Անհատական էքսկուրսիա. Գառնիի տաճար, Գեղարդ վանք, Քարերի սիմֆոնիա, Լավաշի թխման վարպետաց դաս
Չարենցի կամար, Գառնիի տաճար, Քարերի սիմֆոնիա, Գեղարդի վանք, Լավաշի թխման վարպետաց դաս
1. Չարենցի կամար
15-20 րոպե
Չարենցի կամարը կառուցվել է ճարտարապետ Ռաֆայել Իսրայելյանի կողմից։ Մի անգամ Գառնի գնալու ճանապարհին նա կանգ է առել այս վայրում, և նկատելով, որ այստեղից բացվում է գեղեցիկ տեսարան դեպի Արարատ լեռը՝ որոշել է կամար կառուցել, որպես Արարատի «տաճար»։ Կամարը կառուցվել է 1957 թվականին՝ հայ մեծ բանաստեղծ Եղիշե Չարենցի ծննդյան 60-ամյակի տարելիցին։ Ասում են՝ բանաստեղծն էլ էր սիրում շրջել այս վայրերով։ Այն ասես նկարի շրջանակ լինի, որից բացվում է հիանալի տեսարան դեպի Արարատյան դաշտը՝ հեռվում ճախրող Մասիսով: Ճակատային բացվածքի վրա, կամարի երկայնքով, փորագրված են տողեր Չարենցի հայտնի բանաստեղծությունից.
Այստեղ կարելի է հիանալի լուսանկարներ անել կամարի և Արարատի ֆոնին, միայն թե՝ եղանակը պարզ լինի։
«Աշխա՛րհ անցի՛ր, Արարատի նման ճերմակ գագաթ չկա.
Ինչպես անհաս փառքի ճամփա՝ ես իմ Մասիս սա՛րն եմ սիրում»։
Այստեղ կարելի է հիանալի լուսանկարներ անել կամարի և Արարատի ֆոնին, միայն թե՝ եղանակը պարզ լինի։
2. Գառնիի տաճար
60-70 րոպե
Եռանկյունաձև ժայռի եզրին՝ Ազատի գետի գորշ ալիքների վերևում, բարձրանում է Հայաստանի հնագույն ժառանգության միակ կենդանի պահապան Գառնիի հեթանոսական տաճարը։ Նրա արևին ուղղված նրբագեղ սյուները կարծես մինչ օրս շարունակում են իրենց լուռ պաշտամունքը Միհր աստծուն, որին հենց նվիրված էր այս սրբարանը։
Մ.թ. I դարում թագավոր Տրդատ Ա-ն հրամայեց այստեղ կառուցել տաճար, որտեղից բացվող անվերջ հորիզոնները ձգվում էին դեպի լեռներն ու կիրճերը և թվում էր՝ արևն ինքն է օրհնում այս հողը։ Քրիստոնեության տարածմամբ հին ծեսերը լռեցին, և Գառնին վերածվեց արքունական ամառանոցի, որտեղ աղոթքների արձագանքին փոխարինեց հանգստի ու ներշնչանքի մեղմ երաժշտությունը։
1679 թ. հզոր երկրաշարժը դղրդացրեց հողը և փլեցրեց տաճարը՝ այն վերածելով քարերի կույտի, ասես պատմությունը փակեց իր էջը այստեղ։
Մոտ երեք դար այն քնած էր ավերակների մեջ, մինչև XX դարում սկսվեց տաճարի վերականգնումը՝ վերադարձնելով Գառնիին իր հռոմեական‑հունական փառքը։
Այսօր տաճարի շուրջ կարելի է տեսնել հին ամրոցի և արքունի պալատի հետքերը, ինչպես նաև արքունի բաղնիքում պահպանված խճանկարները, որոնցից մեկի խորհրդավոր արձանագրությունը ասում է. «Աշխատեցինք՝ ոչինչ չստանալով»։ Դա ենթադրում է, որ շինությունն ու արվեստի գլուխգործոցը նվեր էին՝ ուղղված հայոց թագավորին։ Այսօր ևս, չորս տարին մեկ անգամ, տաճարում վառվում է կրակ՝ որպես աշխարհասփյուռ հայ երիտասարդությանը Երևանում համախմբող համահայկական խաղերի խորհրդանիշ։
Եթե կանգնես ժայռի եզրին, թվում է՝ քամին բերում է ժողովրդական երգերի և արքայական շքախմբի քայլերի արձագանքը։ Այստեղ կենդանանում է հնագույն Հայաստանի շունչը, որտեղ առասպելն ու պատմությունը միաձուլվում են։
