Գեղատեսիլ Վայոց Ձորի Եղեգիս գյուղի հարևանությամբ, լեռների լանջին, վեր է խոյանում Ցաղաց քարի վանական համալիրը՝ միջնադարյան Հայաստանի բացառիկ գոհարներից մեկը։ Համալիրը բաղկացած է երկու խումբ շինություններից, որոնցից յուրաքանչյուրն արտացոլում է իր դարաշրջանն ու ճարտարապետական առանձնահատկությունները։
10-րդ դարում կառուցված արևմտյան կառույցները մեզ են հասել կիսավեր վիճակում՝ պահպանելով հնության հմայքն ու անցյալի վեհությունը։ Ավելի լավ են պահպանվել 11-րդ դարում կառուցված արևելյան շինությունները, որոնք ամբողջությամբ արտահայտում են միջնադարյան հայկական ճարտարապետության գեղեցկությունը։ Առանձնահատուկ արժեք ունի գլխավոր եկեղեցու հյուսիսային պատի բարձրաքանդակը՝ իր տեսակով ամենախոշորը Հայաստանում, որը զարմացնում է իր մաշտաբով և ձևով:
Տաճարից քիչ հեռու կանգնած է երկհարկանի մատուռ-դամբարան, որը ներդաշնակորեն ձուլվում է շրջակա բնությանը։ Նրա երկու կողմերում խոյանում են բացառիկ գեղեցկության խաչքարեր՝ զարդարված բարդ նախշերով ու նրբանկատ փորագրությամբ։
Ցաղաց քարը հմայում է ոչ միայն իր ճարտարապետական ժառանգությամբ, այլև մենության ու լռության մթնոլորտով, որտեղ ժամանակը կարծես դանդաղում է։ Այստեղ յուրաքանչյուր քարը կրում է դարերի շունչը, իսկ լեռների խոր լռությունը ստեղծում է հավերժության հետ շփման անզուգական զգացում։