Անհատական էքսկուրսիա. Սբ. Հռիփսիմե, Սբ. Գայանե, Էջմիածնի Մայր Տաճար, գանձարան, Զվարթնոց
Սբ. Հռիփսիմե եկեղեցի, Սբ. Գայանե եկեղեցի, Էջմիածնի Մայր Տաճար, Էջմիածնի գանձեր թանգարան, Զվարթնոցի տաճար
1. Սբ. Հռիփսիմե եկեղեցի
20-30 րոպե
Հին Էջմիածնի դարպասների դիմաց՝ արևոտ բլրի վրա, բարձրանում է Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին՝ Աստծո հանդեպ սիրո քարե վկայություն, որ ուժով գերազանցում է թե՛ վախը, թե՛ մահը: Լեգենդները պատմում են հիասքանչ Հռիփսիմեի մասին, որի սիրտը պատկանում էր ոչ թե երկրային կիրքերին, այլ հավատքին։ Թագավոր Տրդատ Գ-ն, հմայված Հռիփսիմեի գեղեցկությամբ, նրան առաջարկեց իր ձեռքն ու գահը, սակայն Հռիփսիմեն մերժեց նրան՝ ընտրելով Քրիստոսին ծառայելու ուղին։ Սաստիկ զայրացած թագավորը հրամայեց նրան խոշտանգել և մահապատժի ենթարկել, և Հռիփսիմեի արյամբ սրբացած հողը դարձավ սրբավայր։
VII դարում այստեղ կառուցվեց տաճար՝ հավերժացնելու Հռիփսիմեյի հիշատակը և պահպանելու նրա հավերժ հանգիստը։ Եկեղեցու հզոր քարե պատերը արտացոլում են խաչաձև գմբեթավոր հայկական ճարտարապետության վեհությունը, իսկ նրա խստաշունչ ուրվագիծը հեռվից կանչում է ուխտավորին։ Եկեղեցու ներսում՝ խորանի տակ, ամփոփված են սուրբ Հռիփսիմեի մասունքները, և այստեղ յուրաքանչյուր հավատացյալ զգում է նրա հոգու զորությունը։
Ուխտավոր լինես թե պատահական ճամփորդ, այս վայրից հեռանում ես այլ մարդ՝ զգալով, թե դիպել ես հավերժությանը։ Այսօր, ընդգրկված լինելով ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային մշակութային ժառանգության ցուցակում, Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին շարունակում է մնալ հավատի լույս և անսասան նվիրվածության խորհրդանիշ։
VII դարում այստեղ կառուցվեց տաճար՝ հավերժացնելու Հռիփսիմեյի հիշատակը և պահպանելու նրա հավերժ հանգիստը։ Եկեղեցու հզոր քարե պատերը արտացոլում են խաչաձև գմբեթավոր հայկական ճարտարապետության վեհությունը, իսկ նրա խստաշունչ ուրվագիծը հեռվից կանչում է ուխտավորին։ Եկեղեցու ներսում՝ խորանի տակ, ամփոփված են սուրբ Հռիփսիմեի մասունքները, և այստեղ յուրաքանչյուր հավատացյալ զգում է նրա հոգու զորությունը։
Ուխտավոր լինես թե պատահական ճամփորդ, այս վայրից հեռանում ես այլ մարդ՝ զգալով, թե դիպել ես հավերժությանը։ Այսօր, ընդգրկված լինելով ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային մշակութային ժառանգության ցուցակում, Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին շարունակում է մնալ հավատի լույս և անսասան նվիրվածության խորհրդանիշ։
2. Սբ. Գայանե եկեղեցի
20-30 րոպե
Էջմիածնի հնագույն սրբավայրերից առանձնանում է Սուրբ Գայանե եկեղեցին, որը կարծես լինի առաջին քրիստոնյա նահատակների հիշատակի լուռ պահապանը։ Եկեղեցին կանգնած է մայր տաճարից հարավ՝ այն վայրում, որտեղ, ըստ ավանդության, իր հավատքի համար նահատակվել է Սուրբ Հռիփսիմեի դաստիարակ Գայանեն, և որտեղ նրա թափված արյունը սրբացրեց հողը:
630 թվականին Կաթողիկոս Եզրը հրամայեց կառուցել այս եկեղեցին՝ հավերժացնելու այն կնոջ սխրանքը, որի տոկունությունը դարձավ վաղ քրիստոնեության խորհրդանիշը Հայաստանում։ Եկեղեցու ճարտարապետությունը խիստ ու ներդաշնակ է. գմբեթավոր բազիլիկա, որը դարերի ընթացքում մնացել է անսասան։ 1652 թվականին եկեղեցին ենթարկվեց վերականգնման՝ պահելով իր վեհաշուք պարզությունը, իսկ ավելի ուշ արևմտյան ճակատին ավելացվեց բարձրաստիճան հոգևորականների համար դամբարանային սրահ, որտեղ ամեն մի քար պատմության վկա է։
Հարավային խորանում՝ սրբատան ապսիդի մոտ հանգչում են սուրբ Գայանեի մասունքները, իսկ տաճարի լռությունը կարծես պահպանում է նրա հավերժական հանգիստը։ Նեղ պատուհաններից ներս թափանցող արևի շողերը խաղում են հնագույն պատերի վրա, և թվում է՝ ժամանակը այստեղ կանգ է առել։
Սուրբ Գայանեն ոչ միայն հոգևոր խորհրդանիշ է, այլև համաշխարհային ժառանգության մաս: Տաճարը ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային մշակութային ժառանգության ցուցակում, և այստեղ յուրաքանչյուր այց դառնում է ուխտագնացություն դեպի հայ հավատքի արմատները։
630 թվականին Կաթողիկոս Եզրը հրամայեց կառուցել այս եկեղեցին՝ հավերժացնելու այն կնոջ սխրանքը, որի տոկունությունը դարձավ վաղ քրիստոնեության խորհրդանիշը Հայաստանում։ Եկեղեցու ճարտարապետությունը խիստ ու ներդաշնակ է. գմբեթավոր բազիլիկա, որը դարերի ընթացքում մնացել է անսասան։ 1652 թվականին եկեղեցին ենթարկվեց վերականգնման՝ պահելով իր վեհաշուք պարզությունը, իսկ ավելի ուշ արևմտյան ճակատին ավելացվեց բարձրաստիճան հոգևորականների համար դամբարանային սրահ, որտեղ ամեն մի քար պատմության վկա է։
Հարավային խորանում՝ սրբատան ապսիդի մոտ հանգչում են սուրբ Գայանեի մասունքները, իսկ տաճարի լռությունը կարծես պահպանում է նրա հավերժական հանգիստը։ Նեղ պատուհաններից ներս թափանցող արևի շողերը խաղում են հնագույն պատերի վրա, և թվում է՝ ժամանակը այստեղ կանգ է առել։
Սուրբ Գայանեն ոչ միայն հոգևոր խորհրդանիշ է, այլև համաշխարհային ժառանգության մաս: Տաճարը ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային մշակութային ժառանգության ցուցակում, և այստեղ յուրաքանչյուր այց դառնում է ուխտագնացություն դեպի հայ հավատքի արմատները։
3. Էջմիածնի Մայր Տաճար
50-60 րոպե
Հնագույն հարթավայրի լռության մեջ՝ լեռների անշարժ հայացքի տակ, վեր է խոյանում Էջմիածնի Մայր Տաճարը՝ սրբավայր, որտեղ, ըստ ավանդության, երկինքն անգամ դիպել է երկրին։ Ասվում է, որ տեսիլքում Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը տեսավ Քրիստոսին՝ ձեռքին ոսկե մուրճ, որով Նա խփեց հողին՝ ցույց տալով այն վայրը, որտեղ պիտի կանգնի տաճարը։ Այսպես ծնվեց Էջմիածինը՝ «Միածինն իջավ», որը դարձավ Հայաստանի հոգևոր սիրտը։
Տաճարը կառուցվեց IV դարում, այն ժամանակ, երբ Հայաստանը դարձավ առաջին երկիրը, որը պետական կրոն հռչակեց քրիստոնեությունը: Այդ օրվանից այն հավատի ու հավերժ հույսի խորհրդանիշ դարձավ։
Էջմիածնի Մայր Տաճարի պատերը ականատես են եղել թագադրությունների և սգո արարողությունների, լսել են թագավորների ու խոնարհ ուխտավորների աղոթքները։ Այստեղ ամեն քար իր մեջ պահում է դարերի շունչը։
