Անհատական էքսկուրսիա. Առուճ եկեղեցի, Մարմաշեն, Գյումրի, Ձիթողցոնց տուն, Հառիճավանք
Առուճ եկեղեցի, Մարմաշենի վանք, Գյումրի, Գյումրիի քաղաքային կենցաղի թանգարան (Ձիթողցոնց տուն), Հառիճավանք
1. Արուճի եկեղեցի
20-30 րոպե
Երևանից ընդամենը 50 կիլոմետր հեռու՝ հանդարտ Արուճ գյուղում, վեր է խոյանում միջնադարյան Հայաստանի ամենամեծ տաճարներից մեկը՝ Սուրբ Գրիգորի տաճարը։ Կառուցված 7-րդ դարում՝ այն մինչև այսօր էլ պահպանում է այն դարաշրջանի վեհությունը, երբ հայկական ճարտարապետությունը հասնում էր նոր բարձունքների։ Տաճարը ժամանակին ծածկված էր հսկայական գմբեթով, սակայն ճակատագրի կամքով այսօր այն բաց է երկնքին, և հենց երկինքն է դարձել նրա նոր գմբեթը՝ բնական շարունակությունը այն որմնանկարների, որոնք դեռ փայլում են հնագույն պատերին։
Տաճարի յուրաքանչյուր քար կարծես լցված է աղոթքների շնչով ու հին շարականների մեղմ արձագանքով։ Տաճարի հարևանությամբ հնագետները բացահայտել են 7-րդ դարի պալատի ավերակները՝ երբեմնի իշխանական նստավայր, որը ավելի մեծ վեհության է հաղորդում այս վայրին։ Գյուղի արվարձաններում պահպանվել են նաև 13-14-րդ դարերի ամրոցի և քարավանատան հետքերը՝ վկայելով, որ Արուճը մի ժամանակ առևտրական ճանապարհներում եղել է կարևոր հանգրվան։
Արուճի Սուրբ Գրիգորի տաճարը ոչ միայն ճարտարապետական շքեղ կոթող է, այլև հոգևոր ժառանգության խորհրդանիշ։ Նրա պատերի ներսում՝ գմբեթի փոխարեն բաց երկնքի ներքո, զգում ես, թե ինչպես այս վայրը մինչ օրս միավորում է երկիրը և երկինքը։
Տաճարի յուրաքանչյուր քար կարծես լցված է աղոթքների շնչով ու հին շարականների մեղմ արձագանքով։ Տաճարի հարևանությամբ հնագետները բացահայտել են 7-րդ դարի պալատի ավերակները՝ երբեմնի իշխանական նստավայր, որը ավելի մեծ վեհության է հաղորդում այս վայրին։ Գյուղի արվարձաններում պահպանվել են նաև 13-14-րդ դարերի ամրոցի և քարավանատան հետքերը՝ վկայելով, որ Արուճը մի ժամանակ առևտրական ճանապարհներում եղել է կարևոր հանգրվան։
Արուճի Սուրբ Գրիգորի տաճարը ոչ միայն ճարտարապետական շքեղ կոթող է, այլև հոգևոր ժառանգության խորհրդանիշ։ Նրա պատերի ներսում՝ գմբեթի փոխարեն բաց երկնքի ներքո, զգում ես, թե ինչպես այս վայրը մինչ օրս միավորում է երկիրը և երկինքը։
2. Մարմաշենի վանք
30-40 րոպե
Ախուրյան գետի բարձրադիր ափին, որտեղ հարթավայրը ձգվում է իր ամբողջ լայնքով ու լռությամբ, վեր է խոյանում Մարմաշենը՝ Հայաստանի ամենագեղեցիկ վանական համալիրներից մեկը։ Հիմնադրված Վահրամ Պահլավունու կողմից՝ այն կոչված էր միավորելու հավատքի վեհությունն ու քարի նրբարվեստ հմայքը։ Շինարարությունը սկսվեց 986 թվականին և ավելի քան չորս տասնամյակ անց՝ 1029 թվականին, համալիրը կանգնեց իր ամբողջական շքեղությամբ։