Մ.թ. I դարում թագավոր Տրդատ Ա-ն հրամայեց այստեղ կառուցել տաճար, որտեղից բացվող անվերջ հորիզոնները ձգվում էին դեպի լեռներն ու կիրճերը և թվում էր՝ արևն ինքն է օրհնում այս հողը։ Քրիստոնեության տարածմամբ հին ծեսերը լռեցին, և Գառնին վերածվեց արքունական ամառանոցի, որտեղ աղոթքների արձագանքին փոխարինեց հանգստի ու ներշնչանքի մեղմ երաժշտությունը։
1679 թ. հզոր երկրաշարժը դղրդացրեց հողը և փլեցրեց տաճարը՝ այն վերածելով քարերի կույտի, ասես պատմությունը փակեց իր էջը այստեղ։
Մոտ երեք դար այն քնած էր ավերակների մեջ, մինչև XX դարում սկսվեց տաճարի վերականգնումը՝ վերադարձնելով Գառնիին իր հռոմեական‑հունական փառքը։
Այսօր տաճարի շուրջ կարելի է տեսնել հին ամրոցի և արքունի պալատի հետքերը, ինչպես նաև արքունի բաղնիքում պահպանված խճանկարները, որոնցից մեկի խորհրդավոր արձանագրությունը ասում է. «Աշխատեցինք՝ ոչինչ չստանալով»։ Դա ենթադրում է, որ շինությունն ու արվեստի գլուխգործոցը նվեր էին՝ ուղղված հայոց թագավորին։ Այսօր ևս, չորս տարին մեկ անգամ, տաճարում վառվում է կրակ՝ որպես աշխարհասփյուռ հայ երիտասարդությանը Երևանում համախմբող համահայկական խաղերի խորհրդանիշ։
Եթե կանգնես ժայռի եզրին, թվում է՝ քամին բերում է ժողովրդական երգերի և արքայական շքախմբի քայլերի արձագանքը։ Այստեղ կենդանանում է հնագույն Հայաստանի շունչը, որտեղ առասպելն ու պատմությունը միաձուլվում են։
3. Գառնիի ձոր Քարերի սիմֆոնիա
30-35 րոպե
Գառնու կիրճի խորքերում բնությունը ստեղծել է Հայաստանի ամենահիասքանչ հրաշքներից մեկը՝ վեհաշուք բազմակողմանի բազալտե սյուները, որոնք կարծես դուրս են եկել հինավուրց լեգենդի էջերից։ Հազարավոր տարիներ առաջ քարացած հրաբխային լավան կերտել է այս քարե սյուները, որոնք զարմացնում են իրենց ճշգրտությամբ ու ներդաշնակությամբ։ Ուղղաձիգ վեր խոյացող սյուները հիշեցնում են հսկայական երգեհոնի խողովակներ, և հենց այդ պատճառով էլ ստացել են «Բազալտե երգեհոն» կամ «Քարերի սիմֆոնիա» անվանումը։
Յուրաքանչյուր սյուն կարծես վարպետի ձեռքով քանդակված լինի, սակայն դրանք բնության սեփական գործն են՝ երկրի հիշողության ու ուժի կենդանի մարմնավորումը։ Նրանց կատարյալ համաչափությունը հմայում է, իսկ կիրճի լռությունը լցվում է անտեսանելի երաժշտությամբ, երբ քամին դիպչում է քարերին՝ նվագելով այս չտեսնված գործիքի վրա։
«Բազալտե երգեհոնի» լանջերը դարձել են սիրելի վայր ճամփորդների, լուսանկարիչների և բոլոր նրանց համար, ովքեր փնտրում են բնության հրաշքները։ Այստեղ հեշտ է զգալ, որ ինքդ էլ մաս ես կազմում մի մեծ մտահղացման, որտեղ քարը, երկինքը և մարդը միաձուլվում են ներդաշնակության մեջ։
Գառնիի կիրճի «Բազալտե երգեհոնը» ոչ միայն երկրաբանական երևույթ է, այլև բնության տարերքների կենդանի հուշարձան, որ ժամանակը վերածել է գեղեցկության։ Այն շարունակում է մնալ այն եզակի վայրերից մեկը, որտեղ բնությունն իրեն ներկայացնում է որպես իսկական արվեստագետ՝ ստեղծելով գործեր, որոնք մարտահրավեր են նետում դարաշրջաններին։