Տաճարին հարում են Սուրբ Հռիփսիմեի, Սուրբ Գայանեի և Սուրբ Շողակաթի եկեղեցիները՝ նվիրված այն կույս նահատակներին, որոնց արյունը սրբագործեց այս հողը։ Ներսում օդը լցված է խունկի բույրով, լամպերի մեղմ լույսով ու դարավոր աղոթքների շշուկով։ Այստեղ ժամանակը կորցնում է իր իշխանությունը, և յուրաքանչյուր այցելու զգում է, որ պատկանում է մեծ պատմության, որտեղ հավատը, զոհողությունը և սերը միահյուսված են։
Այսօր, ընդգրկված ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցուցակում, Էջմիածինը շարունակում է լուսավորել որպես հոգևոր փարոս՝ ուղղություն ցույց տալով միլիոնավոր սրտերի։
Տաճարը կառուցվեց IV դարում, այն ժամանակ, երբ Հայաստանը դարձավ առաջին երկիրը, որը պետական կրոն հռչակեց քրիստոնեությունը: Այդ օրվանից այն հավատի ու հավերժ հույսի խորհրդանիշ դարձավ։
Էջմիածնի Մայր Տաճարի պատերը ականատես են եղել թագադրությունների և սգո արարողությունների, լսել են թագավորների ու խոնարհ ուխտավորների աղոթքները։ Այստեղ ամեն քար իր մեջ պահում է դարերի շունչը։
Տաճարին հարում են Սուրբ Հռիփսիմեի, Սուրբ Գայանեի և Սուրբ Շողակաթի եկեղեցիները՝ նվիրված այն կույս նահատակներին, որոնց արյունը սրբագործեց այս հողը։ Ներսում օդը լցված է խունկի բույրով, լամպերի մեղմ լույսով ու դարավոր աղոթքների շշուկով։ Այստեղ ժամանակը կորցնում է իր իշխանությունը, և յուրաքանչյուր այցելու զգում է, որ պատկանում է մեծ պատմության, որտեղ հավատը, զոհողությունը և սերը միահյուսված են։
Այսօր, ընդգրկված ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցուցակում, Էջմիածինը շարունակում է լուսավորել որպես հոգևոր փարոս՝ ուղղություն ցույց տալով միլիոնավոր սրտերի։
4. Էջմիածնի գանձեր թանգարան
20-30 րոպե
Էջմիածնի հինավուրց մայր տաճարի հարավարևելյան հատվածում պահպանում է հայ ժողովրդի հոգևոր կյանքի ամենասրբազան գանձերից մեկը՝ «Էջմիածնի գանձեր» թանգարանը։ Սա պարզապես հավաքածու չէ, այլ հիշողության տաճար, որտեղ դարավոր հավատքն ու ավանդույթները շունչ են առնում։
Այստեղ խնամքով պահվում են սրբություններ, որոնց շուրջ դարեր շարունակ աղոթել ու խոնարհվել են հայ հավատացյալները։ Դրանցից ամենանշանավորը Սուրբ Գեղարդն է՝ այն նիզակը, որով խոցվեց Քրիստոսի կողը Գողգոթայում։ Այն պահվում է նրբաճաշակ արծաթե մասունքարանում։ Թանգարանում տեղ է գտել նաև Նոյյան Տապանից մասունք, որը դրված է 1698 թվականին պատրաստված մասունքարանի մեջ։ Այս սրբությունները խորհրդանիշներ են ոչ միայն հավատքի, այլև ճշմարտության հավերժ որոնման։
Ավանդությունը պատմում է, որ Տապանի մասունքը IV դարում տրվել է Սուրբ Հակոբ Մծբնեցուն, ով փորձել է բարձրանալ Արարատի գագաթ՝ գտնելու Տապանը, սակայն Աստծո կամքով խոր քուն է մտել։ Եվ ահա Տիրոջ հրեշտակը մասունքարանը դնում է նրա գլխավերևում՝ ասելով. «Արթնացիր, վերցրու սրբությունը և իջիր, քանզի Տապանը մնալու է քեզ հետ»։ Այդպես Նոյյան Տապանի լեգենդը շարունակվեց հայոց հողում։
Սակայն թանգարանի գանձերը դրանով չեն սահմանափակվում։ Սուրբ Սեղանի տակ կատարված պեղումների ժամանակ գտնվել են հնագույն սեղանի մնացորդներ, որոնք թվագրվում են 301-303 թթ.՝ հենց այն տարիներին, երբ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը հիմնում էր առաջին քրիստոնեական եկեղեցին Հայաստանում։