Կենտրոնում բարձրանում է գմբեթավոր գլխավոր եկեղեցին՝ նրբին եռանկյունաձև խորաններով զարդարված իր ճակատներով, և որի պատերը, լույսի ու ստվերի խաղի շնորհիվ, կարծես կենդանանում են: Կողքին գտնվող երկրորդ եկեղեցին նախատեսված էր դառնալ առաջինի հայելային շարունակությունը։ Այսօր պահպանված պատերի բեկորները դեռ հիշեցնում են նրա երբեմնի վեհությունը: Ամբողջ համալիրը կերտված է կարմիր տուֆից, որը երկնքի կապույտ գույնի ներքո ճառագում է պայծառ ու տոնական երանգներով։
Մարմաշենը դարերով եղել է ոչ միայն հոգևոր, այլև մշակութային կենտրոն, որտեղ հավաքվում էին ուխտավորներ և վարպետներ միջնադարյան Հայաստանի տարբեր կողմերից։ Այսօր նրա հին պատերի միջով անցնելիս կարելի է զգալ դարերի շունչը և տեսնել, թե ինչպես է ճարտարապետության ուժը միավորում անցյալն ու ներկան մեկ ամբողջության մեջ։
Կենտրոնում բարձրանում է գմբեթավոր գլխավոր եկեղեցին՝ նրբին եռանկյունաձև խորաններով զարդարված իր ճակատներով, և որի պատերը, լույսի ու ստվերի խաղի շնորհիվ, կարծես կենդանանում են: Կողքին գտնվող երկրորդ եկեղեցին նախատեսված էր դառնալ առաջինի հայելային շարունակությունը։ Այսօր պահպանված պատերի բեկորները դեռ հիշեցնում են նրա երբեմնի վեհությունը: Ամբողջ համալիրը կերտված է կարմիր տուֆից, որը երկնքի կապույտ գույնի ներքո ճառագում է պայծառ ու տոնական երանգներով։
Մարմաշենը դարերով եղել է ոչ միայն հոգևոր, այլև մշակութային կենտրոն, որտեղ հավաքվում էին ուխտավորներ և վարպետներ միջնադարյան Հայաստանի տարբեր կողմերից։ Այսօր նրա հին պատերի միջով անցնելիս կարելի է զգալ դարերի շունչը և տեսնել, թե ինչպես է ճարտարապետության ուժը միավորում անցյալն ու ներկան մեկ ամբողջության մեջ։
3. Գյումրի
90-110 րոպե
Շիրակի դաշտի սրտում, որտեղ սառը քամին բերում է լեռների թարմ օդը, տեղակայված է Գյումրի քաղաքը: Այստեղ անցյալն ու ներկան շնչում են միևնույն ռիթմով։ Քաղաքի հին փողոցները հիշեցնում են հին գրքի էջեր: Յուրաքանչյուր դուռ, քար ու պատշգամբ պահում է սերնդեսերունդ փոխանցված պատմություններ։
Այստեղ քայլելիս թվում է՝ կարող ես լսել դարբնի մուրճի զարկերը կամ տեսնել հին սայլ, որի կառապանը ժպտալով հրավիրում է շրջել վարպետների ու բանաստեղծների այս քաղաքում։
Գյումրու տները, կառուցված գունավոր տուֆից ու զարդարված փայտափոր պատշգամբներով, դիմացել են երկրաշարժերին ու փոթորիկներին, բայց պահպանել են իրենց հպարտ կեցվածքը և այն ջերմությունը, որ թողել են դրանք կառուցած վարպետների ձեռքերը։ Թարմ հացի բույրի ու փողոցային ջութակի մեղմ հնչյունների մեջ թևածում է յուրահատուկ ոգի՝ հին արհեստների, անկեղծ հյուրընկալության և գյումրեցու ինքնատիպ հումորի միաձուլում։