Յուրաքանչյուր սյուն կարծես վարպետի ձեռքով քանդակված լինի, սակայն դրանք բնության սեփական գործն են՝ երկրի հիշողության ու ուժի կենդանի մարմնավորումը։ Նրանց կատարյալ համաչափությունը հմայում է, իսկ կիրճի լռությունը լցվում է անտեսանելի երաժշտությամբ, երբ քամին դիպչում է քարերին՝ նվագելով այս չտեսնված գործիքի վրա։
«Բազալտե երգեհոնի» լանջերը դարձել են սիրելի վայր ճամփորդների, լուսանկարիչների և բոլոր նրանց համար, ովքեր փնտրում են բնության հրաշքները։ Այստեղ հեշտ է զգալ, որ ինքդ էլ մաս ես կազմում մի մեծ մտահղացման, որտեղ քարը, երկինքը և մարդը միաձուլվում են ներդաշնակության մեջ։
Գառնիի կիրճի «Բազալտե երգեհոնը» ոչ միայն երկրաբանական երևույթ է, այլև բնության տարերքների կենդանի հուշարձան, որ ժամանակը վերածել է գեղեցկության։ Այն շարունակում է մնալ այն եզակի վայրերից մեկը, որտեղ բնությունն իրեն ներկայացնում է որպես իսկական արվեստագետ՝ ստեղծելով գործեր, որոնք մարտահրավեր են նետում դարաշրջաններին։
4. Գեղարդի վանք
60-70 րոպե
Կոտայքի կիրճի վայրի ժայռերի մեջ, որտեղ քամին բերում է քարի ու սոճու բույրը, Գեղարդի վանքը կեցած է այնպես, կարծես լեռը ինքն է կերտել այս սրբավայրը։ Նրա պարիսպները՝ կիսով չափ ամրոց, կիսով չափ քարանձավ, խոյանում են ժայռից՝ ինչպես քարացած աղոթք։ Այստեղ լռությունը կենդանի է՝ լեցուն դարավոր շարականների մեղմ արձագանքով։
12-13-րդ դարերում վանականները ստեղծեցին նմանը չունեցող մի աշխարհ: Եկեղեցիներն ու խցերը քանդակված էին հենց լեռան մեջ, որից էլ առաջացավ վանքի սկզբնական անվանումը՝ Այրիվանք «քարանձավային վանք»։ Ավելի ուշ վանքը ստացավ «Գեղարդ» անունը՝ ի պատիվ սրբազան գեղարդի, որով, ըստ ավանդության, խոցվեց Քրիստոսի մարմինը։
Համալիրը՝ Կաթողիկե գլխավոր եկեղեցին, իր ստվերոտ գավիթը, խորհրդավոր քարանձավային մատուռները, փոքրիկ ուխտասրահը և հնագույն՝ Սուրբ Աստվածածնի եկեղեցին երկխոսությունն են երկնքի ու երկրի միջև։ Լեռան սրտում փորագրված սառը սրահները, կարծես, շնչում ու պահպանում են անցյալի ուխտավորների շշուկները։ Ժայռափոր վանքերի ու խցերի մեջ առանձնանում է միջնադարյան հայկական զինանշանային արվեստը, որը ցուցադրում է հայ իշխանական տների հզորությունը, պալատական ճարտարապետության հմայքն ու շլացնող զարդանախշերը՝ Վերածննդի դարաշրջանից շատ առաջ։
Այսօր Գեղարդը պարզապես ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ցուցակում ընդգրկված հուշարձան չէ, այն կենդանի հրաշք է։ Երբ անցնում ես նրա քարաշեն կամարների տակով, ժամանակը կարծես կանգ է առնել։ Նեղ ճեղքերից ներս թափանցող լույսի շողերը ոսկեգույն են դարձնում քարանձավների պատերը, և թվում է՝ երկրայինն ու երկնայինը միաձուլվել են։
