Արփա գետի ժայռոտ ափին՝ Եղեգնաձորից ընդամենը 12 կմ հեռու (Արենի գյուղի մոտ), թաքնված է Թռչունների քարանձավը. մի վայր, որտեղ ժամանակը կարծես կանգ է առել հնության շեմին։ Նրա՝ մոտ 500 մ² տարածքով երեք դահլիճները հիշեցնում են քարե սրբարաններ, որտեղ ամեն մի շրջադարձ պահպանում է հազարամյակների շունչը։
Երբ հնագետները մտան այս կիսախավար տարածքը, թվում էր, թե նրանք բացեցին հնության գանձարանը. մետաղական դանակներ, հին մրգերի սերմեր, հացահատիկի ու պարանների հետքեր, քարացած կավե և հյուսվածքներից մնացած կտորներ։ Այստեղ գտնվել են նաև չորացված մրգեր՝ սալոր ու խաղող, որոնք, հավանաբար, ծիսական նշանակություն են ունեցել։ Իսկ ամենահիասքանչ հայտնագործությունը եղել է աշխարհի ամենահին կաշվե կոշիկը՝ պատրաստված ավելի քան 5500 տարի առաջ։ Կոշիկի կողքին պատմությունը թողել էր ևս մի նշան՝ կանացի շրջազգեստ (մ․թ․ա․ IV հազարամյակ) և պղնձեդարյա գինու մառան, որ համարվում է ամենահինն աշխարհում։ Իր տարիքով այն գերազանցում է հնագույն քաղաքակրթության՝ մինչ օրս հասած առաջին գլուխգործոցները՝ Եգիպտոսի բուրգերը։
Այս պատերը հիշում են սուրբ ծեսերը․ այստեղ մարդիկ չէին բնակվում: Նրանք գալիս էին քարանձավ՝ գինուն՝ որպես երկինք ու երկիր միավորող սուրբ ըմպելիք, հատուկ պատիվ մատուցելու։ Քայլ առ քայլ, քարե կամարների ներքո ու գետի մեղմ շշուկի ուղեկցությամբ, զգում ես, թե ինչպես ես մոտենում այն մարդկանց աշխարհին, որոնք ապրել են քաղաքակրթության լուսաբացին։
Այսօր Թռչունների քարանձավը պարզապես հնագիտական վայր չէ: Այն դարպաս է դեպի աշխարհ, որտեղ առասպելը միահյուսվում է պատմությանը, և Հայաստանը բացում է իր հնագույն սիրտը։