Դարեր շարունակ Գյումրին եղել է Հայաստանի մշակութային կենտրոններից մեկը։ Այստեղ է առաջին անգամ բեմադրվել Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ» օպերան՝ հավերժ գրելով քաղաքի անունը արվեստի պատմության մեջ։ Այցելուները հաճախ հեռանում են՝ զգալով, թե այստեղ գտել են իրենց երկրորդ տունը։ Գուցե գաղտնիքն այն է, որ Գյումրին պարզապես քարտեզի կետ չէ, այլ կենդանի պատմիչ, որն իր Լեգենդներն շշնջում է յուրաքանչյուր պատրաստակամ լսողին։
Այստեղ քայլելիս թվում է՝ կարող ես լսել դարբնի մուրճի զարկերը կամ տեսնել հին սայլ, որի կառապանը ժպտալով հրավիրում է շրջել վարպետների ու բանաստեղծների այս քաղաքում։
Գյումրու տները, կառուցված գունավոր տուֆից ու զարդարված փայտափոր պատշգամբներով, դիմացել են երկրաշարժերին ու փոթորիկներին, բայց պահպանել են իրենց հպարտ կեցվածքը և այն ջերմությունը, որ թողել են դրանք կառուցած վարպետների ձեռքերը։ Թարմ հացի բույրի ու փողոցային ջութակի մեղմ հնչյունների մեջ թևածում է յուրահատուկ ոգի՝ հին արհեստների, անկեղծ հյուրընկալության և գյումրեցու ինքնատիպ հումորի միաձուլում։
Դարեր շարունակ Գյումրին եղել է Հայաստանի մշակութային կենտրոններից մեկը։ Այստեղ է առաջին անգամ բեմադրվել Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ» օպերան՝ հավերժ գրելով քաղաքի անունը արվեստի պատմության մեջ։ Այցելուները հաճախ հեռանում են՝ զգալով, թե այստեղ գտել են իրենց երկրորդ տունը։ Գուցե գաղտնիքն այն է, որ Գյումրին պարզապես քարտեզի կետ չէ, այլ կենդանի պատմիչ, որն իր Լեգենդներն շշնջում է յուրաքանչյուր պատրաստակամ լսողին։
4. Գյումրիի թանգարան (Ձիթողցոնց)
50-60 րոպե
Գյումրիի հին թաղամասերում, նեղլիկ փողոցների ու քարե տների միջից քարացած մայրամուտի նման վեր է խոյանում հրակարմիր տուֆից կառուցված առանձնատունը։ Կառուցված 1872 թվականին հաջողակ վաճառական Պետրոս Ձիթողցյանի կողմից՝ այն երբեմնի հպարտությունն էր քաղաքի, որը ականատես է եղել հնչեղ ընդունելությունների, ընտանեկան տոների ու լամպերի մեղմ լույսի տակ անցկացված խաղաղ երեկոների։ Այս տան պատերը տեսել են դարերի փոփոխությունները, բայց պահել են այն ժամանակների ջերմությունն ու փայլը, երբ Գյումրին բարգավաճում էր որպես առևտրական հարստության և մշակութային ծաղկման կենտրոն։
1984 թվականին առանձնատունը նոր շունչ ստացավ՝ վերածվելով Ազգային ճարտարապետության և քաղաքային կենցաղի թանգարանի, որտեղ յուրաքանչյուր սենյակ դարձել է քաղաքի կենդանի տարեգրքի մի էջ։ Այստեղ կենդնանանում են լուսանկարները, հիշողության մեջ հնչում են տան տերերի քայլերը, իսկ փայտի ու հնացած գործվածքների բույրը տեղափոխում է այցելուներին դեպի IX դար։ Դարակներում շարունակում է փայլել երբեմնի տոնական սեղանների սպասքը, ցուցափեղկերում պահպանված են նրբագեղ հանդերձներ, որոնցով գլխարկավոր տիկինները քայլում էին քաղաքի գլխավոր փողոցներով։ Կարծես միայն աչքերդ փակես, և կլսես սրահից հնչող ջութակի մեղմ մեղեդին, իսկ այգուց կզգաս թարմ թխվածքի բույրը։
