Անհատական էքսկուրսիա. Օշական, Կարմրավոր եկեղեցի, Սաղմոսավանք, Հովհաննավանք
Օշական, Կարմրավոր եկեղեցի, Սաղմոսավանք, Հովհաննավանք
1. Օշականի Սբ. Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցի
30-40 րոպե
Օշականը Հայաստանի այն եզակի վայրերից է, որտեղ պատմությունն ու հոգևորությունը միահյուսված են մեկ ամբողջության մեջ։ Վայրը հիշատակվում է արդեն 5-րդ դարում, երբ 440 թվականին իշխան Վահան Ամատունին այստեղ կազմակերպեց հայոց գրերի ստեղծող Մեսրոպ Մաշտոցի հուղարկավորումը։
Հայերենի այբուբենը կերտվել է Հայաստանում քրիստոնեության՝ որպես պաշտոնական կրոն ընդունումից ավելի քան մեկ դար անց, երբ տեղացիները, ում հասու չէին հունարեն և արամեերեն պատարագները, շարունակում էին մնալ հեթանոս։ Ուստի քրիստոնեությունը ժողովրդի մեջ արմատավորելու համար անհրաժեշտ էր հայերեն թարգմանել Աստվածաշունչը, ինչի սկիզբը և դրեց Մաշտոցը՝ դարերի խորքում դասվելով որպես Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու սուրբ։ Նրա գերեզմանի վրա սկզբում կանգնեցվեց համեստ մատուռ, իսկ դարեր անց՝ 19-րդ դարում, այստեղ կառուցվեց Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի վեհաշուք եկեղեցին։ Այդ օրվանից Օշականը դարձավ յուրատեսակ սրբավայր յուրաքանչյուր հայի համար, քանի որ այստեղ է սկիզբ առնում մեր գրավոր մշակույթի պատմությունը։
Ամեն սեպտեմբերին այստեղ են հավաքվում դպրոցականներն իրենց ծնողների հետ, և առաջին դասարանցիները հենց Մաշտոցի գերեզմանի մոտ տալիս են հանդիսավոր երդում՝ պահելու ու շարունակելու մայրենի լեզվի ավանդույթները։ Վայրի մթնոլորտը լցված է առանձնահատուկ զգացմունքով: Այստեղ զգացվում է դարերի խորքը և սերունդների անխզելի կապը։ Եկեղեցու քարե պատերն իրենց մեջ պահում են աղոթքների լռությունն ու երախտագիտության շշունջը՝ ուղղված մեծ լուսավորչին։
Օշականը վաղուց դադարել է լինել պարզապես գյուղ: Այստեղ ամեն քայլ հիշեցնում է հայ գրերի վեհությունը և այն մարդուն, ով դրանք պարգևեց իր ժողովրդին:
Հայերենի այբուբենը կերտվել է Հայաստանում քրիստոնեության՝ որպես պաշտոնական կրոն ընդունումից ավելի քան մեկ դար անց, երբ տեղացիները, ում հասու չէին հունարեն և արամեերեն պատարագները, շարունակում էին մնալ հեթանոս։ Ուստի քրիստոնեությունը ժողովրդի մեջ արմատավորելու համար անհրաժեշտ էր հայերեն թարգմանել Աստվածաշունչը, ինչի սկիզբը և դրեց Մաշտոցը՝ դարերի խորքում դասվելով որպես Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու սուրբ։ Նրա գերեզմանի վրա սկզբում կանգնեցվեց համեստ մատուռ, իսկ դարեր անց՝ 19-րդ դարում, այստեղ կառուցվեց Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի վեհաշուք եկեղեցին։ Այդ օրվանից Օշականը դարձավ յուրատեսակ սրբավայր յուրաքանչյուր հայի համար, քանի որ այստեղ է սկիզբ առնում մեր գրավոր մշակույթի պատմությունը։
Ամեն սեպտեմբերին այստեղ են հավաքվում դպրոցականներն իրենց ծնողների հետ, և առաջին դասարանցիները հենց Մաշտոցի գերեզմանի մոտ տալիս են հանդիսավոր երդում՝ պահելու ու շարունակելու մայրենի լեզվի ավանդույթները։ Վայրի մթնոլորտը լցված է առանձնահատուկ զգացմունքով: Այստեղ զգացվում է դարերի խորքը և սերունդների անխզելի կապը։ Եկեղեցու քարե պատերն իրենց մեջ պահում են աղոթքների լռությունն ու երախտագիտության շշունջը՝ ուղղված մեծ լուսավորչին։
