Անհատական էքսկուրսիա. Սևանա լիճ, Հայրավանք, Նորատուս, Խաչքարագործություն, Միքայելյանների ընտանեկան ֆերմա
Սևանա լիճ, Հայրավանք, Նորատուսի Խաչքարեր, Խաչքարագործության վարպետաց դաս, Միքայելյանների ընտանեկան ֆերմա
1. Սևանա լիճ
Բարձր լեռնաշղթաների գրկում փառքով փայլում է Սևանը՝ Հայաստանի կապույտ սիրտը, որի զարկերը ներդաշնակվում են քամիների ու արևի հետ։ Լեգենդը պատմում է, որ այստեղ երբեմնի կանաչ հովիտ էր, մինչև որ երկինքը թափեց իր արցունքները և լցրեց այն ջրով՝ մարդկանց պարգևելով անգին գանձ։
Այսօր, 1400 քառակուսի կիլոմետր տարածք ունեցող Սևանը իր խորքում պահում է դարերի լռությունը։ Նրա ջրերը սնվում են 28 գետերից և միայն Հրազդանն է տանում դրանք հեռուն՝ ասես հսկելով լճի հարստությունը։ Մինչև 3000 մետր բարձրացող լեռները կազմել են նրա լուռ շրջանակը, իսկ բյուրեղյա ջուրը փոխում է իր գույնը՝ երկնագույնից մինչև մուգ սափիր, արտացոլելով երկնքի տրամադրությունը։ Արշալույսին Սևանը ոսկեգույն է, մայրամուտին՝ կարմիր ու մանուշակագույն՝ դառնալով կենդանի հայելի երկնքի համար։
Հնագույն ժամանակներից լիճը սուրբ է համարվել: Նրա ափերին բարձրացվել են աղոթքներ, կատարվել են ծեսեր, և նրանից խնդրել են պաշտպանություն ու օրհնություն։ Սևանի մաքուր խորքում կարծես ապրում է Հայաստանի հոգին՝ հպարտ, մաքուր և հավերժական։ Բավական է ականջ դնել ալիքների մեղմ շառաչին, և թվում է՝ լսում ես հնագույն մի ձայն, որ պատմում է երկրի մասին, որտեղ ջուրն ու երկինքը հավերժ կապված են սիրով։
Այսօր, 1400 քառակուսի կիլոմետր տարածք ունեցող Սևանը իր խորքում պահում է դարերի լռությունը։ Նրա ջրերը սնվում են 28 գետերից և միայն Հրազդանն է տանում դրանք հեռուն՝ ասես հսկելով լճի հարստությունը։ Մինչև 3000 մետր բարձրացող լեռները կազմել են նրա լուռ շրջանակը, իսկ բյուրեղյա ջուրը փոխում է իր գույնը՝ երկնագույնից մինչև մուգ սափիր, արտացոլելով երկնքի տրամադրությունը։ Արշալույսին Սևանը ոսկեգույն է, մայրամուտին՝ կարմիր ու մանուշակագույն՝ դառնալով կենդանի հայելի երկնքի համար։
Հնագույն ժամանակներից լիճը սուրբ է համարվել: Նրա ափերին բարձրացվել են աղոթքներ, կատարվել են ծեսեր, և նրանից խնդրել են պաշտպանություն ու օրհնություն։ Սևանի մաքուր խորքում կարծես ապրում է Հայաստանի հոգին՝ հպարտ, մաքուր և հավերժական։ Բավական է ականջ դնել ալիքների մեղմ շառաչին, և թվում է՝ լսում ես հնագույն մի ձայն, որ պատմում է երկրի մասին, որտեղ ջուրն ու երկինքը հավերժ կապված են սիրով։
2. Հայրավանք
20-30 րոպե
Բարձրաբերձ ժայռի գագաթին, որտեղից բացվում է անծայրածիր տեսարան դեպի Սևանա լիճը, կանգնած է Հայրավանքի եկեղեցին՝ պարզ, բայց վեհ իր համեստությամբ։ Եկեղեցու կառուցման ճշգրիտ ժամանակը անհայտ է, սակայն ճարտարապետական առանձնահատկությունները հուշում են, որ այն կառուցվել է 9-րդ դարում։ Կոշտ ու ծանրաքար քանդակված քարերից կառուցված այս եկեղեցին չունի զարդարանքներ, սակայն հենց այդ խստությունն է նրան պարգևում յուրահատուկ ուժ և խորհրդավոր հմայք։ Թվում է՝ նրա պատերի քարերը պահպանում են ոչ միայն հին վարպետների ձեռքի հետքերը, այլև քամիների շունչը, որոնք բերում են լճի թարմությունն ու լեռնային խոտաբույսերի բույրը։
