Խմբային էքսկուրսիա. Խոր Վիրապ, Ազատի Ջրամբար, Գառնիի տաճար, Լավաշի թխման վարպետաց դաս, Գեղարդ
Խոր Վիրապի վանք, Ազատի ջրամբարի դիտակետ, Ճաշի համար կանգառ, Լավաշի թխման վարպետաց դաս, Գառնիի տաճար, Գեղարդի վանք
1. Խոր Վիրապի վանք
50-60 րոպե
Արարատյան դաշտի լայնաթև գրկում, որտեղ ձյունածածկ լեռան հսկայական հայացքի տակ դողում է օդը, վեր է խոյանում Խոր Վիրապը՝ սրբավայր, որտեղ Լեգենդը, հավատը և Հայաստանի սրտի զարկը դառնում են մեկ ամբողջություն։ Ասում են՝ այստեղ, խոր ու մութ փոսում, թագավոր Տրդատ Գ-ն ատելությամբ բանտարկեց Գրիգոր Լուսավորչին՝ իր ժողովրդին նոր լույս քարոզելու համար։ Տարիներ հոսեցին մթության մեջ, մինչև որ քարե պատերի ներսում տեղի ունեցավ հրաշք. Գրիգորի ձեռքերով բժշկվեց հենց այն թագավորը, ով հրամայել էր նրան շղթայել։ Գթասրտությամբ ցնցված Տրդատը բարձրացրեց քրիստոնեության դրոշը՝ դարձնելով Հայաստանը առաջին երկիրը, որն այն ընդունեց որպես պետական կրոն։
Այսօր այցելուները կարող են իջնել նույն նեղ խուցը՝ շնչելով այն զով օդը, որ առ այսօր կրում է անվերջ աղոթքների ծանրությունը։ Այս բլրից Արարատ լեռը այնքան մոտ է, որ թվում է՝ ձեռք մեկնես՝ կհպվես։ Առավոտյան նրա լանջերը ոսկու շողերի մեջ են լողում, իսկ երեկոյան ծածկվում են նրա կարմիր բոցերի մեջ։ Խոր Վիրապը մնում է այն վայրը, որտեղ ժամանակը կանգ է առնում, պատմության շշուկը հնչում է քամու մեջ, իսկ Արարատի տեսարանը հոգու խորքումարթնացնում է հավերժի զգացումը։
Մի զրույց կա, թե Մասիսի լանջին Նոյը տապանով վայրէջք կատարեց և այդտեղ խաղողի որթ տնկեց։ Օգոստոսին, երբ հալվում է Սիս լեռան ձյունը, խաղողն առաջին բերքն է տալիս՝ ի փառաբանում Հայկ նահապետի հաղթանակի, որով էլ սկսում է հայոց տոմարի Նոր Տարին, այժմ դա նշվում է որպես խաղողօրհնեք։ Հոկտեմբերին, երբ ձյունն իր սավանով ծածկում է Սիսի լանջերը, հայերը մաճառ են սարքում՝ ի նշանավորումն նրա, որ ժամանակն է գինի պատրաստել, այդպես էլ սկսում է գինու փառատոնը։
Այսօր այցելուները կարող են իջնել նույն նեղ խուցը՝ շնչելով այն զով օդը, որ առ այսօր կրում է անվերջ աղոթքների ծանրությունը։ Այս բլրից Արարատ լեռը այնքան մոտ է, որ թվում է՝ ձեռք մեկնես՝ կհպվես։ Առավոտյան նրա լանջերը ոսկու շողերի մեջ են լողում, իսկ երեկոյան ծածկվում են նրա կարմիր բոցերի մեջ։ Խոր Վիրապը մնում է այն վայրը, որտեղ ժամանակը կանգ է առնում, պատմության շշուկը հնչում է քամու մեջ, իսկ Արարատի տեսարանը հոգու խորքումարթնացնում է հավերժի զգացումը։