Օշականը վաղուց դադարել է լինել պարզապես գյուղ: Այստեղ ամեն քայլ հիշեցնում է հայ գրերի վեհությունը և այն մարդուն, ով դրանք պարգևեց իր ժողովրդին:
2. Կարմրավոր եկեղեցի
20-30 րոպե
Արագածոտնի հարուստ ժառանգության մեջ իր առանձնահատուկ տեղն ունի Կարմրավոր եկեղեցին՝ փոքրիկ, բայց անչափ ներդաշնակ սրբավայր, որը հրաշքով գրեթե անփոփոխ հասել է մեր օրեր։ Նրա համեստ չափերի մեջ թաքնված է հոգևոր վեհություն: Ենթադրվում է, որ այս տաճարը եղել է երբեմնի իշխանական տոհմի ընտանեկան մատուռը, ինչն էլ նրան հաղորդում է մտերմիկ ու խորը անձնական երանգ։
«Կարմրավոր» անվանումը եկեղեցին ստացել է իր երբեմնի վառ կղմինդրապատ տանիքից, որն արևի ճառագայթների տակ շողում էր կարմրավուն փայլով՝ կարծես պատված լինելով թանկարժեք գործվածքով։ Նրա ցածր պատերն ու նրբակերտ գմբեթը հիացնում են իրենց ներդաշնակությամբ ու ճաշակով՝ վկայելով, թե ինչպես էին հայ վարպետները կարողանում համադրել պարզությունն ու խոր հոգևոր արտահայտչականությունը։
Ի տարբերություն շատ միջնադարյան հուշարձանների՝ Կարմրավորը պահպանվել է գրեթե առանց վերակառուցումների ու վերականգնումների՝ դառնալով վաղ հայկական եկեղեցաշինության ամենաարժեքավոր կենդանի օրինակներից մեկը։ Այստեղ չկան շքեղություն ու պերճանք. միայն քարե աղոթք՝ ջերմությամբ ու անկեղծությամբ լեցուն։
Այսօր Կարմրավորը մնում է հայկական հոգևոր մշակույթի ամենահուզիչ վկայություններից մեկը։ Նրա համեստ դռան առջև կանգնած՝ հեշտ է պատկերացնել, թե ինչպես դարեր առաջ այստեղ հավաքվում էին իշխանական ընտանիքները՝ իրենց աղոթքը բարձրացնելու այս փոքրիկ, բայց հավերժության հնչողությամբ լցված տաճարում, որն էլ դարձավ համեստության ու մաքուր հավատքի խորհրդանիշ։
«Կարմրավոր» անվանումը եկեղեցին ստացել է իր երբեմնի վառ կղմինդրապատ տանիքից, որն արևի ճառագայթների տակ շողում էր կարմրավուն փայլով՝ կարծես պատված լինելով թանկարժեք գործվածքով։ Նրա ցածր պատերն ու նրբակերտ գմբեթը հիացնում են իրենց ներդաշնակությամբ ու ճաշակով՝ վկայելով, թե ինչպես էին հայ վարպետները կարողանում համադրել պարզությունն ու խոր հոգևոր արտահայտչականությունը։
Ի տարբերություն շատ միջնադարյան հուշարձանների՝ Կարմրավորը պահպանվել է գրեթե առանց վերակառուցումների ու վերականգնումների՝ դառնալով վաղ հայկական եկեղեցաշինության ամենաարժեքավոր կենդանի օրինակներից մեկը։ Այստեղ չկան շքեղություն ու պերճանք. միայն քարե աղոթք՝ ջերմությամբ ու անկեղծությամբ լեցուն։
Այսօր Կարմրավորը մնում է հայկական հոգևոր մշակույթի ամենահուզիչ վկայություններից մեկը։ Նրա համեստ դռան առջև կանգնած՝ հեշտ է պատկերացնել, թե ինչպես դարեր առաջ այստեղ հավաքվում էին իշխանական ընտանիքները՝ իրենց աղոթքը բարձրացնելու այս փոքրիկ, բայց հավերժության հնչողությամբ լցված տաճարում, որն էլ դարձավ համեստության ու մաքուր հավատքի խորհրդանիշ։
3. Սաղմոսավանք
30-40 րոպե