Եկեղեցու շեմին կանգնած լսում ես Սևանի ալիքների մեղմ ձայնը, որը դարեր շարունակ ուղեկցել է եկեղեցում հնչող աղոթքներին ու զանգերի ղողանջին։ Հայրավանքը կարծես միաձուլվել է շրջապատի հետ՝ դառնալով լճի ջրերի ու ափերի հանդարտության պահապանը։
Լեգենդները պատմում են ուխտավորների մասին, որոնք այստեղ էին գալիս՝ օրհնություն և պաշտպանություն ստանալու նախքան հեռավոր ճամփա բռնելը։ Այսօր էլ եկեղեցին դիմավորում է իր հյուրերին խաղաղության ու խոկման մթնոլորտով, որտեղ անցյալն ու ներկան հանդիպում են ժայռի եզրին՝ ընդմիջված միայն քամու շշնջոցով ու ջրի ճողփոցով։
Եկեղեցու շեմին կանգնած լսում ես Սևանի ալիքների մեղմ ձայնը, որը դարեր շարունակ ուղեկցել է եկեղեցում հնչող աղոթքներին ու զանգերի ղողանջին։ Հայրավանքը կարծես միաձուլվել է շրջապատի հետ՝ դառնալով լճի ջրերի ու ափերի հանդարտության պահապանը։
Լեգենդները պատմում են ուխտավորների մասին, որոնք այստեղ էին գալիս՝ օրհնություն և պաշտպանություն ստանալու նախքան հեռավոր ճամփա բռնելը։ Այսօր էլ եկեղեցին դիմավորում է իր հյուրերին խաղաղության ու խոկման մթնոլորտով, որտեղ անցյալն ու ներկան հանդիպում են ժայռի եզրին՝ ընդմիջված միայն քամու շշնջոցով ու ջրի ճողփոցով։
3. Նորատուսի Խաչքարեր
30-40 րոպե
Գեղարքունիքի սրտում՝ Սևանի խաղաղ ափերից ոչ հեռու, տարածված է Նորատուսի խաչքարերի հսկայական գերեզմանատունը՝ մի վայր, որտեղ քարը վերածվել է հավերժական ձեռագրի՝ գրված հին վարպետների ձեռքով։ Բաց երկնքի տակ բարձրացած հարյուրավոր խաչքարերից յուրաքանչյուրը պատմության առանձին էջ է, երկինք ուղղված քարացած աղոթք։ Առանձնապես արժեքավոր են XIII-XIV դարերի նրբակերտ խաչքարերը, որոնց մեջ միահյուսված են գծերի նուրբ հորինվածքը, խորհրդանշական խորությունը և վարպետի անհատական ձեռագիրը։ Քարերի միջով քայլելիս ժամանակի սահմանները անհետանում են: Խաչքարերից մի քանիսը ճառագում են խստաշունչ վեհություն, իսկ մյուսները ցուցադրում են նուրբ ժանյակազարդություն՝ ասես քանդակները կենդանանում են արևի շողերի ներքո։
Նորատուսը հաճախ անվանում են «խաչքարերի սիմֆոնիա», և ոչ պատահական. այստեղ յուրաքանչյուր նախշ ու զարդ հնչում է իր մեղեդով՝ միահունչ քամու և լեռների շշուկին։ Սա եզակի վայրերից է, որտեղ կարելի է տեսնել խաչքարագործության զարգացման ողջ ընթացքը՝ արտացոլող ժողովրդի ուրախություններն ու ցավերը։
Լեգենդն ասում է, թե վարպետի հոգին ներկա է յուրաքանչյուր քարի մեջ, և հենց դրա շնորհիվ խաչքարերը շարունակում են «շնչել» դարեր անց։ Հայ խաչքարագործության արվեստը ներառված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցուցակում։ Եվ քանի դեռ այս քարե գլուխգործոցները կանգուն են, միջնադարյան Հայաստանի կենդանի հիշողությունը կշարունակի հնչել նրանց սրտերում, ովքեր գալիս են լսելու նրա պատմությունը։