1984 թվականին առանձնատունը նոր շունչ ստացավ՝ վերածվելով Ազգային ճարտարապետության և քաղաքային կենցաղի թանգարանի, որտեղ յուրաքանչյուր սենյակ դարձել է քաղաքի կենդանի տարեգրքի մի էջ։ Այստեղ կենդնանանում են լուսանկարները, հիշողության մեջ հնչում են տան տերերի քայլերը, իսկ փայտի ու հնացած գործվածքների բույրը տեղափոխում է այցելուներին դեպի IX դար։ Դարակներում շարունակում է փայլել երբեմնի տոնական սեղանների սպասքը, ցուցափեղկերում պահպանված են նրբագեղ հանդերձներ, որոնցով գլխարկավոր տիկինները քայլում էին քաղաքի գլխավոր փողոցներով։ Կարծես միայն աչքերդ փակես, և կլսես սրահից հնչող ջութակի մեղմ մեղեդին, իսկ այգուց կզգաս թարմ թխվածքի բույրը։
5. Հառիճավանք
20-30 րոպե
Հզոր Արագած լեռան արևմտյան լանջերին, քամիների շշունջի ու ժայռերի խստության մեջ, թաքնված է հնագույն սրբավայր՝ Հառիճավանքը, որն իր քարերի մեջ պահում է դարերի շունչը։ Մասնագետների կարծիքով, այն հիմնադրվել է 7-րդ դարում, երբ համալիրի առաջին պատերը վեր խոյացան դեպի երկինք՝ մարմնավորելով հավատն ու հոգևոր ուժը։ 13-րդ դարում վանքը հարստացավ եկեղեցով ու գավիթով՝ դառնալով կարևոր հոգևոր կենտրոն, իսկ 19-րդ դարում ծառայեց հայ կաթողիկոսների ամառային նստավայր՝ առավել ընդգծելով իր նշանակությունը։
Վանքի առանձնահատուկ գոհարն է մոտակայքում գտնվող փոքրիկ մատուռը, որը բախտի կամոք ստացավ արտասովոր ճակատագիր։ Երկրաշարժի ժամանակ ժայռի մի մասը պոկվել ու սահել էր ներքև՝ իր հետ տանելով նաև մատուռը։ Սակայն այն ոչ թե փլվել էր, այլ պահպանվել՝ թեքված դիրքով, կարծես կանգնած լինելով երկնքի և երկրի միջև։ Այս եզակի հուշարձանը մինչև օրս դիմադրում է ժամանակին ու բնության ուժերին։
Այսօր Հառիճավանքը գրավում է ոչ միայն իր ճարտարապետությամբ ու պատմությամբ, այլև մարդու ու բնության ներդաշնակությամբ։ Ամեն քար պահպանում է դարավոր աղոթքների արձագանքը, իսկ թեքված մատուռը դարձել է տոկունության խորհրդանիշ՝ հիշեցնելով, որ ճշմարիտ հավատը կարող է հաղթահարել անգամ ամենաքայքայիչ ուժերը։
Վանքի առանձնահատուկ գոհարն է մոտակայքում գտնվող փոքրիկ մատուռը, որը բախտի կամոք ստացավ արտասովոր ճակատագիր։ Երկրաշարժի ժամանակ ժայռի մի մասը պոկվել ու սահել էր ներքև՝ իր հետ տանելով նաև մատուռը։ Սակայն այն ոչ թե փլվել էր, այլ պահպանվել՝ թեքված դիրքով, կարծես կանգնած լինելով երկնքի և երկրի միջև։ Այս եզակի հուշարձանը մինչև օրս դիմադրում է ժամանակին ու բնության ուժերին։
