Շիրակի դաշտի սրտում, որտեղ սառը քամին բերում է լեռների թարմ օդը, տեղակայված է Գյումրի քաղաքը: Այստեղ անցյալն ու ներկան շնչում են միևնույն ռիթմով։ Քաղաքի հին փողոցները հիշեցնում են հին գրքի էջեր: Յուրաքանչյուր դուռ, քար ու պատշգամբ պահում է սերնդեսերունդ փոխանցված պատմություններ։
Այստեղ քայլելիս թվում է՝ կարող ես լսել դարբնի մուրճի զարկերը կամ տեսնել հին սայլ, որի կառապանը ժպտալով հրավիրում է շրջել վարպետների ու բանաստեղծների այս քաղաքում։
Գյումրու տները, կառուցված գունավոր տուֆից ու զարդարված փայտափոր պատշգամբներով, դիմացել են երկրաշարժերին ու փոթորիկներին, բայց պահպանել են իրենց հպարտ կեցվածքը և այն ջերմությունը, որ թողել են դրանք կառուցած վարպետների ձեռքերը։ Թարմ հացի բույրի ու փողոցային ջութակի մեղմ հնչյունների մեջ թևածում է յուրահատուկ ոգի՝ հին արհեստների, անկեղծ հյուրընկալության և գյումրեցու ինքնատիպ հումորի միաձուլում։
Դարեր շարունակ Գյումրին եղել է Հայաստանի մշակութային կենտրոններից մեկը։ Այստեղ է առաջին անգամ բեմադրվել Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ» օպերան՝ հավերժ գրելով քաղաքի անունը արվեստի պատմության մեջ։ Այցելուները հաճախ հեռանում են՝ զգալով, թե այստեղ գտել են իրենց երկրորդ տունը։ Գուցե գաղտնիքն այն է, որ Գյումրին պարզապես քարտեզի կետ չէ, այլ կենդանի պատմիչ, որն իր Լեգենդներն շշնջում է յուրաքանչյուր պատրաստակամ լսողին։