Նորատուսը հաճախ անվանում են «խաչքարերի սիմֆոնիա», և ոչ պատահական. այստեղ յուրաքանչյուր նախշ ու զարդ հնչում է իր մեղեդով՝ միահունչ քամու և լեռների շշուկին։ Սա եզակի վայրերից է, որտեղ կարելի է տեսնել խաչքարագործության զարգացման ողջ ընթացքը՝ արտացոլող ժողովրդի ուրախություններն ու ցավերը։
Լեգենդն ասում է, թե վարպետի հոգին ներկա է յուրաքանչյուր քարի մեջ, և հենց դրա շնորհիվ խաչքարերը շարունակում են «շնչել» դարեր անց։ Հայ խաչքարագործության արվեստը ներառված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցուցակում։ Եվ քանի դեռ այս քարե գլուխգործոցները կանգուն են, միջնադարյան Հայաստանի կենդանի հիշողությունը կշարունակի հնչել նրանց սրտերում, ովքեր գալիս են լսելու նրա պատմությունը։
4. Խաչքարագործություն Նորատուսում
15-20 րոպե
Խաչքարը ոչ միայն արվեստի գործ է, այլև քարի վրա փորագրված աղոթք։ Նրա մակերեսի վրա յուրաքանչյուր նախշ հավերժության, անսահմանության և խորը հավատքի խորհրդանիշ է, որը հայ ժողովուրդը կրել է դարերի ընթացքում։ Խաչքարերը կանգնեցվել են որպես տապանաքարեր, իրադարձությունների հուշարձաններ կամ երախտագիտության զոհաբերություններ, որոնցից յուրաքանչյուրը դարձել է ուղերձ ապագա սերունդներին։ Հատկապես աչքի է ընկնում Նորատուսի գերեզմանատունը, որտեղ հարյուրավոր խաչքարեր ուս ուսի են կանգնած՝ որպես երկրի և նրա հիշողության հավերժական պահապաններ։
Հայտնի ամենահին խաչքարը, որը թվագրվում է 879 թվականին, կանգնեցվել է Գառնիում Կատրանիդե I թագուհու պատվին՝ նշանավորելով հազարամյա ավանդույթի սկիզբը։ Այնտեղ կա իրական սիրո իրական պատմություն, որը մեզ տանում է դեպի պատմություն։ Հայ թագավոր Աշոտ Մեծը և Կատրանիդեն ունեին ինը երեխա, որոնց նրանք մեծացրել են սիրո և ընտանեկան ջերմության մեջ՝ ապրելով երկար և երջանիկ կյանք։ Մի անգամ թագավորը պատերազմից վերադարձավ պալատ և գտավ իր կնոջը մահացած։ Հարցին, թե որտեղ է իր կինը՝ դժոխքում, թե դրախտում, կաթողիկոսը պատասխանեց, որ պատասխանը պետք է ստանա Աստծուց։ Թագավորը խաչ կանգնեցրեց, և քառասուն օր անց վարդեր սկսեցին ծաղկել դրա շուրջը. նա իր հանգիստը գտել էր դրախտում։
Զարդանախշերը, որտեղ խաչը միահյուսվում է վարդակների և ծաղկային մոտիվների հետ, կարծես կենդանանում են արևի լույսի ներքո՝ քարը վերածելով կենդանի տարեգրության։ Պատահական չէ, որ խաչքարագործության արվեստը ներառվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցանկում, քանի որ այն մարմնավորում է հայ ազգի հոգևոր հարստությունն ու դիմացկունությունը։
👉 Ամրագրումները հարկավոր է կատարել նախապես:
Հայտնի ամենահին խաչքարը, որը թվագրվում է 879 թվականին, կանգնեցվել է Գառնիում Կատրանիդե I թագուհու պատվին՝ նշանավորելով հազարամյա ավանդույթի սկիզբը։ Այնտեղ կա իրական սիրո իրական պատմություն, որը մեզ տանում է դեպի պատմություն։ Հայ թագավոր Աշոտ Մեծը և Կատրանիդեն ունեին ինը երեխա, որոնց նրանք մեծացրել են սիրո և ընտանեկան ջերմության մեջ՝ ապրելով երկար և երջանիկ կյանք։ Մի անգամ թագավորը պատերազմից վերադարձավ պալատ և գտավ իր կնոջը մահացած։ Հարցին, թե որտեղ է իր կինը՝ դժոխքում, թե դրախտում, կաթողիկոսը պատասխանեց, որ պատասխանը պետք է ստանա Աստծուց։ Թագավորը խաչ կանգնեցրեց, և քառասուն օր անց վարդեր սկսեցին ծաղկել դրա շուրջը. նա իր հանգիստը գտել էր դրախտում։
Զարդանախշերը, որտեղ խաչը միահյուսվում է վարդակների և ծաղկային մոտիվների հետ, կարծես կենդանանում են արևի լույսի ներքո՝ քարը վերածելով կենդանի տարեգրության։ Պատահական չէ, որ խաչքարագործության արվեստը ներառվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցանկում, քանի որ այն մարմնավորում է հայ ազգի հոգևոր հարստությունն ու դիմացկունությունը։
👉 Ամրագրումները հարկավոր է կատարել նախապես:
5. Միքայելյանների ընտանեկան ֆերմա
50-60 րոպե
Գիտե՞ք, որ հայկական խոհանոցը հայտնի է ոչ միայն իր մսային ուտեստներով և բուրավետ խոտաբույսերով, այլև իր բնական ու բացառիկ համեղ տնական պանրերով։ Գեղարքունիքի մարզում գործող Միքայելյանների ընտանեկան ֆերման թարմ կաթը վերածում է պանրի, որը համադրում է դարավոր ավանդույթների ու ժամանակակից վարպետության հետ։
Այստեղ կարելի է գտնել թե՛ հայկական ավանդական տեսակներ՝ այդ թվում յուրօրինակ հորած պանիրը, և եվրոպական ոճով պատրաստված պանիրներ, որոնք հիշեցնում են պարմեզանը։ Ֆերմայի առանձնահատուկ հպարտությունն են գինու և կոնյակի կեղևով հասունացած պանիրները, որոնք ունեն անզուգական համ և բույր։ Այցելուները ոչ միայն կարող են համտեսել այս նրբահամ արտադրանքը, այլև դիտել դրա ստեղծման ողջ գործընթացը: Շրջայցը ներառում է պանրագործության պատմության ներկայացում, այցելություն ստորգետնյա մառանը, ինչպես նաև հետաքրքիր պատմություններ հայկական կաթնամթերքի մշակույթի մասին։ Հյուրասիրությունը անցկացվում է ընդարձակ և ջերմ միջավայրում, որտեղ յուրաքանչյուր պատառը բացահայտում է նոր համային երանգ։
Մթնոլորտը ջերմ է ու ընտանեկան։ Թվում է թե հին ընկերների և բարեկամների շրջապատում ես: Ֆերմայի այցելությունը պարզապես էքսկուրսիա չէ: Այն իսկական գաստրոնոմիական ուղևորություն է՝ դեպի Հայաստանի սիրտը։
👉 Բոլոր ամրագրումները հարկավոր է կատարել նախապես:
Այստեղ կարելի է գտնել թե՛ հայկական ավանդական տեսակներ՝ այդ թվում յուրօրինակ հորած պանիրը, և եվրոպական ոճով պատրաստված պանիրներ, որոնք հիշեցնում են պարմեզանը։ Ֆերմայի առանձնահատուկ հպարտությունն են գինու և կոնյակի կեղևով հասունացած պանիրները, որոնք ունեն անզուգական համ և բույր։ Այցելուները ոչ միայն կարող են համտեսել այս նրբահամ արտադրանքը, այլև դիտել դրա ստեղծման ողջ գործընթացը: Շրջայցը ներառում է պանրագործության պատմության ներկայացում, այցելություն ստորգետնյա մառանը, ինչպես նաև հետաքրքիր պատմություններ հայկական կաթնամթերքի մշակույթի մասին։ Հյուրասիրությունը անցկացվում է ընդարձակ և ջերմ միջավայրում, որտեղ յուրաքանչյուր պատառը բացահայտում է նոր համային երանգ։