12-13-րդ դարերում վանականները ստեղծեցին նմանը չունեցող մի աշխարհ: Եկեղեցիներն ու խցերը քանդակված էին հենց լեռան մեջ, որից էլ առաջացավ վանքի սկզբնական անվանումը՝ Այրիվանք «քարանձավային վանք»։ Ավելի ուշ վանքը ստացավ «Գեղարդ» անունը՝ ի պատիվ սրբազան գեղարդի, որով, ըստ ավանդության, խոցվեց Քրիստոսի մարմինը։
Համալիրը՝ Կաթողիկե գլխավոր եկեղեցին, իր ստվերոտ գավիթը, խորհրդավոր քարանձավային մատուռները, փոքրիկ ուխտասրահը և հնագույն՝ Սուրբ Աստվածածնի եկեղեցին երկխոսությունն են երկնքի ու երկրի միջև։ Լեռան սրտում փորագրված սառը սրահները, կարծես, շնչում ու պահպանում են անցյալի ուխտավորների շշուկները։ Ժայռափոր վանքերի ու խցերի մեջ առանձնանում է միջնադարյան հայկական զինանշանային արվեստը, որը ցուցադրում է հայ իշխանական տների հզորությունը, պալատական ճարտարապետության հմայքն ու շլացնող զարդանախշերը՝ Վերածննդի դարաշրջանից շատ առաջ։
Այսօր Գեղարդը պարզապես ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ցուցակում ընդգրկված հուշարձան չէ, այն կենդանի հրաշք է։ Երբ անցնում ես նրա քարաշեն կամարների տակով, ժամանակը կարծես կանգ է առնել։ Նեղ ճեղքերից ներս թափանցող լույսի շողերը ոսկեգույն են դարձնում քարանձավների պատերը, և թվում է՝ երկրայինն ու երկնայինը միաձուլվել են։
Լավաշի թխման վարպետաց դաս
15-20 րոպե
Ինչպես ասում է հին առածը՝ «հացը կյանքի հենարանն է», իսկ Հայաստանում այդ հացը, անկասկած, լավաշն է։ Բարակ ու նուրբ, թոնրի կրակի մեջ թխվող լավաշը դարեր շարունակ առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցրել հայ մշակույթում և առօրյայում։ Այն պարզապես սնունդ չէ, այլ՝ հյուրընկալության, ընտանեկան ջերմության և սերնդեսերունդ փոխանցվող ավանդույթների խորհրդանիշ։
Լավաշի պատրաստումը հին ժամանակներում մի ամբողջ արարողություն էր, որին առավելապես տիրապետում էին կանայք։ Լավաշը սիրել են բոլորը՝ թե՛ հասարակ գյուղացիները, թե՛ իշխանները, ոչ միայն նրա համի, այլև երկար ժամանակ թարմ մնալու հատկության համար։ 2014 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն ընդգրկեց «Ավանդական հայկական լավաշի պատրաստման, նշանակության և արտաքին տեսքի արվեստը» Մարդկության ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցանկում՝ հաստատելով նրա դերը որպես ազգային ինքնության խորհրդանիշ։
Վարպետաց դասի ընթացքում դուք հնարավորություն կունենաք անձամբ դիպչելու հազարամյա այս ավանդույթին՝ բացելով խմորը, զգալով թոնրի ջերմությունը և թխելով ձեր սեփական լավաշը։ Իսկ վերջում՝ վայելել այն՝ հայկական ձևով՝ թարմ կանաչիներով ու տնական պանրով։ Թխված լավաշի բույրը երկար կմնա ձեր հիշողության մեջ՝ դառնալով Հայաստանի մասին ձեր տպավորությունների մի մասը:
Լավաշի պատրաստումը հին ժամանակներում մի ամբողջ արարողություն էր, որին առավելապես տիրապետում էին կանայք։ Լավաշը սիրել են բոլորը՝ թե՛ հասարակ գյուղացիները, թե՛ իշխանները, ոչ միայն նրա համի, այլև երկար ժամանակ թարմ մնալու հատկության համար։ 2014 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն ընդգրկեց «Ավանդական հայկական լավաշի պատրաստման, նշանակության և արտաքին տեսքի արվեստը» Մարդկության ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցանկում՝ հաստատելով նրա դերը որպես ազգային ինքնության խորհրդանիշ։
