Գեղատեսիլ Վայոց ձորի լեռների ու ժայռերի գրկում, լռության մեջ թաքնված է Սպիտակավոր Սուրբ Աստվածածնի եկեղեցին՝ Հայաստանի հոգևոր խորհրդանիշներից մեկը։ Այն կառուցվել է 13-րդ դարում Պռոշյան իշխանների կողմից, ովքեր իրենց դարաշրջանի պատմության և ճարտարապետության մեջ թողել են անջնջելի հետք։ Համալիրի շինություններից մեր օրեր է հասել միայն գլխավոր եկեղեցին, որն իր մեջ կրում է անգնահատելի արժեք՝ որպես արվեստի ու հոգևորության հուշարձան:
Սպիտակավորի քարե պատերը շնչում են համաչափության ներդաշնակությամբ, իսկ նրբաճաշակ դեկորատիվ տարրերը հիշեցնում են միջնադարյան ճարտարապետների բարձր վարպետությունը: Դարեր շարունակ այն եղել է աղոթքի, ուխտագնացության և խորը ներքին մենության վայր: Սպիտակավորը ունի առանձնահատուկ նշանակություն նաև նրանով, որ նրա հարավային պատի մոտ է ամփոփված Գարեգին Նժդեհը՝ մեծ զորավար, քաղաքական գործիչ և ազգային-ազատագրական շարժման գաղափարական առաջնորդներից մեկը։ Նրա գերեզմանը վանքը վերածել է ոչ միայն հոգևոր, այլև ազգային հիշողության վայրի։
Այստեղ պատմությունն ու հավատքը, հայրենասիրությունն ու ոգին միահյուսվում են մեկ ամբողջության մեջ՝ ստեղծելով հզորության և սրբության մթնոլորտ։ Սպիտակավորի այցելությունը յուրաքանչյուր ճանապարհորդի համար դառնում է ոչ թե պարզապես շրջայց, այլ հպում այն հավերժ արժեքներին, որոնք պահպանում են հայ ժողովրդի քարը և ոգին։