Մթնոլորտը ջերմ է ու ընտանեկան։ Թվում է թե հին ընկերների և բարեկամների շրջապատում ես: Ֆերմայի այցելությունը պարզապես էքսկուրսիա չէ: Այն իսկական գաստրոնոմիական ուղևորություն է՝ դեպի Հայաստանի սիրտը։
👉 Բոլոր ամրագրումները հարկավոր է կատարել նախապես:
Ներառված է
-
Փորձառու վարորդներ
-
Օդորակիչով մեքենաներ
-
Շշալցված ջուր
-
Մեկնարկը (ավարտը) Երևանում ցանկացած վայրից
-
Տրանսպորտային միջոցի և ուղևորների ապահովագրություն
-
Լրացուցիչ կանգառներ երթուղում
-
Մուտքի վճարի մեջ ներառված է պանրի համտեսի 1-ին տարբերակը
Ներառված չէ
-
Զգալի շեղումներ երթուղուց
-
Ալկոհոլային խմիչքներ՝ ճաշով տարբերակն ընտրելու դեպքում
-
Աուդիոգիդեր
-
Wi-Fi տրանսպորտում
Առանձնահատկություններ
- Այցելեք Հայաստանի մարգարիտը
- Ծանոթացեք քրիստոնեության բացառիկ ժառանգությանը
- Բացահայտեք խաչքարային արվեստի գաղտնիքները
- Ուսումնասիրեք հայկական պանրի պատրաստման հատուկ մեթոդները
Ամրագրման պայմաններ
Չեղարկում և փոփոխում
Ծանոթացեք մեր էքսկուրսավարների հետ
Անահիտ Ղազարյան
RU
Ես Անահիտ Ղազարյանն եմ, և 2015թ.-ից սկսած սիրահարված եմ Հայաստանին, որի մասին մշտապես ուզում եմ պատմել։ Համեցե՛ք Հայաստան։ Վստահեցնում եմ՝ Ձեր այցը կանցնի գեղեցիկ, հեշտ, համեղ ու ուրախ։ Եկե՛ք միասին բացահայտենք Հայաստանը, վայելենք ու «սիրահարվենք»։ Չեմ սիրում առասպելներ և դրանց մասին պատմում եմ ծայրահեղ անհրաժեշտության դեպքում՝ այն էլ միայն իրական պատմական դեպքերի մասին։ Քանի որ ծնվել եմ անցած դարի կեսերին, որոշ իրադարձությունների մասին պատմում եմ ոչ թե որպես պատմաբան, այլ որպես ականատես։
Արմինե Ջուլհակյան
RU
HY
Բարև։ Ես Արմինեն եմ՝ Հայաստանում Ձեր էքսկուրսավարը։ Ինձ հետ Դուք կբացահայտեք ոչ միայն հայտնի տեսարժան վայրերը, այլև իմ երկրի թաքնված գոհարները։
Արփինե Խալաթյան
RU
HY
EN
Անունս Արփի է։ 2015թ.-ից սկսած աշխատում եմ որպես զբոսավար, ազատ տիրապետում եմ անգլերեն և ռուսերեն լեզուներին, ինչպես նաև ունեմ հարուստ գիտելիքներ՝ պատմության ու մշակույթի ոլորտներում: Անցկացնում եմ հետաքրքիր և ճանաչողական էքսկուրսիաներ, որոնց ընթացքում Դուք կբացահայտեք Հայաստանը և կզգաք նրա անզուգական ռիթմերը։
Դավիթ Հասրաթյան
RU
HY
Ես Դավիթն եմ՝ պատմության ուսուցիչ, սկսնակ դերասան և 2010թ.-ից՝ էքսկուրսավար «Հյուր սերվիս» ընկերությունում։ Սիրում եմ իմ երկիրը և փորձում եմ, որ իմ կողմից անցկացվող յուրաքանչյուր էքսկուրսիա, զբոսաշրջիկների մոտ թողնի անմոռանալի տպավորություններ և ցանկություն՝ կրկին ու կրկին վերադառնալու Հայասատան։
Ձեզ կարող է հետաքրքրել նաև՝
