղ խոհանոցը և շատ ավելին։ «Հյուր սերվիս»-ի հետ Դուք կունենաք անմոռանալի հիշողություններ։
Թամարա Առաքելյան
HY
EN
Ես Թամարան եմ։ Ապրում եմ Հայաստանում և Հայաստանով։ Եթե ուզում եք զգալ Հայաստանի համը, բույրը, գույները, սիրահարվել մեր երկրին, ուրեմն եկե՛ք միասին գնանք տուրի։ Ինչպես բոլոր հյուրերիս դեպքում՝ վստահ եմ՝ Դուք նույնպես կուզեք կրկին վերադառնալ։
Սյուզաննա Պողոսյան
RU
HY
Անունս Սյուզաննա է, 2016թ.-ից սկսած մեծ սիրով ներկայացնում եմ հյուրերիս հրաշքներով լի Հայաստանը։ Ինձ համար յուրաքանչյուր էքսկուրսիա երկրի մասին պարզապես պատմություն չէ, այլ հնարավորություն՝ ցույց տալու նրա ոգին, օգնելու Ձեզ բացահայտել Հայաստանի պատմությունը, մշակույթը և հյուրընկալությունը։ Ես անկեղծ ուրախանում եմ, երբ տեսնում եմ, թե ինչպես է իմ երկիրը գրավում մարդկանց սրտերը, և անում եմ ամեն ինչ, որպեսզի հյուրերի ճանապարհորդությունը լինի ջերմ, հագեցած և անմոռանալի։
Վարդուհի Գասպարյան
RU
HY
Ողջույն, ես Վարդուհին եմ, աշխատում եմ որպես զբոսավար Հայաստանում՝ 2022թ.-ից։ Զբոսաշրջության ոլորտում այսքան տարիների փորձի շնորհիվ ես հստակ գաղափար ունեմ, թե ինչպես յուրաքանչյուր էքսկուրսիա դարձնել ոչ միայն տեղեկություններով հագեցած, այլև իսկապես հետաքրքրաշարժ։ Ինձ հետ Դուք կայցելեք իմ գեղեցիկ Հայաստանի տեսարժան վայրերը և կծանոթանաք նրա պատմությանը, ոգուն, ավանդույթներին ու մթնոլորտին։
Ձեզ կարող է հետաքրքրել նաև՝