Մի զրույց կա, թե Մասիսի լանջին Նոյը տապանով վայրէջք կատարեց և այդտեղ խաղողի որթ տնկեց։ Օգոստոսին, երբ հալվում է Սիս լեռան ձյունը, խաղողն առաջին բերքն է տալիս՝ ի փառաբանում Հայկ նահապետի հաղթանակի, որով էլ սկսում է հայոց տոմարի Նոր Տարին, այժմ դա նշվում է որպես խաղողօրհնեք։ Հոկտեմբերին, երբ ձյունն իր սավանով ծածկում է Սիսի լանջերը, հայերը մաճառ են սարքում՝ ի նշանավորումն նրա, որ ժամանակն է գինի պատրաստել, այդպես էլ սկսում է գինու փառատոնը։
2. Ազատի ջրամբար
10-20 րոպե
Ազատի ջրամբարը (ծովի մակարդակից 1050 մ բարձրության վրա) գտնվում է Արարատի մարզում: Հանձնվել է շահագործման 1976թ.-ին՝ նպատակ ունենալով օգտագործվել Արարատյան դաշտի ոռոգման համար: Մակերեսը կազմում է 2.85 քառ. կմ, իսկ ընդհանուր ծավալը՝ 70 միլիոն խոր. մ: Ջրամբարը շրջապատված է լեռներով և արդեն քանի տարի է հիացնում է այցելուներին: Արևի/լուսնի՝ ամպերի համադրությամբ արտացոլանքը ջրի մեջ յուրահատուկ տպավորություն է գործում:
Ճաշի համար կանգառ
50-60 րոպե
Ըստ նախընտրության՝ ճաշ տեղական ավանդական ռեստորանում՝ սեփական միջոցների հաշվին: Ընտրության 3 տարբերակ է առաջարկվում.
Տարբերակ 1 (բուսակերների համար)՝ անձը 3900 AMD
Տարբերակ 2՝ անձը 4500 AMD
Տարբերակ 3՝ անձը 4900 AMD
Տարբերակ 1 (բուսակերների համար)՝ անձը 3900 AMD
Տարբերակ 2՝ անձը 4500 AMD
Տարբերակ 3՝ անձը 4900 AMD
Լավաշի թխման վարպետաց դաս
15-20 րոպե
Կա խոսուն մի ասացվածք. «որտեղ հաց՝ էնտեղ կաց»:
Լավաշը Հայաստանի ամենահայտնի խոհարարական «հնարքներից» է, հանդես է գալիս որպես հայկական խոհանոցի անբաժանելի մասնիկը: Այն թոնրում (կավե պատերով գլանաձև վառարան) պատրաստվող ավանդական, բարակ լոշիկ է: Չնայած լավաշի թխման գործընթացը պահանջում է բազում հատուկ հմտություններ՝ այն կանայք են ստանձնում: Դարեր շարունակ լավաշը լայն տարածում է ունեցել հայ հասարակության բոլոր խավերի շրջանում, այն գնահատվում է յուրահատուկ համի և իր դրական հատկությունները բավականին երկար ժամանակահատված պահվելու ընթացքում չկորցնելու համար:
2014թ.-ին «Լավաշ հացի պատրաստումը, նշանակությունն ու արտաքին տեսքը՝ որպես հայկական մշակույթի դրսևորում» ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Մարդկության ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ներկայացուցչական ցանկում:
Այս վարպետաց դասի ընթացքում Դուք կտիրապետեք լավաշի պատրաստման հազարամյա հմտություններին, և, իհարկե, կհամտեսեք Ձեր իսկ պատրաստած լավաշը՝ կանաչեղենով ու տեղական համեղ պանրով: Թարմ լավաշի բույրն ընդմիշտ կմնա Ձեր հիշողության մեջ:)
Լավաշը Հայաստանի ամենահայտնի խոհարարական «հնարքներից» է, հանդես է գալիս որպես հայկական խոհանոցի անբաժանելի մասնիկը: Այն թոնրում (կավե պատերով գլանաձև վառարան) պատրաստվող ավանդական, բարակ լոշիկ է: Չնայած լավաշի թխման գործընթացը պահանջում է բազում հատուկ հմտություններ՝ այն կանայք են ստանձնում: Դարեր շարունակ լավաշը լայն տարածում է ունեցել հայ հասարակության բոլոր խավերի շրջանում, այն գնահատվում է յուրահատուկ համի և իր դրական հատկությունները բավականին երկար ժամանակահատված պահվելու ընթացքում չկորցնելու համար:
