Գեղարքունիքի սրտում՝ Սևանի խաղաղ ափերից ոչ հեռու, տարածված է Նորատուսի խաչքարերի հսկայական գերեզմանատունը՝ մի վայր, որտեղ քարը վերածվել է հավերժական ձեռագրի՝ գրված հին վարպետների ձեռքով։ Բաց երկնքի տակ բարձրացած հարյուրավոր խաչքարերից յուրաքանչյուրը պատմության առանձին էջ է, երկինք ուղղված քարացած աղոթք։ Առանձնապես արժեքավոր են XIII-XIV դարերի նրբակերտ խաչքարերը, որոնց մեջ միահյուսված են գծերի նուրբ հորինվածքը, խորհրդանշական խորությունը և վարպետի անհատական ձեռագիրը։ Քարերի միջով քայլելիս ժամանակի սահմանները անհետանում են: Խաչքարերից մի քանիսը ճառագում են խստաշունչ վեհություն, իսկ մյուսները ցուցադրում են նուրբ ժանյակազարդություն՝ ասես քանդակները կենդանանում են արևի շողերի ներքո։
Նորատուսը հաճախ անվանում են «խաչքարերի սիմֆոնիա», և ոչ պատահական. այստեղ յուրաքանչյուր նախշ ու զարդ հնչում է իր մեղեդով՝ միահունչ քամու և լեռների շշուկին։ Սա եզակի վայրերից է, որտեղ կարելի է տեսնել խաչքարագործության զարգացման ողջ ընթացքը՝ արտացոլող ժողովրդի ուրախություններն ու ցավերը։
Լեգենդն ասում է, թե վարպետի հոգին ներկա է յուրաքանչյուր քարի մեջ, և հենց դրա շնորհիվ խաչքարերը շարունակում են «շնչել» դարեր անց։ Հայ խաչքարագործության արվեստը ներառված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցուցակում։ Եվ քանի դեռ այս քարե գլուխգործոցները կանգուն են, միջնադարյան Հայաստանի կենդանի հիշողությունը կշարունակի հնչել նրանց սրտերում, ովքեր գալիս են լսելու նրա պատմությունը։