Մուղնուց հյուսիս՝ Գեղատեսիլ Քասաղի կիրճի եզրին վեր է խոյանում Սաղմոսավանքը, որի անունը հնչում է հենց որպես աղոթք։ XII-XIII դարերում Վաչուտյան ազնվականների կողմից հիմնադրված այս վանքը դարեր շարունակ եղել է ոչ միայն հոգևոր կենտրոն, այլև կրթության կարևոր օջախ. այստեղ գրվել ու պահպանվել են անգին ձեռագրեր։ Համալիրը բաղկացած է չորս շինություններից՝ վեհաշուք Սուրբ Սիոն գլխավոր եկեղեցուց, գավիթից, ընդարձակ մատենադարանից և համեստ Սուրբ Աստվածածին մատուռից։ Կիրճի եզերքին կանգնած վանքի քարե պատերը դարերի ընթացքում ականատես են եղել ժամանակների հոսքին՝ պահելով աղոթքների զորությունն ու բնության մեղմ ձայնը։
1988 թվականի երկրաշարժը մեծ վնաս հասցրեց վանքին, և թվում էր՝ քարերը երկար լռելու են։ Սակայն արդեն 1998 թվականին սկսվեց վանքի վերականգնման հսկայական աշխատանքները, և 2000 թվականի դեկտեմբերին վանքը նորից կանգնեց իր երբեմնի փառքով։
Այսօր Սաղմոսավանքը դիմավորում է իր այցելուներին լեռների ու կիրճի հիասքանչ տեսարաններով։ Նրա ներսում տիրող լռությունը նման է սաղմոսի, ասես հողն ինքը երգում է հավերժական սաղմոս։ Երբ կանգնում ես կիրճի եզրին ու նայում անսահման հովտին, զգում ես, որ այս վայրը ծնված է աղոթքի, մտորումների և հոգու խաղաղության համար։
1988 թվականի երկրաշարժը մեծ վնաս հասցրեց վանքին, և թվում էր՝ քարերը երկար լռելու են։ Սակայն արդեն 1998 թվականին սկսվեց վանքի վերականգնման հսկայական աշխատանքները, և 2000 թվականի դեկտեմբերին վանքը նորից կանգնեց իր երբեմնի փառքով։
Այսօր Սաղմոսավանքը դիմավորում է իր այցելուներին լեռների ու կիրճի հիասքանչ տեսարաններով։ Նրա ներսում տիրող լռությունը նման է սաղմոսի, ասես հողն ինքը երգում է հավերժական սաղմոս։ Երբ կանգնում ես կիրճի եզրին ու նայում անսահման հովտին, զգում ես, որ այս վայրը ծնված է աղոթքի, մտորումների և հոգու խաղաղության համար։
4. Հովհաննավանք
30-40 րոպե
Արագածոտնի գեղատեսիլ լանջերին, Օհանավան գյուղում, բարձրանում է Հովհաննավանք վանական համալիրը՝ հնագույն սրբավայր, որի պատմությունը ձգվում է դեպի դարերի խորքը։ Ավանդության համաձայն՝ այստեղ առաջին եկեղեցին կառուցվել է դեռևս 5-րդ դարում, երբ նորածին քրիստոնեական հավատքը սկսում էր իր քարե կերպարանքը ստանալ Հայաստանում։ Հետագա դարերում վանքը բազմիցս վերակառուցվել է՝ պահելով իր պատերի մեջ տարբեր ժամանակների ու բարերարների հիշողությունը։
Հիմնական եկեղեցին կառուցվել է 1212-1221 թվականներին իշխան Վաչե Վաչուտյանի պատվերով։ Նրա որդին՝ Քուրդ Վաչուտյանը, շարունակել է իր հոր գործը՝ կառուցելով նոր մատուռ, որի արդյունքում վանական համալիրը ստացավ իր ամբողջական տեսքը։
Հատուկ նշանակություն ունի եկեղեցու մուտքի վերևում տեղադրված բարձրաքանդակը, որում քարի մեջ կենդանացած Ավետարանի տեսարանները հիացնում են թե՛ խորիմաստությամբ, թե՛ վարպետության նրբությամբ։ Մայրամուտի լույսի տակ յուրաքանչյուր գիծ ու պատկեր կարծես կենդանանում է՝ վանքը վերածելով «քարե գրքի», որը բացում է Սուրբ Գիրքի էջերը։
Այսօր Հովհաննավանքը ոչ միայն հիշեցնում է անցյալի վեհությունը, այլև մնում է հոգևոր ներշնչման վայր։ Նրա խստաշունչ պատերն ու նուրբ քանդակները հրավիրում են դիպչել հավերժությանը, որտեղ հավատն ու քարը միաձուլված են մեկ ամբողջության մեջ։