2014թ.-ին «Լավաշ հացի պատրաստումը, նշանակությունն ու արտաքին տեսքը՝ որպես հայկական մշակույթի դրսևորում» ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Մարդկության ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ներկայացուցչական ցանկում:
Այս վարպետաց դասի ընթացքում Դուք կտիրապետեք լավաշի պատրաստման հազարամյա հմտություններին, և, իհարկե, կհամտեսեք Ձեր իսկ պատրաստած լավաշը՝ կանաչեղենով ու տեղական համեղ պանրով: Թարմ լավաշի բույրն ընդմիշտ կմնա Ձեր հիշողության մեջ:)
3. Գառնիի տաճար
60-70 րոպե
Եռանկյունաձև ժայռի եզրին՝ Ազատի գետի գորշ ալիքների վերևում, բարձրանում է Հայաստանի հնագույն ժառանգության միակ կենդանի պահապան Գառնիի հեթանոսական տաճարը։ Նրա արևին ուղղված նրբագեղ սյուները կարծես մինչ օրս շարունակում են իրենց լուռ պաշտամունքը Միհր աստծուն, որին հենց նվիրված էր այս սրբարանը։
Մ.թ. I դարում թագավոր Տրդատ Ա-ն հրամայեց այստեղ կառուցել տաճար, որտեղից բացվող անվերջ հորիզոնները ձգվում էին դեպի լեռներն ու կիրճերը և թվում էր՝ արևն ինքն է օրհնում այս հողը։ Քրիստոնեության տարածմամբ հին ծեսերը լռեցին, և Գառնին վերածվեց արքունական ամառանոցի, որտեղ աղոթքների արձագանքին փոխարինեց հանգստի ու ներշնչանքի մեղմ երաժշտությունը։
1679 թ. հզոր երկրաշարժը դղրդացրեց հողը և փլեցրեց տաճարը՝ այն վերածելով քարերի կույտի, ասես պատմությունը փակեց իր էջը այստեղ։
Մոտ երեք դար այն քնած էր ավերակների մեջ, մինչև XX դարում սկսվեց տաճարի վերականգնումը՝ վերադարձնելով Գառնիին իր հռոմեական‑հունական փառքը։
Այսօր տաճարի շուրջ կարելի է տեսնել հին ամրոցի և արքունի պալատի հետքերը, ինչպես նաև արքունի բաղնիքում պահպանված խճանկարները, որոնցից մեկի խորհրդավոր արձանագրությունը ասում է. «Աշխատեցինք՝ ոչինչ չստանալով»։ Դա ենթադրում է, որ շինությունն ու արվեստի գլուխգործոցը նվեր էին՝ ուղղված հայոց թագավորին։ Այսօր ևս, չորս տարին մեկ անգամ, տաճարում վառվում է կրակ՝ որպես աշխարհասփյուռ հայ երիտասարդությանը Երևանում համախմբող համահայկական խաղերի խորհրդանիշ։
Եթե կանգնես ժայռի եզրին, թվում է՝ քամին բերում է ժողովրդական երգերի և արքայական շքախմբի քայլերի արձագանքը։ Այստեղ կենդանանում է հնագույն Հայաստանի շունչը, որտեղ առասպելն ու պատմությունը միաձուլվում են։
Մ.թ. I դարում թագավոր Տրդատ Ա-ն հրամայեց այստեղ կառուցել տաճար, որտեղից բացվող անվերջ հորիզոնները ձգվում էին դեպի լեռներն ու կիրճերը և թվում էր՝ արևն ինքն է օրհնում այս հողը։ Քրիստոնեության տարածմամբ հին ծեսերը լռեցին, և Գառնին վերածվեց արքունական ամառանոցի, որտեղ աղոթքների արձագանքին փոխարինեց հանգստի ու ներշնչանքի մեղմ երաժշտությունը։
