Անհատական էքսկուրսիա. Երևանի ամենահայտնի վայրերը, Էրեբունի, Ծիծեռնակաբերդ, Մատենադարան
Երևան, Էրեբունի թանգարան և ամրոց, Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիր, Հայոց Ցեղասպանության թանգարան, Մատենադարան՝ հնագույն ձեռագրերի պահպանման ինստիտուտ
1. Երևան (ամենահայտնի վայրերը)
40-60 րոպե
Երևանը, Հայաստանի մայրաքաղաքը և աշխարհի հնագույն քաղաքներից մեկը, հիմնադրվել է մ.թ.ա. 782 թվականին՝ Հռոմից 29 տարի առաջ։ Նրա պատմությունը սկսվում է Արգիշտի Ա թագավորի որոք կառուցված Էրեբունի բերդից, որի հնագույն ավերակները այժմ խաղաղ համակեցության մեջ են ժամանակակից շենքերի և աշխույժ փողոցների հետ։ Քաղաքը երբեմն կոչվում է «վարդագույն քաղաք», քանի որ շինությունների մեծ մասը կառուցված է տաք վարդագույն երանգներով տուֆից, որոնք հատկապես գեղեցիկ են արևամուտին։
Երևանը տպավորում է իր ռիթմով. ցերեկը այն դիմավորում է հյուրերին իր թանգարաններով, այգիներով և տեսարժան վայրերով, իսկ գիշերը վերածվում է աշխուժ կենտրոնի՝ սրճարաններով, ռեստորաններով և ակումբներով։ Քայլելով մայրաքաղաքի փողոցներով՝ կարելի է զգալ նրա յուրահատուկ ոգին, որտեղ հնագույնն ու ժամանակակիցը միահյուսված են ամեն քայլափոխի։
Քաղաքի սիրտն է Հանրապետության հրապարակը, որտեղ մայիսից մինչև աշնան կես անցկացվում է երգող շատրվանների տպավորիչ շոուն՝ ջրի ու լույսի պար դասական և ժամանակակից երաժշտության ուղեկցությամբ։ Ոչ պակաս խորհրդանշական է Կասկադի ճարտարապետական համալիրը, որտեղից բացվում են քաղաքի և Մասիս լեռան հիասքանչ տեսարանները։ Հատկապես կախարդական է այն երեկոյան, երբ քաղաքի լույսերը ստեղծում են հրաշալի մթնոլորտ։
Երևանը ոչ միայն պատմական կենտրոն է, այլ նաև կենդանի օրգանիզմ՝ լի էներգիայով, ջերմությամբ և հյուրընկալությամբ։ Այցելությունը Հայաստանի մայրաքաղաք միշտ թողնում է վառ հիշողություններ և նորից վերադառնալու ցանկություն։
Երևանը տպավորում է իր ռիթմով. ցերեկը այն դիմավորում է հյուրերին իր թանգարաններով, այգիներով և տեսարժան վայրերով, իսկ գիշերը վերածվում է աշխուժ կենտրոնի՝ սրճարաններով, ռեստորաններով և ակումբներով։ Քայլելով մայրաքաղաքի փողոցներով՝ կարելի է զգալ նրա յուրահատուկ ոգին, որտեղ հնագույնն ու ժամանակակիցը միահյուսված են ամեն քայլափոխի։
Քաղաքի սիրտն է Հանրապետության հրապարակը, որտեղ մայիսից մինչև աշնան կես անցկացվում է երգող շատրվանների տպավորիչ շոուն՝ ջրի ու լույսի պար դասական և ժամանակակից երաժշտության ուղեկցությամբ։ Ոչ պակաս խորհրդանշական է Կասկադի ճարտարապետական համալիրը, որտեղից բացվում են քաղաքի և Մասիս լեռան հիասքանչ տեսարանները։ Հատկապես կախարդական է այն երեկոյան, երբ քաղաքի լույսերը ստեղծում են հրաշալի մթնոլորտ։
Երևանը ոչ միայն պատմական կենտրոն է, այլ նաև կենդանի օրգանիզմ՝ լի էներգիայով, ջերմությամբ և հյուրընկալությամբ։ Այցելությունը Հայաստանի մայրաքաղաք միշտ թողնում է վառ հիշողություններ և նորից վերադառնալու ցանկություն։
2. Էրեբունի թանգարան և ամրոց
50-60 րոպե