Վարպետաց դասի ընթացքում դուք հնարավորություն կունենաք անձամբ դիպչելու հազարամյա այս ավանդույթին՝ բացելով խմորը, զգալով թոնրի ջերմությունը և թխելով ձեր սեփական լավաշը։ Իսկ վերջում՝ վայելել այն՝ հայկական ձևով՝ թարմ կանաչիներով ու տնական պանրով։ Թխված լավաշի բույրը երկար կմնա ձեր հիշողության մեջ՝ դառնալով Հայաստանի մասին ձեր տպավորությունների մի մասը:
Ներառված է
-
Փորձառու վարորդներ
-
Օդորակիչով մեքենաներ
-
Շշալցված ջուր
-
Մեկնարկը (ավարտը) Երևանում ցանկացած վայրից
-
Տրանսպորտային միջոցի և ուղևորների ապահովագրություն
-
Լրացուցիչ կանգառներ երթուղում
Ներառված չէ
-
Զգալի շեղումներ երթուղուց
-
Ալկոհոլային խմիչքներ՝ ճաշով տարբերակն ընտրելու դեպքում
-
Աուդիոգիդեր
-
Wi-Fi տրանսպորտում
Առանձնահատկություններ
- Հիացեք Չարենցի կամարից դեպի Բիբլիական Արարատ լեռը բացվող տեսարանով
- Ուսումնասիրեք առաջին դարի հեթանոսական տաճարը
- Բացահայտեք «Բազալտե երգեհոն» հուշարձանը
- Բացահայտեք հռոմեացի զինվորի կողմից Հիսուս Քրիստոսի կողը խոցած Սուրբ Գեղարդի մասին լեգենդները
- Համտեսեք հայկական ավանդական ամենահամեղ հացը
Ամրագրման պայմաններ
Չեղարկում և փոփոխում
Ծանոթացեք մեր էքսկուրսավարների հետ
Պողոս Վարժապետյան
RU
HY
Անունս Պողոս Վարժապետյան է։ Զբոսաշրջության ոլորտում եմ 2016թ.-ից։ Սիրում եմ ճամփորդել։ Որպես զբոսավար՝ իմ նպատակն է, որ հյուրերը սիրահարվեն Հայաստանին այնքան, որ շրջագայության ավարտին պարզապես հրաժեշտ չտան, այլ ասեն՝ «Մինչև նոր հանդիպում, Հայաստա՛ն»։
Ռոզա Հովհաննիսյան
RU
EN
Բարև Ձեզ։ Ես Ռոզան եմ, 2019թ.-ից աշխատում եմ որպես զբոսավար։ Այս մասնագիտությունն ընտրել եմ մի պարզ պատճառով. ես սիրում եմ Հայաստանը, սիրում եմ մարդկանց և սիրում եմ մարդկանց ծանոթացնել Հայաստանին. ծանոթացնել այնպես, որ նրանք սիրահարվեն իմ երկրին։
Անի Մշեցյան
RU
Բարի օր, սիրելի՛ ընկերներ։ Ես ռուսախոս զբոսավար եմ, աշխատում եմ 2023թ.-ից, և անցկացնում եմ Հայաստանով տուրեր։ Իմ աշխատանքի գլխավոր սկզբունքը հյուրերիս հետաքրքրություններն ու նախընտրություններն են։ Յուրաքանչյուր էքսկուրսիայի ընթացքում ամեն զբոսաշրջիկի հանդեպ անհատական մոտեցում եմ ցուցաբերում: Տուրերն անցնում են հաճելի ու բարեկամական մթնոլորտում՝ առավելագույնս հետաքրքիր, ստեղծագործ և տեղեկատվությամբ լի։ Շատ կուրախանամ Ձեր հետ ծանոթանալ և կիսվել մեր հրաշալի երկրի մասին իմ գիտելիքներով։
Ալիսա Գրիգորյան
HY
EN
Բարի գալու՛ստ։ Ես Ալիսան եմ՝ Հայաստանի և Վրաստանի մշակույթների հանդեպ խորը սիրով լցված փորձառու զբոսավար։ Անհամբեր սպասում եմ Ձեզ՝ կիսվելու մեր տարածաշրջանի հնագույն պատմությունով, շքեղ բնությամբ և ջերմ հյուրընկալությամբ։
Ձեզ կարող է հետաքրքրել նաև՝