Հիմնական եկեղեցին կառուցվել է 1212-1221 թվականներին իշխան Վաչե Վաչուտյանի պատվերով։ Նրա որդին՝ Քուրդ Վաչուտյանը, շարունակել է իր հոր գործը՝ կառուցելով նոր մատուռ, որի արդյունքում վանական համալիրը ստացավ իր ամբողջական տեսքը։
Հատուկ նշանակություն ունի եկեղեցու մուտքի վերևում տեղադրված բարձրաքանդակը, որում քարի մեջ կենդանացած Ավետարանի տեսարանները հիացնում են թե՛ խորիմաստությամբ, թե՛ վարպետության նրբությամբ։ Մայրամուտի լույսի տակ յուրաքանչյուր գիծ ու պատկեր կարծես կենդանանում է՝ վանքը վերածելով «քարե գրքի», որը բացում է Սուրբ Գիրքի էջերը։
Այսօր Հովհաննավանքը ոչ միայն հիշեցնում է անցյալի վեհությունը, այլև մնում է հոգևոր ներշնչման վայր։ Նրա խստաշունչ պատերն ու նուրբ քանդակները հրավիրում են դիպչել հավերժությանը, որտեղ հավատն ու քարը միաձուլված են մեկ ամբողջության մեջ։
Ներառված է
-
Փորձառու վարորդներ
-
Օդորակիչով մեքենաներ
-
Շշալցված ջուր
-
Մեկնարկը (ավարտը) Երևանում ցանկացած վայրից
-
Տրանսպորտային միջոցի և ուղևորների ապահովագրություն
-
Լրացուցիչ կանգառներ երթուղում
Ներառված չէ
-
Զգալի շեղումներ երթուղուց
-
Ալկոհոլային խմիչքներ՝ ճաշով տարբերակն ընտրելու դեպքում
-
Աուդիոգիդեր
-
Wi-Fi տրանսպորտում
Առանձնահատկություններ
- Ծանոթացեք հայոց գրերի ստեղծման պատմությանը
- Զմայլվեք կիրճից բացվող տպավորիչ տեսարաններով
- Ուսումնասիրեք միջնադարյան ճարտարապետական լուծումները
Ամրագրման պայմաններ
Չեղարկում և փոփոխում
Ծանոթացեք մեր էքսկուրսավարների հետ
Պողոս Վարժապետյան
RU
HY
Անունս Պողոս Վարժապետյան է։ Զբոսաշրջության ոլորտում եմ 2016թ.-ից։ Սիրում եմ ճամփորդել։ Որպես զբոսավար՝ իմ նպատակն է, որ հյուրերը սիրահարվեն Հայաստանին այնքան, որ շրջագայության ավարտին պարզապես հրաժեշտ չտան, այլ ասեն՝ «Մինչև նոր հանդիպում, Հայաստա՛ն»։
Ռոզա Հովհաննիսյան
RU
EN
Բարև Ձեզ։ Ես Ռոզան եմ, 2019թ.-ից աշխատում եմ որպես զբոսավար։ Այս մասնագիտությունն ընտրել եմ մի պարզ պատճառով. ես սիրում եմ Հայաստանը, սիրում եմ մարդկանց և սիրում եմ մարդկանց ծանոթացնել Հայաստանին. ծանոթացնել այնպես, որ նրանք սիրահարվեն իմ երկրին։
Անի Մշեցյան
RU
Բարի օր, սիրելի՛ ընկերներ։ Ես ռուսախոս զբոսավար եմ, աշխատում եմ 2023թ.-ից, և անցկացնում եմ Հայաստանով տուրեր։ Իմ աշխատանքի գլխավոր սկզբունքը հյուրերիս հետաքրքրություններն ու նախընտրություններն են։ Յուրաքանչյուր էքսկուրսիայի ընթացքում ամեն զբոսաշրջիկի հանդեպ անհատական մոտեցում եմ ցուցաբերում: Տուրերն անցնում են հաճելի ու բարեկամական մթնոլորտում՝ առավելագույնս հետաքրքիր, ստեղծագործ և տեղեկատվությամբ լի։ Շատ կուրախանամ Ձեր հետ ծանոթանալ և կիսվել մեր հրաշալի երկրի մասին իմ գիտելիքներով։
Ալիսա Գրիգորյան
HY
EN
Բարի գալու՛ստ։ Ես Ալիսան եմ՝ Հայաստանի և Վրաստանի մշակույթների հանդեպ խորը սիրով լցված փորձառու զբոսավար։ Անհամբեր սպասում եմ Ձեզ՝ կիսվելու մեր տարածաշրջանի հնագույն պատմությունով, շքեղ բնությամբ և ջերմ հյուրընկալությամբ։
Ձեզ կարող է հետաքրքրել նաև՝