Արին Բերդի բարձունքին, որտեղ քամիները շշնջում են հազարամյակների պատմությունները, վեր են խոյանում Էրեբունի ամրոցի ավերակները. ժամանակակից Երևանի օրրանն ու սկիզբնատեղին։ Ամրոցը հիմնադրվել է մ.թ.ա. 782 թվականին ուրարտական թագավոր Արգիշտի Ա-ի հրամանով՝ որպես թագավորության սահմանների պաշտպան և կարևոր առևտրական ուղիների հսկիչ։ Այն իր վաղեմությամբ հասակակից է պատմական իրադարձություններին, ինչպիսիք են Հռոմի հիմնադրումը և Հին Հունաստանի առաջին օլիմպիական խաղերը։
Բարձունքից բացվող տեսարանը, հավանաբար, ոգեշնչել է թե՛ հին ռազմիկներին, թե՛ վարպետ շինարարներին, որոնք քարով ու հում աղյուսով կերտել են ամրոցի հզոր պարիսպները։
Դարերի ընթացքում հողի տակ թաքնված Էրեբունին սկսեց բացահայտել իր գաղտնիքները 19-րդ դարում, երբ մեկնարկեցին առաջին հնագիտական պեղումները: Հետագայում 1950-ականներին իրականացված լայնածավալ ուսումնասիրությունների ընթացքում գտնվեց ամենաթանկ գտածոն՝ Արգիշտի թագավորի կավե սեպագիր արձանագրությունը, որը վկայում է ամրոցի հիմնադրման ու նրա առաքելության մասին։
Յուրաքանչյուր գտածո՝ զենք, խեցեղեն կամ զարդ, կենդանացնում է այս հին քաղաք-ամրոցի կյանքը։ Դրանք այսօր պահվում և ցուցադրվում են Էրեբունու թանգարանում, որը գտնվում է բարձունքի ստորոտում և շարունակում է ներկայացնել Էրեբունու երեքհազարամյա պատմությունը։
Էրեբունու ավերակներով քայլելը նման է Երևանի արմատներին դիպչելուն: Այստեղ քարը և քամին շարունակում են խոսել անցյալի լեզվով։
Բարձունքից բացվող տեսարանը, հավանաբար, ոգեշնչել է թե՛ հին ռազմիկներին, թե՛ վարպետ շինարարներին, որոնք քարով ու հում աղյուսով կերտել են ամրոցի հզոր պարիսպները։
Դարերի ընթացքում հողի տակ թաքնված Էրեբունին սկսեց բացահայտել իր գաղտնիքները 19-րդ դարում, երբ մեկնարկեցին առաջին հնագիտական պեղումները: Հետագայում 1950-ականներին իրականացված լայնածավալ ուսումնասիրությունների ընթացքում գտնվեց ամենաթանկ գտածոն՝ Արգիշտի թագավորի կավե սեպագիր արձանագրությունը, որը վկայում է ամրոցի հիմնադրման ու նրա առաքելության մասին։
Յուրաքանչյուր գտածո՝ զենք, խեցեղեն կամ զարդ, կենդանացնում է այս հին քաղաք-ամրոցի կյանքը։ Դրանք այսօր պահվում և ցուցադրվում են Էրեբունու թանգարանում, որը գտնվում է բարձունքի ստորոտում և շարունակում է ներկայացնել Էրեբունու երեքհազարամյա պատմությունը։
Էրեբունու ավերակներով քայլելը նման է Երևանի արմատներին դիպչելուն: Այստեղ քարը և քամին շարունակում են խոսել անցյալի լեզվով։
3. Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիր
15-20 րոպե
Հրազդան գետի աջ ափին գտնվում է Ծիծեռնակաբերդի բարձունքը։ Ժողովրդական բանահյուսության համաձայն՝ այդ գեղեցիկ թռչունները հայ հեթանոսական աստվածներ Վահագնի ու Աստղիկի սիրո լրաբեր առաքիչներն էին, և ապրում էին այս բլրի վրա։