Այսօր «Էջմիածնի գանձեր» թանգարանը պարզապես ցուցադրություն չէ, այլ հավատքի կենդանի մատյան, որտեղ անցյալն ու ներկան հանդիպում են միմյանց, և յուրաքանչյուր մասունք շնչում է հավերժությամբ
Այստեղ խնամքով պահվում են սրբություններ, որոնց շուրջ դարեր շարունակ աղոթել ու խոնարհվել են հայ հավատացյալները։ Դրանցից ամենանշանավորը Սուրբ Գեղարդն է՝ այն նիզակը, որով խոցվեց Քրիստոսի կողը Գողգոթայում։ Այն պահվում է նրբաճաշակ արծաթե մասունքարանում։ Թանգարանում տեղ է գտել նաև Նոյյան Տապանից մասունք, որը դրված է 1698 թվականին պատրաստված մասունքարանի մեջ։ Այս սրբությունները խորհրդանիշներ են ոչ միայն հավատքի, այլև ճշմարտության հավերժ որոնման։
Ավանդությունը պատմում է, որ Տապանի մասունքը IV դարում տրվել է Սուրբ Հակոբ Մծբնեցուն, ով փորձել է բարձրանալ Արարատի գագաթ՝ գտնելու Տապանը, սակայն Աստծո կամքով խոր քուն է մտել։ Եվ ահա Տիրոջ հրեշտակը մասունքարանը դնում է նրա գլխավերևում՝ ասելով. «Արթնացիր, վերցրու սրբությունը և իջիր, քանզի Տապանը մնալու է քեզ հետ»։ Այդպես Նոյյան Տապանի լեգենդը շարունակվեց հայոց հողում։
Սակայն թանգարանի գանձերը դրանով չեն սահմանափակվում։ Սուրբ Սեղանի տակ կատարված պեղումների ժամանակ գտնվել են հնագույն սեղանի մնացորդներ, որոնք թվագրվում են 301-303 թթ.՝ հենց այն տարիներին, երբ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը հիմնում էր առաջին քրիստոնեական եկեղեցին Հայաստանում։
Այսօր «Էջմիածնի գանձեր» թանգարանը պարզապես ցուցադրություն չէ, այլ հավատքի կենդանի մատյան, որտեղ անցյալն ու ներկան հանդիպում են միմյանց, և յուրաքանչյուր մասունք շնչում է հավերժությամբ
5. Զվարթնոցի տաճար
30-40 րոպե
Արմավիրի հարթավայրում՝ հեռվում փառահեղ Մասիսի գագաթի ներքո, երբեմնի փառքով էր կանգնած Զվարթնոցը՝ 7-րդ դարի ճարտարապետական գլուխգործոց, որը վկայում էր հայ վարպետների հանճարեղ միտքն ու համարձակությունը։ Բարձրացված վիթխարի սյուների վրա այն զարմացնում էր իր բարդ կառուցվածքով ու շքեղությամբ: Թվում էր թե այն անհասանելի իր ժամանակի համար։ Զվարթնոցը կանգուն մնաց մինչև X դարը, երբ ուժգին երկրաշարժը ավերեց այն՝ թողնելով կորուսյալ հրաշքի առեղծված և լուռ ավերակներ։
Միայն 20-րդ դարի սկզբին հնագիտական պեղումների ընթացքում ճարտարապետ Թորոս Թորամանյանը, հավաքելով սփռված քարերն ու մնացորդները, վերակերտեց տաճարի պատկերը՝ առաջարկելով համարձակ վերականգնում։ Թեպետ շատ մասնագետներ այդ ժամանակ կասկածում էին, թե այդպիսի վեհաշուք կառույց կարող կառուցվել 7-րդ դարում, սակայն անակնկալ հաստատում եղավ Ֆրանսիայում հայտնաբերված գտածոն՝ փարիզյան Սեն-Շապել տաճարի բաս-ռելիեֆը, որտեղ պատկերված է Զվարթնոցը Նոյյան տապանի ֆոնին և որի պատկերը լիովին համապատասխանում էր Թորամանյանի մոդելին:
«Զվարթնոց» նշանակում է «զարթոնք պահող հրեշտակների տաճար», և այսօր էլ, նույնիսկ ավերակների մեջ, շարունակում է պահել իր դարաշրջանի վեհությունը։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկված Զվարթնոցը մնում է այն վայրը, որտեղ քարերն իրենք են պատմում, իսկ երևակայությունը նորից ու նորից վերակենդանացնում է կորուսյալ հրաշքը:
Միայն 20-րդ դարի սկզբին հնագիտական պեղումների ընթացքում ճարտարապետ Թորոս Թորամանյանը, հավաքելով սփռված քարերն ու մնացորդները, վերակերտեց տաճարի պատկերը՝ առաջարկելով համարձակ վերականգնում։ Թեպետ շատ մասնագետներ այդ ժամանակ կասկածում էին, թե այդպիսի վեհաշուք կառույց կարող կառուցվել 7-րդ դարում, սակայն անակնկալ հաստատում եղավ Ֆրանսիայում հայտնաբերված գտածոն՝ փարիզյան Սեն-Շապել տաճարի բաս-ռելիեֆը, որտեղ պատկերված է Զվարթնոցը Նոյյան տապանի ֆոնին և որի պատկերը լիովին համապատասխանում էր Թորամանյանի մոդելին:
«Զվարթնոց» նշանակում է «զարթոնք պահող հրեշտակների տաճար», և այսօր էլ, նույնիսկ ավերակների մեջ, շարունակում է պահել իր դարաշրջանի վեհությունը։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկված Զվարթնոցը մնում է այն վայրը, որտեղ քարերն իրենք են պատմում, իսկ երևակայությունը նորից ու նորից վերակենդանացնում է կորուսյալ հրաշքը:
Ներառված է
-
Փորձառու վարորդներ
-
Օդորակիչով մեքենաներ
-
Շշալցված ջուր
-
Մեկնարկը (ավարտը) Երևանում ցանկացած վայրից
-
Տրանսպորտային միջոցի և ուղևորների ապահովագրություն
-
Լրացուցիչ կանգառներ երթուղում
Ներառված չէ
-
Զգալի շեղումներ երթուղուց
-
Ալկոհոլային խմիչքներ՝ ճաշով տարբերակն ընտրելու դեպքում
-
Աուդիոգիդեր
-
Wi-Fi տրանսպորտում
Առանձնահատկություններ
- Ուսումնասիրեք ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային մշակութային ժառանգության անկրկնելի տեսարժան վայրերը
- Այցելեք աշխարհում առաջին քրիստոնեական տաճարը
- Տեսեք Սուրբ Գեղարդը և Նոյյան Տապանի մասունքները
Ամրագրման պայմաններ
Չեղարկում և փոփոխում
Ծանոթացեք մեր էքսկուրսավարների հետ
Նելլի Պողոսյան
HY
EN
Բարև Ձեզ։ Ես Նելլին եմ՝ սերտիֆիկացված զբոսավար։ Աշխատում եմ 2012թ.-ից սկսած և ունեմ առանձնահատուկ հմտություններ. համբերատար եմ, հարմարվող և հումորի մեծ զգացումով: Հրավիրում եմ Ձեզ այցելել Հայաստան և բացահայտել աշխարհի այս հրաշալի անկյունը՝ ինձ հետ։
Պողոս Վարժապետյան
RU
HY
Անունս Պողոս Վարժապետյան է։ Զբոսաշրջության ոլորտում եմ 2016թ.-ից։ Սիրում եմ ճամփորդել։ Որպես զբոսավար՝ իմ նպատակն է, որ հյուրերը սիրահարվեն Հայաստանին այնքան, որ շրջագայության ավարտին պարզապես հրաժեշտ չտան, այլ ասեն՝ «Մինչև նոր հանդիպում, Հայաստա՛ն»։
Ռոզա Հովհաննիսյան
RU
EN
Բարև Ձեզ։ Ես Ռոզան եմ, 2019թ.-ից աշխատում եմ որպես զբոսավար։ Այս մասնագիտությունն ընտրել եմ մի պարզ պատճառով. ես սիրում եմ Հայաստանը, սիրում եմ մարդկանց և սիրում եմ մարդկանց ծանոթացնել Հայաստանին. ծանոթացնել այնպես, որ նրանք սիրահարվեն իմ երկրին։
Անի Մշեցյան
RU
Բարի օր, սիրելի՛ ընկերներ։ Ես ռուսախոս զբոսավար եմ, աշխատում եմ 2023թ.-ից, և անցկացնում եմ Հայաստանով տուրեր։ Իմ աշխատանքի գլխավոր սկզբունքը հյուրերիս հետաքրքրություններն ու նախընտրություններն են։ Յուրաքանչյուր էքսկուրսիայի ընթացքում ամեն զբոսաշրջիկի հանդեպ անհատական մոտեցում եմ ցուցաբերում: Տուրերն անցնում են հաճելի ու բարեկամական մթնոլորտում՝ առավելագույնս հետաքրքիր, ստեղծագործ և տեղեկատվությամբ լի։ Շատ կուրախանամ Ձեր հետ ծանոթանալ և կիսվել մեր հրաշալի երկրի մասին իմ գիտելիքներով։
Ձեզ կարող է հետաքրքրել նաև՝