1679 թ. հզոր երկրաշարժը դղրդացրեց հողը և փլեցրեց տաճարը՝ այն վերածելով քարերի կույտի, ասես պատմությունը փակեց իր էջը այստեղ։
Մոտ երեք դար այն քնած էր ավերակների մեջ, մինչև XX դարում սկսվեց տաճարի վերականգնումը՝ վերադարձնելով Գառնիին իր հռոմեական‑հունական փառքը։
Այսօր տաճարի շուրջ կարելի է տեսնել հին ամրոցի և արքունի պալատի հետքերը, ինչպես նաև արքունի բաղնիքում պահպանված խճանկարները, որոնցից մեկի խորհրդավոր արձանագրությունը ասում է. «Աշխատեցինք՝ ոչինչ չստանալով»։ Դա ենթադրում է, որ շինությունն ու արվեստի գլուխգործոցը նվեր էին՝ ուղղված հայոց թագավորին։ Այսօր ևս, չորս տարին մեկ անգամ, տաճարում վառվում է կրակ՝ որպես աշխարհասփյուռ հայ երիտասարդությանը Երևանում համախմբող համահայկական խաղերի խորհրդանիշ։
Եթե կանգնես ժայռի եզրին, թվում է՝ քամին բերում է ժողովրդական երգերի և արքայական շքախմբի քայլերի արձագանքը։ Այստեղ կենդանանում է հնագույն Հայաստանի շունչը, որտեղ առասպելն ու պատմությունը միաձուլվում են։
4. Գեղարդի վանք
60-70 րոպե
Կոտայքի կիրճի վայրի ժայռերի մեջ, որտեղ քամին բերում է քարի ու սոճու բույրը, Գեղարդի վանքը կեցած է այնպես, կարծես լեռը ինքն է կերտել այս սրբավայրը։ Նրա պարիսպները՝ կիսով չափ ամրոց, կիսով չափ քարանձավ, խոյանում են ժայռից՝ ինչպես քարացած աղոթք։ Այստեղ լռությունը կենդանի է՝ լեցուն դարավոր շարականների մեղմ արձագանքով։
12-13-րդ դարերում վանականները ստեղծեցին նմանը չունեցող մի աշխարհ: Եկեղեցիներն ու խցերը քանդակված էին հենց լեռան մեջ, որից էլ առաջացավ վանքի սկզբնական անվանումը՝ Այրիվանք «քարանձավային վանք»։ Ավելի ուշ վանքը ստացավ «Գեղարդ» անունը՝ ի պատիվ սրբազան գեղարդի, որով, ըստ ավանդության, խոցվեց Քրիստոսի մարմինը։
Համալիրը՝ Կաթողիկե գլխավոր եկեղեցին, իր ստվերոտ գավիթը, խորհրդավոր քարանձավային մատուռները, փոքրիկ ուխտասրահը և հնագույն՝ Սուրբ Աստվածածնի եկեղեցին երկխոսությունն են երկնքի ու երկրի միջև։ Լեռան սրտում փորագրված սառը սրահները, կարծես, շնչում ու պահպանում են անցյալի ուխտավորների շշուկները։ Ժայռափոր վանքերի ու խցերի մեջ առանձնանում է միջնադարյան հայկական զինանշանային արվեստը, որը ցուցադրում է հայ իշխանական տների հզորությունը, պալատական ճարտարապետության հմայքն ու շլացնող զարդանախշերը՝ Վերածննդի դարաշրջանից շատ առաջ։
Այսօր Գեղարդը պարզապես ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ցուցակում ընդգրկված հուշարձան չէ, այն կենդանի հրաշք է։ Երբ անցնում ես նրա քարաշեն կամարների տակով, ժամանակը կարծես կանգ է առնել։ Նեղ ճեղքերից ներս թափանցող լույսի շողերը ոսկեգույն են դարձնում քարանձավների պատերը, և թվում է՝ երկրայինն ու երկնայինը միաձուլվել են։