Այս վայրում, որտեղ երկինքը կարծես խոնարհվում է երկրի առջև, վեր է խոյանում 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված հուշահամալիրը: Համալիրի խիստ գծերն ու վեհաձև ուրվագծերը կարծես քարացած սգի շարունակությունն են: Դեպի վեր խոյացող այս կոթողը խորհրդանշում է ոչ միայն կորստի դառը ցավը, այլև ժողովրդի վերածնունդը, որը կարողացավ հարություն առնել ողբերգության մոխիրներից։
Կոթողի սրտում վառվում է անմար կրակը՝ շրջապատված տասներկու թեքված սյուներով, որոնք խոնարհված են՝ ողբալու իրենց զավակներին։ Ամեն տարի՝ ապրիլի 24-ին, այստեղ են շտապում հազարավոր մարդիկ՝ ողբերգությունը վերապրածների ժառանգներն ու նրանց հիշատակը պահպանողները, որպեսզի ծաղիկներ խոնարհեն ու միավորվեն լռության մեջ: Այդ օրը բլուրը ծածկվում է կարմիր մեխակների գորգով, իսկ լռությունը հնչում է առավել բարձր, քան հազարավոր բառեր։
Ծիծեռնակաբերդը հուշարձան չէ միայն, այլ հիշողության կենդանի սիրտ է, որտեղ զարկում են ցավը, սերը և անմար հույսը։ Ամեն մի քայլ այստեղ վկայում է. ժամանակը հոսում է, բայց հիշողությունը մնում է հավերժ:
Այս վայրում, որտեղ երկինքը կարծես խոնարհվում է երկրի առջև, վեր է խոյանում 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված հուշահամալիրը: Համալիրի խիստ գծերն ու վեհաձև ուրվագծերը կարծես քարացած սգի շարունակությունն են: Դեպի վեր խոյացող այս կոթողը խորհրդանշում է ոչ միայն կորստի դառը ցավը, այլև ժողովրդի վերածնունդը, որը կարողացավ հարություն առնել ողբերգության մոխիրներից։
Կոթողի սրտում վառվում է անմար կրակը՝ շրջապատված տասներկու թեքված սյուներով, որոնք խոնարհված են՝ ողբալու իրենց զավակներին։ Ամեն տարի՝ ապրիլի 24-ին, այստեղ են շտապում հազարավոր մարդիկ՝ ողբերգությունը վերապրածների ժառանգներն ու նրանց հիշատակը պահպանողները, որպեսզի ծաղիկներ խոնարհեն ու միավորվեն լռության մեջ: Այդ օրը բլուրը ծածկվում է կարմիր մեխակների գորգով, իսկ լռությունը հնչում է առավել բարձր, քան հազարավոր բառեր։
Ծիծեռնակաբերդը հուշարձան չէ միայն, այլ հիշողության կենդանի սիրտ է, որտեղ զարկում են ցավը, սերը և անմար հույսը։ Ամեն մի քայլ այստեղ վկայում է. ժամանակը հոսում է, բայց հիշողությունը մնում է հավերժ:
4. Հայոց Ցեղասպանության թանգարան
80-90 րոպե
Հայոց ցեղասպանության թանգարանը Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրի անքակտելի մասն է և կարևոր դեր ունի պատմական հիշողության պահպանման գործում։ Նրա սրահներում բացվում են 1915 թվականի ողբերգական էջերը՝ ներկայացված եզակի վկայություններով, լուսանկարներով ու փաստաթղթերով՝ հավաքված աշխարհի տարբեր ծայրերից։
Այստեղ կարելի է տեսնել ականատեսների նկարներ ու նամակներ, արխիվային նյութեր և հազվագյուտ հրատարակություններ, որոնք ամբողջությամբ վկայում են աղետի մաշտաբն ու խորությունը: Թանգարանի դահլիճներում այցելուները կարող են դիտել վավերագրական ֆիլմեր և տեսնել տարբեր երկրների խորհրդարանների այն պատմական որոշումների ու միջազգային բանաձևերի բնօրինակները, որոնք դատապարտել են հայոց ցեղասպանությունը: Յուրաքանչյուր ցուցանմուշ վերածվում է անմեղ զոհերի ձայնի՝ հիշեցնելով, որ նրանց պատմությունը պետք է մշտապես հնչի։
