Սյունիքի խորքերում, որտեղ լեռները պահպանում են դարերի լռությունը, գտնվում է տարածաշրջանի ամենահին բնակավայրերից մեկը՝ Աղիտուն։ Վաղ միջնադարից այն եղել է երկրի քաղաքական, կրոնական ու ռազմական կյանքի կարևոր կենտրոններից՝ դառնալով այն հանգույցը, որտեղ հատվում էին ճակատագրերն ու ավանդույթները։ Բնակավայրի փառքի աղբյուրը է հանդիսանում 6-7-րդ դարերի բացառիկ հուշարձանը, որ մինչ օրս հիացնում է իր վեհ շքեղությամբ և կատարյալ վարպետությամբ։
Հուշարձանի քանդակները զարմանալիորեն հիշեցնում են Զվարթնոց տաճարի ռելիեֆները, որոնց վրա մինչ այժմ պահպանվել են վաղմիջնադարյան Հայաստանի շունչը կրող նուրբ գրություններն ու զարդաքանդակները։ Այն համարվում է Հայաստանում պահպանված ամենաեզակի մահարձաններից մեկը՝ բացառիկ արժեք ունեցող գանձ պատմության և մշակույթի համար:
Ոչ պակաս նշանակալի է այն փաստը, որ հենց Աղիտուի հուշակոթողն է ոգեշնչել ճարտարապետներին Սարդարապատի զանգակատան կամարների նախագծման ժամանակ։ Ըստ ավանդության՝ այստեղ են ամփոփված նրանք, ովքեր իրենց կյանքը նվիրաբերել են հանուն քրիստոնեական հավատքի, և հուշարձանի յուրաքանչյուր քարի մեջ կարծես թևածում է աղոթքի լուռ շունչը։
Աղիտուն պարզապես անցյալի հուշարձան չէ, այն կենդանի թել է, որ կապում է վաղմիջնադարյան Հայաստանը մեր օրերի հետ՝ վկայելով ժողովրդի տոկունության ու հավատի մասին, որոնք դարերով կարողացան պահպանել իր հավատն ու հիշողությունը։