Այսօր Հառիճավանքը գրավում է ոչ միայն իր ճարտարապետությամբ ու պատմությամբ, այլև մարդու ու բնության ներդաշնակությամբ։ Ամեն քար պահպանում է դարավոր աղոթքների արձագանքը, իսկ թեքված մատուռը դարձել է տոկունության խորհրդանիշ՝ հիշեցնելով, որ ճշմարիտ հավատը կարող է հաղթահարել անգամ ամենաքայքայիչ ուժերը։
Ներառված է
-
Փորձառու վարորդներ
-
Օդորակիչով մեքենաներ
-
Շշալցված ջուր
-
Մեկնարկը (ավարտը) Երևանում ցանկացած վայրից
-
Տրանսպորտային միջոցի և ուղևորների ապահովագրություն
-
Լրացուցիչ կանգառներ երթուղում
Ներառված չէ
-
Զգալի շեղումներ երթուղուց
-
Ալկոհոլային խմիչքներ՝ ճաշով տարբերակն ընտրելու դեպքում
-
Աուդիոգիդեր
-
Wi-Fi տրանսպորտում
Առանձնահատկություններ
- Ծանոթացեք 7-րդ դարի միջնադարյան պատմություններին
- Հիացեք 11-րդ դարի ճարտարապետության գեղեցկությամբ և վեհությամբ
- Զբոսնեք Գյումրիի հին փողոցներով, որտեղ նկարահանվել են հայտնի հայկական ֆիլմերը
- Ուսումնասիրեք 19-րդ դարի հայ կաթողիկոսների ամառային նստավայրը
Ամրագրման պայմաններ
Չեղարկում և փոփոխում
Ծանոթացեք մեր էքսկուրսավարների հետ
Արփինե Խալաթյան
RU
HY
EN
Անունս Արփի է։ 2015թ.-ից սկսած աշխատում եմ որպես զբոսավար, ազատ տիրապետում եմ անգլերեն և ռուսերեն լեզուներին, ինչպես նաև ունեմ հարուստ գիտելիքներ՝ պատմության ու մշակույթի ոլորտներում: Անցկացնում եմ հետաքրքիր և ճանաչողական էքսկուրսիաներ, որոնց ընթացքում Դուք կբացահայտեք Հայաստանը և կզգաք նրա անզուգական ռիթմերը։
Դավիթ Հասրաթյան
RU
HY
Ես Դավիթն եմ՝ պատմության ուսուցիչ, սկսնակ դերասան և 2010թ.-ից՝ էքսկուրսավար «Հյուր սերվիս» ընկերությունում։ Սիրում եմ իմ երկիրը և փորձում եմ, որ իմ կողմից անցկացվող յուրաքանչյուր էքսկուրսիա, զբոսաշրջիկների մոտ թողնի անմոռանալի տպավորություններ և ցանկություն՝ կրկին ու կրկին վերադառնալու Հայասատան։
Կարեն Խաչատրյան
RU
HY
EN
Սիրելի ընկերներ, անունս Կարեն է, և ես Ձեր էքսկուրսավարն եմ մեր հրաշք Հայաստանում։ Տարիների փորձը թույլ է տալիս ինձ կազմակերպել հագեցած էքսկուրսիաներ երկրի ամենահայտնի և հետաքրքիր վայրերով։ Ես կյանքի եմ կոչում պատմությունը, սաղմոսներ եմ երգում հնագույն եկեղեցիներում և պատմում տպավորիչ լեգենդներ՝ Ձեր ճանապարհորդությունը դարձնելով անմոռանալի։ Ինձ հետ Ձեզ սպասվում է ապահով, ճանաչողական և վառ ուղևորություն։
Խաչատուր Միրզոյան
HY
EN
Անունս Խաչատուր է: 2012թ.-ից աշխատում եմ որպես զբոսավար։ Սիրում եմ մարդկանց հետ շփումը և միշտ փորձում, որ էքսկուրսիան արդարացնի մեր հյուրերի սպասելիքները։
Ձեզ կարող է հետաքրքրել նաև՝