Թանգարանի մթնոլորտը թողնում է խոր հետք յուրաքանչյուր այցելուի վրա: Այստեղից հեռանալով՝ մարդիկ իրենց հետ տանում են համատեղ պատասխանատվության գիտակցությունը և հիշողությունը որպես ապագայի պահպանման ուղեցույց։ Շենքի խստաշունչ ճարտարապետությունը ներդաշնակորեն միահյուսվում է հուշահամալիրի գաղափարին՝ ուժեղացնելով վեհության ու սգի զգացումը։
Հայոց ցեղասպանության թանգարանը ոչ միայն փաստերի պահոց է, այլև կենդանի պատգամ՝ հիշեցնելով մարդկությանը, որ նման ողբերգությունների կրկնությունը անթույլատրելի է։ Այցելությունը վերածվում է անմոռանալի պատմության դասի և հարգանքի տուրքի, որը միավորում է սերունդներին:
Այստեղ կարելի է տեսնել ականատեսների նկարներ ու նամակներ, արխիվային նյութեր և հազվագյուտ հրատարակություններ, որոնք ամբողջությամբ վկայում են աղետի մաշտաբն ու խորությունը: Թանգարանի դահլիճներում այցելուները կարող են դիտել վավերագրական ֆիլմեր և տեսնել տարբեր երկրների խորհրդարանների այն պատմական որոշումների ու միջազգային բանաձևերի բնօրինակները, որոնք դատապարտել են հայոց ցեղասպանությունը: Յուրաքանչյուր ցուցանմուշ վերածվում է անմեղ զոհերի ձայնի՝ հիշեցնելով, որ նրանց պատմությունը պետք է մշտապես հնչի։
Թանգարանի մթնոլորտը թողնում է խոր հետք յուրաքանչյուր այցելուի վրա: Այստեղից հեռանալով՝ մարդիկ իրենց հետ տանում են համատեղ պատասխանատվության գիտակցությունը և հիշողությունը որպես ապագայի պահպանման ուղեցույց։ Շենքի խստաշունչ ճարտարապետությունը ներդաշնակորեն միահյուսվում է հուշահամալիրի գաղափարին՝ ուժեղացնելով վեհության ու սգի զգացումը։
Հայոց ցեղասպանության թանգարանը ոչ միայն փաստերի պահոց է, այլև կենդանի պատգամ՝ հիշեցնելով մարդկությանը, որ նման ողբերգությունների կրկնությունը անթույլատրելի է։ Այցելությունը վերածվում է անմոռանալի պատմության դասի և հարգանքի տուրքի, որը միավորում է սերունդներին:
5. Մատենադարան
70-80 րոպե
Մաշտոցի պողոտայի հյուսիսային լանջին վեհությամբ կանգնած է Մատենադարանը՝ անցյալի գաղտնիքների ու դարավոր իմաստության պահապանը։ Նրա անունը, որ հին հայերենում նշանակում է «ձեռագրապահոց», հիշեցնում է մի առասպելական գանձարան, որտեղ յուրաքանչյուր ձեռագիր կարծես սառած շունչ է դարերի խորքից: Այստեղ պահված մագաղաթներն ու մատյանները, որոնք գրվել են վանականների ձեռքով մոմի լույսի տակ, սերնդեսերունդ փոխանցվել են՝ ինչպես սրբազան կրակ։ Ավելի քան քսան հազար հատորներ ու հատվածներ բացում են աշխարհներ՝ փիլիսոփայական աշխատություններից ու պոեմներից մինչև բժշկական ձեռնարկներ ու աստղագիտական քարտեզներ։
Շենքը, կառուցված 20-րդ դարի կեսերին ճարտարապետ Մարկ Գրիգորյանի նախագծով, դարձել է ժամանակակից գիտության խստաշունչ և վեհաշուք տաճար։ Մուտքի մոտ այցելուներին դիմավորում են Մեսրոպ Մաշտոցի և նրա աշակերտ Կորյունի արձանները՝ որպես հայ գրերի ծննդյան խորհրդանիշ։ Նրանց վերևում, քարի մեջ փորագրված, կանգնած են մեծ մտավորականների ու մատենագիրների կերպարները՝ Մովսես Խորենացուց մինչև Թորոս Ռոսլին՝ որպես գիտելիքի դարպասի անքուն պահապաններ։
