Բոլորաբերդը, առավել հայտնի որպես Պռոշաբերդ, Վայոց ձորի ամենանշանավոր միջնադարյան ամրոցներից մեկն է, որը բարձրանում է Վերնաշեն գյուղի մոտ գտնվող բլրի վրա։ Կառուցված լինելով 13-րդ դարում՝ այն ծառայել է իշխան Պռոշ Խաղբակյանի նստավայր և տպավորել է իր բազալտե հզոր պարիսպներով։ Մոտ 1.5 հեկտար տարածք զբաղեցնող բերդը ներառում էր բնակելի և տնտեսական շենքեր, իսկ ջրամատակարարման համակարգի առկայությունը այն առանձնապես առաջադեմ էր դարձնում իր ժամանակի համար։
Այսօր պահպանվել են միայն պարիսպների և աշտարակների ավերակները, սակայն նույնիսկ դրանք թույլ են տալիս պատկերացնել բերդի երբեմնի վեհությունը։ Բերդի բարձունքներից բացվում են գեղատեսիլ տեսարաններ դեպի հովիտ՝ ընդգծելով նրա ռազմավարական նշանակությունը անցյալում։
Պահպանվել է Բոլորաբերդին առնչվող մի հետաքրքիր լեգենդ է համաձայն որի՝ իշխան Պռոշը, վախենալով հարձակումներից, իր գանձերը թաքցրել է բերդի պարիսպներում և շրջակա լեռներում։ Ասվում է, որ միայն նա, ով կկարողանա վերծանել արքայազնի թողած գաղտնի խորհրդանիշները, կգտնի թաքնված հարստությունը։ Այս պատմությունը ավերակներին հաղորդում է յուրահատուկ խորհրդավորություն, իսկ այցելությունը վերածվում է լեգենդների աշխարհով մի իսկական ճանապարհորդության։
Բոլորաբերդը մնում է հայոց պատմության կարևոր հուշարձաններից մեկը, որտեղ փաստերն ու լեգենդները միահյուսված են՝ պահպանելով միջնադարյան Հայաստանի ոգին։
👉 Ամրոց հասնելու համար անհրաժեշտ է որոշակի տարածություն ոտքով բարձրանալ: