Անհատական էքսկուրսիա. Հայաստանի և Վրաստանի մշակութային գանձերը 2 օրում
Հաղպատ վանք, Սանահինի վանք
1. Հաղպատի վանք
50-60 րոպե
Սանահինից հյուսիս-արևելք՝ Լոռու վեհաշուք լեռների գրկում, կանգնած է Հաղպատի վանքը՝ միջնադարյան հայկական ճարտարապետության գոհար, որտեղ քարը խոսում է դարերի լեզվով։ Վանքը հիմնադրվել է 10-րդ դարում՝ Բագրատունի Աշոտ Գ թագավորի օրոք, այն ժամանակ, երբ Հայաստանը ապրում էր մշակութային ու հոգևոր վերելք։ Հաղպատի հինավուրց պատերը պահպանում են ոսկեդարի արձագանքը՝ մնալով ժամանակի լուռ վկաներ:
Հաղպատի կառույցներից առանձնանում են Սուրբ Աստվածածնի եկեղեցին (1025), Սուրբ Նշան եկեղեցին, գրատունը և բազմաթիվ օժանդակ շինություններ, որոնք վանքին տալիս են փոքրիկ հոգևոր քաղաքի տեսք։ Այստեղ 18-րդ դարի վերջին ապրել ու ստեղծագործել է մեծն աշուղ Սայաթ-Նովան, որի երգերը դարձան ժողովրդի ձայնն ու Կովկասի հոգու մարմնավորումը։ Նրա ներկայությունը կարծես մինչ օրս հնչում է այս պատերի միջից՝ լարերի մեղեդիներով ու պոեզիայի շնչով։
Բացի աղոթատուն լինելուց Հաղպատը նաև գիտության ու մտքի կենտրոն էր, որտեղ արտագրվում էին ձեռագրեր, պահվում գրքեր ու ծավալվում քննարկումներ, որոնք սնուցում էին ազգի հոգևոր ու մշակութային զարգացումը։ Այսօր Հաղպատը ներառված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում և մնում է հայոց ոսկեդարի կենդանի վկայությունը։
Այս հնագույն պատերի առջև կանգնած՝ հեշտ է զգալ, թե ինչպես են անցյալն ու ներկան միահյուսվում, և վանքի լռության մեջ հնչում է հավերժական աղոթքի ու երգի մեղեդի։
Հաղպատի կառույցներից առանձնանում են Սուրբ Աստվածածնի եկեղեցին (1025), Սուրբ Նշան եկեղեցին, գրատունը և բազմաթիվ օժանդակ շինություններ, որոնք վանքին տալիս են փոքրիկ հոգևոր քաղաքի տեսք։ Այստեղ 18-րդ դարի վերջին ապրել ու ստեղծագործել է մեծն աշուղ Սայաթ-Նովան, որի երգերը դարձան ժողովրդի ձայնն ու Կովկասի հոգու մարմնավորումը։ Նրա ներկայությունը կարծես մինչ օրս հնչում է այս պատերի միջից՝ լարերի մեղեդիներով ու պոեզիայի շնչով։
Բացի աղոթատուն լինելուց Հաղպատը նաև գիտության ու մտքի կենտրոն էր, որտեղ արտագրվում էին ձեռագրեր, պահվում գրքեր ու ծավալվում քննարկումներ, որոնք սնուցում էին ազգի հոգևոր ու մշակութային զարգացումը։ Այսօր Հաղպատը ներառված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում և մնում է հայոց ոսկեդարի կենդանի վկայությունը։
Այս հնագույն պատերի առջև կանգնած՝ հեշտ է զգալ, թե ինչպես են անցյալն ու ներկան միահյուսվում, և վանքի լռության մեջ հնչում է հավերժական աղոթքի ու երգի մեղեդի։
2. Սանահինի վանք
40-50 րոպե
Հաղպատից ոչ հեռու՝ Լոռու սրտում, վեր է խոյանում Սանահինի վանքը՝ հայկական միջնադարյան ճարտարապետության ամենափառավոր կոթողներից մեկը։ Վանքի շինարարությունը սկսվել է 10-րդ դարի երկրորդ կեսին՝ Աշոտ Գ թագավորի օրոք, և հենց սկզբից վանքը ծառայել է որպես ոչ միայն հոգևոր, այլև կրթական կենտրոն։
Առաջին կառույցները եղել են Սուրբ Աստվածածնի և Ամենափրկիչ եկեղեցիները, որոնց շուրջ հետզհետե ավելացել են այլ շինություններ ու տնտեսական կառույցներ։ Երկու եկեղեցիների միջև առկա էր նեղ անցում, որը դիտավորյալ կերպով թողնվել էր դրանք կառուցած վարպետների կողմից: Սակայն շուտով պարզ դարձավ, որ այդ իսկ պատճառով երկրաշարժի դեպքում երկուսն էլ կարող էին փլվել։ Խնդիրը լուծելու համար մտածված լուծումը ոչ միայն գործնական էր, այլև հանճարեղ: Տաճարների միջև եղած բացը լրացվեց նոր կառույցով՝ Ակադեմիայով, որը և՛ ամրապնդեց համալիրի սեյսմակայունությունը, և՛ Սանահինը վերածեց գիտության ու կրթական կենտրոնի:
Այստեղ են աշխատել նշանավոր գիտնականներ, ստեղծվել ու արտագրվել ձեռագրեր, ձևավորվել հայ մտքի ավանդույթներ։ Քարե կամարներն ու խիստ ճարտարապետական գծերը մինչ օրս հմայում են իրենց ներդաշնակությամբ ու վեհությամբ՝ պահելով դարերի շունչը։
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկված Սանահինը այսօր ոչ միայն ճարտարապետական հուշարձան է, այլև կենդանի խորհրդանիշ՝ գիտության, հավատքի և արվեստի այն ուժի, որով առանձնանում էր միջնադարյան Հայաստանը։
Առաջին կառույցները եղել են Սուրբ Աստվածածնի և Ամենափրկիչ եկեղեցիները, որոնց շուրջ հետզհետե ավելացել են այլ շինություններ ու տնտեսական կառույցներ։ Երկու եկեղեցիների միջև առկա էր նեղ անցում, որը դիտավորյալ կերպով թողնվել էր դրանք կառուցած վարպետների կողմից: Սակայն շուտով պարզ դարձավ, որ այդ իսկ պատճառով երկրաշարժի դեպքում երկուսն էլ կարող էին փլվել։ Խնդիրը լուծելու համար մտածված լուծումը ոչ միայն գործնական էր, այլև հանճարեղ: Տաճարների միջև եղած բացը լրացվեց նոր կառույցով՝ Ակադեմիայով, որը և՛ ամրապնդեց համալիրի սեյսմակայունությունը, և՛ Սանահինը վերածեց գիտության ու կրթական կենտրոնի:
Այստեղ են աշխատել նշանավոր գիտնականներ, ստեղծվել ու արտագրվել ձեռագրեր, ձևավորվել հայ մտքի ավանդույթներ։ Քարե կամարներն ու խիստ ճարտարապետական գծերը մինչ օրս հմայում են իրենց ներդաշնակությամբ ու վեհությամբ՝ պահելով դարերի շունչը։
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկված Սանահինը այսօր ոչ միայն ճարտարապետական հուշարձան է, այլև կենդանի խորհրդանիշ՝ գիտության, հավատքի և արվեստի այն ուժի, որով առանձնանում էր միջնադարյան Հայաստանը։
Թբիլիսի, Մցխետ, Ջվարի վանք, Երևան
1. Թբիլիսի
140-150 րոպե
Երևանից մոտ 280 կիլոմետր հյուսիս վեր է խոյանում Թբիլիսին՝ Վրաստանի մայրաքաղաքը, որտեղ անցյալն ու ներկան շնչում են մեկ ընդհանուր զարկով։ Քաղաքի կենարար սիրտը Կուր գետն է, որը դարերի միջով հոսելով իր հայելային ջրերում արտացոլում է տաճարների գմբեթները, կամուրջները և գիշերային լույսերը։ Նեղ փողոցներում դեռ լսվում է պատմության շշուկը, իսկ լայն պողոտաներում զգացվում է ժամանակակից քաղաքի շունչը։
Թբիլիսին պահպանում է հին գանձեր՝ պատմական թաղամասեր, հնագույն տաճարներ ու կիսավեր բերդեր, որոնք կողք կողքի կանգնած են փայլուն բիզնես կենտրոնների և նորաոճ շինությունների հետ։ Նարիղալա ամրոցն առանձնահատուկ հմայք ունի՝ հին քաղաքի միջնադարյան նեղ փողոցներով, որոնք տանում են դեպի քաղաքի վերևում բարձրացող բերդը։ Իսկ Ռուսթավելի պողոտան հիացնում է իր վեհությամբ՝ թատրոններով, թանգարաններով ու պալատներով, որտեղ արտացոլվում է Վրաստանի մշակութային հարստությունը։
Թբիլիսին հակադրությունների քաղաք է՝ նուրբ փայտյա պատշգամբներն ու հին բակերը հարևան են խորհրդային դարաշրջանի կոշտ կոթողներին և մեր օրերի ապակուց ու մետաղից հյուսված ժամանակակից բարձրահարկերին: Թբիլիսիի ճոպանուղուց բացվում է հրաշալի տեսարան, որտեղ պատմությունն ու արդիականությունը միահյուսված են մեկ ներդաշնակ պատկերում։
Թբիլիսին ավելին է, քան մայրաքաղաքը: Այն Վրաստանի ոգին է՝ քաղաք, որտեղ յուրաքանչյուրը գտնում է իր սեփական պատմության արտացոլումը և իր հետ տանում նրա կենդանի շունչը։
Թբիլիսին պահպանում է հին գանձեր՝ պատմական թաղամասեր, հնագույն տաճարներ ու կիսավեր բերդեր, որոնք կողք կողքի կանգնած են փայլուն բիզնես կենտրոնների և նորաոճ շինությունների հետ։ Նարիղալա ամրոցն առանձնահատուկ հմայք ունի՝ հին քաղաքի միջնադարյան նեղ փողոցներով, որոնք տանում են դեպի քաղաքի վերևում բարձրացող բերդը։ Իսկ Ռուսթավելի պողոտան հիացնում է իր վեհությամբ՝ թատրոններով, թանգարաններով ու պալատներով, որտեղ արտացոլվում է Վրաստանի մշակութային հարստությունը։
Թբիլիսին հակադրությունների քաղաք է՝ նուրբ փայտյա պատշգամբներն ու հին բակերը հարևան են խորհրդային դարաշրջանի կոշտ կոթողներին և մեր օրերի ապակուց ու մետաղից հյուսված ժամանակակից բարձրահարկերին: Թբիլիսիի ճոպանուղուց բացվում է հրաշալի տեսարան, որտեղ պատմությունն ու արդիականությունը միահյուսված են մեկ ներդաշնակ պատկերում։
Թբիլիսին ավելին է, քան մայրաքաղաքը: Այն Վրաստանի ոգին է՝ քաղաք, որտեղ յուրաքանչյուրը գտնում է իր սեփական պատմության արտացոլումը և իր հետ տանում նրա կենդանի շունչը։
2. Մցխետ
60-70 րոպե
Այն վայրում, որտեղ Քուռի բուռն հոսանքը գրկախառնվում է Արագվի գետի հանդարտ հոսքի հետ, իր դռներն է բացում հնագույն Մցխեթ՝ քրիստոնյա Վրաստանի առաջին մայրաքաղաքը և նրա հոգևոր ծննդավայրը։
Լեգենդի համաձայն, քաղաքը հիմնել է Մցխեթոսը՝ վրաց ժողովրդի նախահայր Քարթլոսի որդին, և այդ պահից նրա ճակատագիրը անքակտելիորեն միահյուսվել է երկրի պատմության հետ։ Այստեղ եկավ «հռիփսիմեական» նահատակների զոհասեղանից փրկված սուրբ Նինոն՝ իր հետ բերելով նոր հավատքի լույսը։ Նրա աղոթքներն ու հրաշքները՝ արքայազնի և թագուհի Նանայի բժշկումը, համոզեցին թագավոր Միհրանին ընդունել քրիստոնեությունը։ Նրա խորհրդով 4-րդ դարում կանգնեցվեց համեստ փայտյա եկեղեցի, որն ավելի ուշ Վախթանգ I Գորգասալ թագավորը փոխարինեց հոյակապ քարե բազիլիկայով։ Իսկ երբ այն 11-րդ դարում այն ավերվեց, նույն տեղում վեր հառեց վեհաշուք Սվետիցխովելի տաճարը՝ «Կենսատու Սյունը»՝ հավերժ գրվելով Վրաստանի հոգևոր տարեգրքում։
Կողքին կանգնած է Միհրան թագավորի մտահղացմամբ հիմնված և Գեորգի I-ի օրոք նոր շունչ ստացած Սամթավրո վանական համալիրը։
Այսօր Մցխեթն այլևս պարզապես պատմական հուշարձան չէ, այն կենդանի աղոթք է, որտեղ հին քարերի շունչը միահյուսվում է ներկայի զարկերին:
Լեգենդի համաձայն, քաղաքը հիմնել է Մցխեթոսը՝ վրաց ժողովրդի նախահայր Քարթլոսի որդին, և այդ պահից նրա ճակատագիրը անքակտելիորեն միահյուսվել է երկրի պատմության հետ։ Այստեղ եկավ «հռիփսիմեական» նահատակների զոհասեղանից փրկված սուրբ Նինոն՝ իր հետ բերելով նոր հավատքի լույսը։ Նրա աղոթքներն ու հրաշքները՝ արքայազնի և թագուհի Նանայի բժշկումը, համոզեցին թագավոր Միհրանին ընդունել քրիստոնեությունը։ Նրա խորհրդով 4-րդ դարում կանգնեցվեց համեստ փայտյա եկեղեցի, որն ավելի ուշ Վախթանգ I Գորգասալ թագավորը փոխարինեց հոյակապ քարե բազիլիկայով։ Իսկ երբ այն 11-րդ դարում այն ավերվեց, նույն տեղում վեր հառեց վեհաշուք Սվետիցխովելի տաճարը՝ «Կենսատու Սյունը»՝ հավերժ գրվելով Վրաստանի հոգևոր տարեգրքում։
Կողքին կանգնած է Միհրան թագավորի մտահղացմամբ հիմնված և Գեորգի I-ի օրոք նոր շունչ ստացած Սամթավրո վանական համալիրը։
Այսօր Մցխեթն այլևս պարզապես պատմական հուշարձան չէ, այն կենդանի աղոթք է, որտեղ հին քարերի շունչը միահյուսվում է ներկայի զարկերին:
3. Ջվարի վանք
30-40 րոպե
Հնագույն Մցխեթի վերևում, այնտեղ, որտեղ Քուռ ու Արագվի գետերը հանդիպում են հավերժական գրկախառնության մեջ, քամիներով փորձված ժայռոտ գագաթին վեր է խոյանում Ջվարի վանքը՝ «Սուրբ Խաչը»։ Նրա քարե պատերը պահպանում են 6-րդ դարի հիշողությունը, երբ, ավանդության համաձայն, սուրբ Նինոն հենց այստեղ կանգնեցրեց խաչ՝ դարձնելով այն հեթանոսության նկատմամբ նոր հավատքի հաղթանակի խորհրդանիշ։ Ասում են՝ խաչից բխող լուսավոր փայլը երևում էր հեռվից, և ուխտավորները, հետևելով այդ լույսին, գտնում էին իրենց ճանապարհը ոչ միայն դեպի քաղաք, այլև դեպի Աստված։
Վանքը գտնվում է շրջապատից 150 մետր բարձրության վրա, որից բացվում է ապշեցուցիչ տեսարան դեպի Վրաստանի հնագույն մայրաքաղաքն ու երկու գետերի արծաթափայլ գոտիները։ Տաճարի արտաքին տեսքը, խաչաձև երկարավուն ուրվագծով, հմայում է իր ներդաշնակությամբ, իսկ նրա գմբեթը, որ հենվում է ութանիստ թմբուկի վրա, կարծես ձգվի դեպի երկնքի անսահմանությունը։
Այստեղ ամեն ինչ շնչում է դարերի ոգով: Քամին, սուլելով խոտերի միջով, կարծես կրկնում է վանականների աղոթքները, իսկ ոտքերի տակ փռված քարերը շշնջում են անցյալի պատմությունները։ Եվ այսօր էլ Ջվարին կանգնած է՝ որպես հավատի ու ավանդության անսասան պահապան՝ լինելով ոչ միայն ճարտարապետական գլուխգործոց, այլև Վրաստանի հոգևոր վեհության կենդանի խորհրդանիշ։
Վանքը գտնվում է շրջապատից 150 մետր բարձրության վրա, որից բացվում է ապշեցուցիչ տեսարան դեպի Վրաստանի հնագույն մայրաքաղաքն ու երկու գետերի արծաթափայլ գոտիները։ Տաճարի արտաքին տեսքը, խաչաձև երկարավուն ուրվագծով, հմայում է իր ներդաշնակությամբ, իսկ նրա գմբեթը, որ հենվում է ութանիստ թմբուկի վրա, կարծես ձգվի դեպի երկնքի անսահմանությունը։
Այստեղ ամեն ինչ շնչում է դարերի ոգով: Քամին, սուլելով խոտերի միջով, կարծես կրկնում է վանականների աղոթքները, իսկ ոտքերի տակ փռված քարերը շշնջում են անցյալի պատմությունները։ Եվ այսօր էլ Ջվարին կանգնած է՝ որպես հավատի ու ավանդության անսասան պահապան՝ լինելով ոչ միայն ճարտարապետական գլուխգործոց, այլև Վրաստանի հոգևոր վեհության կենդանի խորհրդանիշ։
