12-րդ դարում հայկական ճարտարապետությունը սկսեց վերելքի նոր ուղի, իսկ այդ աննախադեպ բարձունքների առաջին կենդանի վկայությունն է Քոբայրի վանքը։ Լոռու լեռների կտրուկ ժայռերին հենված այս վանքը կարծես հենց բնությունից է ծնվել: Նրա եկեղեցիներն ու պատերը ձուլվել են ժայռերին, իսկ քարանձավները լրացրել են պատկերը՝ ստեղծելով եզակի հոգևոր միջավայր։
Վանական համալիրը ներառում է երեք եկեղեցի, մի քանի մատուռ և ճաշարան, որոնցից յուրաքանչյուրն իր մեջ պահում է դարերի աղոթքի արձագանքը։ Ժայռի մեջ կերտված Քոբայրը միավորում է երկիրն ու երկինքը՝ դառնալով միաժամանակ թե՛ բնության, թե՛ սրբության մարմնավորում։ Նրա պատերը կարծես ինքնին լեռան միջից են դուրս եկել, իսկ գմբեթները՝ երկնքի բնական շարունակությունն են։
Կիրճի լռության մեջ այստեղ ամեն մի զանգի ղողանջ կենդանացնում է անցյալի վեհությունը, իսկ ժայռերի ճեղքերում կարծես դեռ պահվում է վանական աղոթքի շունչը։ Քոբայրը ոչ միայն սրբավայր է, այլև խորհրդանիշ այն ներդաշնակության, որում միահյուսվում են բնությունը, մարդը և հավերժությունը։
Այսօր էլ այն ապշեցնում է այցելուներին իր դիրքով ու ներդաշնակությամբ: Նայելով Քոբայրին հասկանում ես, որ մարդու ձեռքի գործը և բնության հզորությունը կարող են համախմբվել մեկ ամբողջության մեջ։ Այստեղ ժամանակը մարում է, իսկ հավերժությունը շշնջում է յուրաքանչյուր քարի մեջ։