Մատենադարանը միայն գրադարան չէ, այն կամուրջ է՝ առասպելի և պատմության, անցյալի և ներկայի միջև։ Նրա շեմին կանգնած՝ զգում ես, թե ինչպես է յուրաքանչյուր քար ու ձեռագիր կրում ժողովրդի հոգին ու հիշողությունը։
Շենքը, կառուցված 20-րդ դարի կեսերին ճարտարապետ Մարկ Գրիգորյանի նախագծով, դարձել է ժամանակակից գիտության խստաշունչ և վեհաշուք տաճար։ Մուտքի մոտ այցելուներին դիմավորում են Մեսրոպ Մաշտոցի և նրա աշակերտ Կորյունի արձանները՝ որպես հայ գրերի ծննդյան խորհրդանիշ։ Նրանց վերևում, քարի մեջ փորագրված, կանգնած են մեծ մտավորականների ու մատենագիրների կերպարները՝ Մովսես Խորենացուց մինչև Թորոս Ռոսլին՝ որպես գիտելիքի դարպասի անքուն պահապաններ։
Մատենադարանը միայն գրադարան չէ, այն կամուրջ է՝ առասպելի և պատմության, անցյալի և ներկայի միջև։ Նրա շեմին կանգնած՝ զգում ես, թե ինչպես է յուրաքանչյուր քար ու ձեռագիր կրում ժողովրդի հոգին ու հիշողությունը։
Ներառված է
-
Փորձառու վարորդներ
-
Օդորակիչով մեքենաներ
-
Շշալցված ջուր
-
Մեկնարկը (ավարտը) Երևանում ցանկացած վայրից
-
Տրանսպորտային միջոցի և ուղևորների ապահովագրություն
-
Լրացուցիչ կանգառներ երթուղում
Ներառված չէ
-
Զգալի շեղումներ երթուղուց
-
Ալկոհոլային խմիչքներ՝ ճաշով տարբերակն ընտրելու դեպքում
-
Աուդիոգիդեր
-
Wi-Fi տրանսպորտում
Առանձնահատկություններ
- Այցելեք մի քաղաք, որ մեծ է Հռոմից 29 տարով
- Ուսումնասիրեք Հայաստանի հնագույն պատմությունը
- Բացահայտեք Երևանի ամենահայտնի թանգարանները
Ամրագրման պայմաններ
Չեղարկում և փոփոխում
Ծանոթացեք մեր էքսկուրսավարների հետ
Անի Մշեցյան
RU
Բարի օր, սիրելի՛ ընկերներ։ Ես ռուսախոս զբոսավար եմ, աշխատում եմ 2023թ.-ից, և անցկացնում եմ Հայաստանով տուրեր։ Իմ աշխատանքի գլխավոր սկզբունքը հյուրերիս հետաքրքրություններն ու նախընտրություններն են։ Յուրաքանչյուր էքսկուրսիայի ընթացքում ամեն զբոսաշրջիկի հանդեպ անհատական մոտեցում եմ ցուցաբերում: Տուրերն անցնում են հաճելի ու բարեկամական մթնոլորտում՝ առավելագույնս հետաքրքիր, ստեղծագործ և տեղեկատվությամբ լի։ Շատ կուրախանամ Ձեր հետ ծանոթանալ և կիսվել մեր հրաշալի երկրի մասին իմ գիտելիքներով։
Ալիսա Գրիգորյան
HY
EN
Բարի գալու՛ստ։ Ես Ալիսան եմ՝ Հայաստանի և Վրաստանի մշակույթների հանդեպ խորը սիրով լցված փորձառու զբոսավար։ Անհամբեր սպասում եմ Ձեզ՝ կիսվելու մեր տարածաշրջանի հնագույն պատմությունով, շքեղ բնությամբ և ջերմ հյուրընկալությամբ։
Մարիամ Դաբաղյան
RU
FR
HY
Բարև Ձեզ։ Ես Մարիամն եմ, 2019թ.-ից աշխատում եմ որպես զբոսավար։ Եթե նախընտրում եք հագեցած, բայց միևնույն ժամանակ թեթև ու չձանձրացնող էքսկուրսիաներ, ուրեմն մենք, վստահաբար, կընկերանանք։
Արևիկ Մախսուդյան
HY
EN
Անունս Արև է։ Ես Հայաստանում անգլախոս զբոսավար եմ՝ 2018թ.-ից։ Եթե ինձ ընտրեք որպես էքսկուրսավար, Դուք կծանոթանաք Հայաստանի պատմությանը, բնությանը, մշակույթին և ավանդույթներին, իսկ որպես բոնուս՝ ես Ձեզ համար կկատարեմ հայկական ժողովրդական երգեր։
Ձեզ կարող է հետաքրքրել նաև՝