12-13-րդ դարերում վանականները ստեղծեցին նմանը չունեցող մի աշխարհ: Եկեղեցիներն ու խցերը քանդակված էին հենց լեռան մեջ, որից էլ առաջացավ վանքի սկզբնական անվանումը՝ Այրիվանք «քարանձավային վանք»։ Ավելի ուշ վանքը ստացավ «Գեղարդ» անունը՝ ի պատիվ սրբազան գեղարդի, որով, ըստ ավանդության, խոցվեց Քրիստոսի մարմինը։
Համալիրը՝ Կաթողիկե գլխավոր եկեղեցին, իր ստվերոտ գավիթը, խորհրդավոր քարանձավային մատուռները, փոքրիկ ուխտասրահը և հնագույն՝ Սուրբ Աստվածածնի եկեղեցին երկխոսությունն են երկնքի ու երկրի միջև։ Լեռան սրտում փորագրված սառը սրահները, կարծես, շնչում ու պահպանում են անցյալի ուխտավորների շշուկները։ Ժայռափոր վանքերի ու խցերի մեջ առանձնանում է միջնադարյան հայկական զինանշանային արվեստը, որը ցուցադրում է հայ իշխանական տների հզորությունը, պալատական ճարտարապետության հմայքն ու շլացնող զարդանախշերը՝ Վերածննդի դարաշրջանից շատ առաջ։
Այսօր Գեղարդը պարզապես ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ցուցակում ընդգրկված հուշարձան չէ, այն կենդանի հրաշք է։ Երբ անցնում ես նրա քարաշեն կամարների տակով, ժամանակը կարծես կանգ է առնել։ Նեղ ճեղքերից ներս թափանցող լույսի շողերը ոսկեգույն են դարձնում քարանձավների պատերը, և թվում է՝ երկրայինն ու երկնայինը միաձուլվել են։
Ներառված է
-
Փորձառու էքսկուրսավար՝ ԱՆԳԼ + ՌՈՒՍ հաջորդաբար
-
Օդորակիչով մեքենաներ
-
Շշալցված ջուր և թխվածքներ
-
Մուտքի տոմսեր
-
Wi-Fi տրանսպորտում
-
Տրանսպորտային միջոցի և ուղևորների ապահովագրություն
-
Վարպետաց դաս և համտես
Ներառված չէ
-
Ճաշի արժեքը (10.53 USD – 13.23 USD)
-
Փոխադրում հյուրանոց (վերջնակետը՝ մեր գրասենյակ)
Առանձնահատկություններ
- Հիացեք դեպի Բիբլիական Արարատ լեռը բացվող դյութիչ տեսարանով
- Վայելեք Հայաստանի յուրօրինակ բնությունը՝ հատուկ դիտակետից
- Ուսումնասիրեք առաջին դարի հեթանոսական տաճարը
- Բացահայտեք հռոմեացի զինվորի կողմից Հիսուս Քրիստոսի կողը խոցած Սուրբ Գեղարդի մասին լեգենդները
- Համտեսեք հայկական ավանդական ամենահամեղ հացը
Հաճախ տրվող հարցեր
Արդյո՞ք լինելու է ոտքով անցնելու տարածություն:
Այո, Խոր Վիրապի վանք հասնելու համար անհրաժեշտ է հատել ~180 մ (ներառյալ աստիճանները), ինչպես նաև ~160 մ բարձրանալ դեպի Գեղարդի վանք։
Արդյո՞ք Ազատի ջրամբարը նույն տեսքն ունի, ինչ պատկերված է լուսանկարներում:
Ազատի ջրամբարը հիմնականում նույն տեսքն ունի, ինչ պատկերված է մեր կայքի լուսանկարներում, բայց անհրաժեշտ է նշել, որ ձմռանը ջրի մակարդակի նվազման պատճառով այն չափերով փոքրանում է։