Ներառված է
-
Փորձառու վարորդներ
-
Օդորակիչով մեքենաներ
-
Շշալցված ջուր
-
Մեկնարկը (ավարտը) Երևանում ցանկացած վայրից
-
Տրանսպորտային միջոցի և ուղևորների ապահովագրություն
-
Լրացուցիչ կանգառներ երթուղում
-
Վարորդի/էքսկուրսավարի գիշերակացը և սնունդը
Ներառված չէ
-
Գիշերակաց հյուրանոցում
-
Զգալի շեղումներ երթուղուց
-
Ալկոհոլային խմիչքներ՝ ճաշով տարբերակն ընտրելու դեպքում
-
Աուդիոգիդեր
-
Wi-Fi տրանսպորտում
Առանձնահատկություններ
- Ուսումնասիրեք ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային մշակութային ժառանգության անկրկնելի տեսարժան վայրերը
- Ծանոթացեք 10-րդ հարյուրամյակի հայկական ճարտարապետական վարպետությանը
- Բացահայտեք Վրաստանի ամենահայտնի տեսարժան վայրերը
- Զբոսնեք հին քաղաքի գողտրիկ փողոցներով
- Զգացեք վրացական անկրկնելի համն ու հոտը
- Հիացեք 7-11 դարերի վրացական ճարտարապետությամբ
*Հնարավոր է՝ որոշ երկրների ռեզիդենտներ (մանրամասները ճշտեք գրասենյակում) կարիք ունենան նախօրոք վիզայի համար դիմել Վրաստան մուտք գործելու կամ/և ետադարձին Հայաստան մուտք գործելու համար
*Վրաստան մուտքի վիզան կամ/և Հայաստան վերադարձ մուտքի վիզան ներառված ՉԷ
*Խնդրում ենք վերցնել Ձեզ հետ վավեր անձնագիր՝ սահմանը հատելու, ինչպես նաև հյուրանոց մուտք գործելու համար
Ամրագրման պայմաններ
Չեղարկում և փոփոխում
Ծանոթացեք մեր էքսկուրսավարների հետ
Պողոս Վարժապետյան
RU
HY
Անունս Պողոս Վարժապետյան է։ Զբոսաշրջության ոլորտում եմ 2016թ.-ից։ Սիրում եմ ճամփորդել։ Որպես զբոսավար՝ իմ նպատակն է, որ հյուրերը սիրահարվեն Հայաստանին այնքան, որ շրջագայության ավարտին պարզապես հրաժեշտ չտան, այլ ասեն՝ «Մինչև նոր հանդիպում, Հայաստա՛ն»։
Ռոզա Հովհաննիսյան
RU
EN
Բարև Ձեզ։ Ես Ռոզան եմ, 2019թ.-ից աշխատում եմ որպես զբոսավար։ Այս մասնագիտությունն ընտրել եմ մի պարզ պատճառով. ես սիրում եմ Հայաստանը, սիրում եմ մարդկանց և սիրում եմ մարդկանց ծանոթացնել Հայաստանին. ծանոթացնել այնպես, որ նրանք սիրահարվեն իմ երկրին։
Անի Մշեցյան
RU
Բարի օր, սիրելի՛ ընկերներ։ Ես ռուսախոս զբոսավար եմ, աշխատում եմ 2023թ.-ից, և անցկացնում եմ Հայաստանով տուրեր։ Իմ աշխատանքի գլխավոր սկզբունքը հյուրերիս հետաքրքրություններն ու նախընտրություններն են։ Յուրաքանչյուր էքսկուրսիայի ընթացքում ամեն զբոսաշրջիկի հանդեպ անհատական մոտեցում եմ ցուցաբերում: Տուրերն անցնում են հաճելի ու բարեկամական մթնոլորտում՝ առավելագույնս հետաքրքիր, ստեղծագործ և տեղեկատվությամբ լի։ Շատ կուրախանամ Ձեր հետ ծանոթանալ և կիսվել մեր հրաշալի երկրի մասին իմ գիտելիքներով։
Ալիսա Գրիգորյան
HY
EN
Բարի գալու՛ստ։ Ես Ալիսան եմ՝ Հայաստանի և Վրաստանի մշակույթների հանդեպ խորը սիրով լցված փորձառու զբոսավար։ Անհամբեր սպասում եմ Ձեզ՝ կիսվելու մեր տարածաշրջանի հնագույն պատմությունով, շքեղ բնությամբ և ջերմ հյուրընկալությամբ։
Ձեզ կարող է հետաքրքրել նաև՝