Ինչպե՞ս կբնութագրեք լավաշի թխման վարպետաց դասը։ Կարո՞ղ եմ մասնակցել լավաշ թխելու գործընթացին:
Լավաշի թխման վարպետաց դասը հիմնականում ցուցադրում է հայկական հացի պատրաստման ավանդական գործընթացը, որից հետո այն կարող եք համտեսել պանրի և թարմ կանաչեղենի հետ: Եթե մեծ ցանկություն ունեք ինքներդ մասնակցել թխմանը, լավ կլինի նախապես ճշտել էքսկուրսավարի հետ:
Կարո՞ղ եմ ռեստորանում ճաշի համար քարտով վճարել:
Ոչ բոլոր ռեստորաններն են ընդունում քարտային վճարումներ, այնպես որ ճաշի համար ավելի լավ է կանխիկ հայկական դրամ ունենաք Ձեզ մոտ:
Քանի՞ հոգուց է բաղկացած լինում այս էքսկուրսիայի խումբը:
Խմբի մասնակիցների թիվը տարբեր է լինում՝ հիմնականում կազմելով մինչև 48 հոգի:
Արդյո՞ք այս էքսկուրսիայի համար կան հագուստի հետ կապված պահանջներ կամ խորհուրդներ։
Խորհուրդ ենք տալիս կրել սպորտային կոշիկներ, որոնք հարմար են քայլելու համար, ինչպես նաև տաք հագուստ վերցնել, այդ թվում՝ բաճկոն կամ վերարկու, քանի որ մարզերում եղանակը սովորաբար ավելի զով է լինում, քան Երևանում։ Եկեղեցիներ կամ վանքեր այցելելիս կանանց խորհուրդ է տրվում համեստ հագնվել՝ խուսափելով չափազանց բաց հագուստից:
Ամրագրման պայմաններ
Չեղարկում և փոփոխում
Ծանոթացեք մեր էքսկուրսավարների հետ
Վարդուհի Գասպարյան
RU
HY
Ողջույն, ես Վարդուհին եմ, աշխատում եմ որպես զբոսավար Հայաստանում՝ 2022թ.-ից։ Զբոսաշրջության ոլորտում այսքան տարիների փորձի շնորհիվ ես հստակ գաղափար ունեմ, թե ինչպես յուրաքանչյուր էքսկուրսիա դարձնել ոչ միայն տեղեկություններով հագեցած, այլև իսկապես հետաքրքրաշարժ։ Ինձ հետ Դուք կայցելեք իմ գեղեցիկ Հայաստանի տեսարժան վայրերը և կծանոթանաք նրա պատմությանը, ոգուն, ավանդույթներին ու մթնոլորտին։
Մելինե Սահակյան
HY
EN
ZH
Բարև բոլորին։ Ես Մելինեն եմ՝ սերտիֆիկացված զբոսավար։ Եթե ցանկանում եք շրջել մեր գեղեցիկ Հայաստանով ու բացահայտել նրա ողջ հմայքը՝ գիտակ և շփվող զբոսավարի հետ, ինձ համար մեծ պատիվ կլինի լինել Ձեր գիդը։ Բարի գալուստ Հայաստան։
Աննա Հարությունյան
RU
HY
EN
Ես Աննան եմ։ 2010թ.-ից զբոսաշրջիկներին օգնում եմ ոչ միայն բացահայտել Հայաստանի զարմանալի ինքնատիպությունը, պատմության խորությունը և գոյության ֆենոմենը, այլև նրանց օգնում բացահայտել մեր հայրենիքում ներդաշնակ ու խաղաղ ապրելու գաղտնիքները։
Գայանե Մկրտչյան
RU
HY
EN
Ես Գայանեն եմ՝ մի մասնիկը Հայաստանի։ Ուզո՞ւմ ես առնել բույրը այս երկրի, զգալ դարերով եկած մեր ուտեստների համը, լսել անհուն գետերի շառաչը և բարձրաբերձ լեռների շշունջը, իսկ ինչո՞ւ ոչ՝ ականջ դնել քարակոփ կոթողների պատմությանը։ Ե՛կ միասին բացահայտենք այս հնամենի երկիրը։
Ձեզ կարող է հետաքրքրել նաև՝
186 կարծիք
